Anketa_gagauz_dili

27.09.2020, tarafından yazılı , CÜMNE, POLİTİKA BÖLÜMÜ, 112 KERÄ BAKILMIŞ

Anketanın KOKUSU te neredän çıktı

(Romın dilini genişletmää deyni mi Gagauziyada gagauz dilini keserlär?)

2020-ci yılın Büük ayın (yanvar) 31-dä çıkan “Ana Sözü” gazetasının nomerindä biz tiparladık bir statya “Bakalım bu işin kokusu neredän çıkacek?” (bak: http://anasozu.com/bakalim-bu-isin-kokusu-neredan-cikacek-gagauz-dili-icin-kurulan-avtonomiyada-nekadar-taa-var-nica-gagauzlari-gulmaa-almaa/), neredä biz yazdıydık, ani Gagauziya avtonomiyasının 25-ci yıldönümünä karşı Gagauziyanın üüredicilik Upravleniyası hepsi onun zaametçileri, öncedän islää hazırlanmış provakațiyalı bir iş yaptılar: susaraktan avtobuslarlan şkolalara gidip, üürencilerä rus dilindä bir anketa doldurttular.

Anketada duraydı soruş: Как вы думаете, НУЖНО ЛИ В ГАГАУЗИИ УПРАВЛЕНИЕ ОБРАЗОВАНИЯ ИДУЩЕЕ ПРОТИВ ГАГАУЗСКОГО ЯЗЫКА? (Nicä siz düşünersiniz, lääzım mı Gagauziyada Gagauz Dilinä karşı gidän Gagauziyanın üüredicilik Upravleniyası?) bunun cuvabı kesin olaceydı – DİİL LÄÄZIM!

Ama orada, 10 soruştan 9-cusunda koyuluydu provokatorluk soruşu: Как вы думаете, гагаузский язык является важным в вашем образовании? (Nicä siz düşünersiniz, gagauz dili önemni mi sizin üürenmenizdä?)

Biz taa ozaman yazdık, ani bu anketa işi pek kuşkulu bir iş! Da sorduk: Bakalım bu işin kokusu neredän çıkacek?

Da te KOKUSU çıktı – Gagauziya Halk Topluşunda üüredicilik için cuvap edän bürokratlar, bir şüpeli “Pilotnıy proekt”lan GAGAUZ DİLİN kesmesindä, bu YALANCI hem UYDURMA anketayı açıktan en büük argument olarak önä çıkardılar. Nicä var bir laf: kendimiz pişirdik, ama sizä idireriz. İdirämedilär! Saa olsunnar GHTnın 20 deputatı, ani buna karşı çıktılar.

Açan GAGAUZ DİLİN duşmannarı deerlär, ani gagauz dilini bukadar üürenmäk saatları uşaklara büük aarlık olarmış – onnar kendileri bununnan kayıl olêrlar. Ama, açan gagauz dilini kesip, hep okadar üürenmäk saatları “Pilotnıy proekt” için brakêrlar – bunun için kendileri susêrlar.

Diil lääzım bukadaradan ikiüzlü olmaa! Ama son 5 yılda ikiüzlülük Gagauziya baş kuvetlerinin bayraa oldu.

Gagauziyada gagauz dilini neçin kesmää savaşêrlar? Dooru: romın dilinä ön vermäklän gagauzları Romıniyaya karşı kaldırmak için!

Hiç birisi demeer, ani romın dilinä ön vermää diil lääzım. Lääzım! Hem çoktan lääzım! Ama diil GAGAUZ DİLİN yok edilmesinnän.

Esaba alarak onu, ani Gagauziya Başkanı İrina VLAH başladı hererdä kendi romıncasını göstermää, onun yapılacek adımı da var nicä olsun ölä: Gagauziyada, GAGAUZ DİLİNİ kesip, romın dilin yayılmasının yolunu genişletmää. Genişleder da: başkannıından beeri romın dilin üürenmesini uşak başçalarında hem şkolalarda geçirdi, Komratta romın lițeyi yapêr, gagauz dilin saatlarını romın dilinä verdirmää savaşêr, gagauz lițeylerindä maasuz romın klasları açêr. Gagauziyada ofițial sıralarda kendisi da, gagauz dilinin erinä, romın dilindä lafeder, insanı ahmak erinä tutup, deer romın dilinä – devlet dili.

Şindi bakalım taa ne romın dili lüzgerleri başladı Gagauziyanın üstündä esmää?!

Bu yıladan Gagauziyada vardı 3 şkola, neredä romın dilindä üürenmäk yapılardı. Şindi ona eklendi 4-cüsü da – Çadır kasabasının 2-ci lițeyi, neredä Ceviz ayın (sentäbri) 1-dän beeri 26 kişilik romun dili klası kuruldu. O klasın remondu için Gagauziya İspolkomu maasuz 300 bin ley verdi. Romıniya Büükelçisi da baaşladı 20 romın dilini üürenmäk kiyadı I-IV klaslar için.

Ama Gagauziyada romın dilin üürenmesinin yayılmasınnan ilgili plannarı Ceviz ayın (sentäbri) 18-dä heptän açıkladı Moldova üüredicilik, kultura hem aaraştırma ministerliin ministrusu İgor ŞAROV, kendisinin OBSEnın azınnıkların işlerinä bakan Baş komisarı Kristof KAMPlan (Christophe Kamp) on-lain görüşmesindä.

Görüşmedä İgor ŞAROV urguladı, ani “ministerlik aarêêr çözüm, ki çok dilli programa, ani çalışêr artık Gagauziyanın uşak başçalarında, Gagauziyanın şkolalarında da yayılsın”.

Moldova üüredicilik, kultura hem aaraştırma ministerliin ministrusu “bu uurda POLİTİKAnın kurulması” için OBSE Baş komisarından yardım istedi: “Herliim bunu yapabilirsak (programanın yayılmasını – nışan AS”), bu regionun uşakları angliycayı hem romıncayı üürendiynän, gelecektä taa çok aarıştırmalar yapsınnar deyni kolayını onnara verecez. Biz isteeriz, ani bu uurda politikanın kurulması için siz bizä arka olasınız”.

İgor ŞAROV açıkladı, ani ministerliin neeti – başlangıç şkolalarda çok dilli üüredicilik pilot proektlarını başlatmaa.

Kalêr salt bir iş sancıylan eklemää: büünkü gündä Gagauziyanin gagauz dilindä hiç bir şkolası yok hem… nicä görüner – olmayacek ta! Rus, bulgar, romın şkolaları var, ama gagauz şkolaları yok!

Bununnan Gagauziya bitti! Taa doorusu – bununnan başına yalannan getirilän bulgarkalar hem bulgarlar Gagauziyamızı bitirdilär! Susaraktan hem gülümseyeräk Gagauziyanın üüredicilik Upravleniyası Gagauz Dilimizä büük bir bıçak sapladı. Ölä, nicä sapladılar 1961-dä, nicä sapladılar 1984- tä, 1988-dä, XXI-ci üzyılın başında.

Todur ZANET, Akademik hem poet

BİR CUVAP YAZIN