GAGAUZLARIN İSTORİYASI BOLUMU

birinci_dunne_cengi_kiyadi
Hederlez ayın (may) 24-dä, Komrat Devlet Universitetında, KDU bibliotekasının çalışmalarınnan, oldu prezentaţiya Svetlana KAPANCInın «Гагаузы и болгары Бессарабии в Первой мировой войне 1914-1918 гг.» kiyadına, ani annadêr I-ci dünnä (imperialistiçeskiy) cengi (1914-1918 y.y.) için hem açıklêêr gagauzların pek saklı bir istoriya sayfasını. Kiyat için annadarak Svetlana KAPANCI açıkladı, ani “bu kiyadı hazırlamaa neeti yokru. Ama açan 2013-cü yılda başlattı proektı «Восстановление и сохранение памяти об участниках Первой мировой войны 1914-1918 гг. из Гагаузии – «Память забытой войны», annadı, ani iş pek maanalı hem geniş bir iş. Canabisi bildirdi, ani danışmışTAA DERINDÄN
aaclik_kirimi
(Bütündünnä gagauzların IV-cü Kongresindä doklad) Ön söz erinnä Gagauzlara karşı XX-ci üzyılda yapılan baskıların hem ezmeklerin arasında, bir şüpesiz, ilk erdä durêr 1946-1947 yıllarda Sovet rejimin tarafından gagauzlara uygulanan AAÇLIK GENOŢİDI. Bu genoţid  kendi içinä topladı 1940-ta gagauzların kapamalarını hem trudarmiyaya almalarını, 1941-dä Sibirä kaldırılmalarını, 1944-tä “kara pehotaya” almalarını hem MGB[1] tarafından zındannara, kapannara hem GULAG[2]lara atılmaları. Hepsi bu işlerdä rejimä pek çok yardım ettilär erindeki kalik palilär, angıları hemen üstä çıktıydılar, da, kudurmuş köpeklär gibi, kendi halkını paralamaa başladıydılar. Aaçlıın genoţidın çeketmesi Büük aaçlık genoţidı başladı 1946-cı yılda yazın.TAA DERINDÄN
Lazari_1
Caltay gimnaziyanın iştä hem ustalıkta pedagogun Evdokiya Petrovna PETKOVİÇin zaametinnän Caltay küüyündä gagauzların eski yortuları hem adetleri korunêr hem da yaşêêr. O yortuların birisindä, “Lazari” günündä, uşaklar “Lazari” gezdilär. Lazari yortusu” gagauzlarda taa hristian dinindän öncä varmış. İnanılêr, ani bu gündä dünnedä herbir iş diriler. Lazari günündä küçük kızlar (6-10 yaşında), üçär kişi olup, evdän evä gezerlär hem Lazari türküsünü çalêrlar. O kızçazlara “lazarici” yada “lazarki” deerlär. Kızçaazın birisini yapêrlar “gelincik”: suratı kısa bir duvaklan yada çemberlän saklı, yada tepesinä sadä bir çembercik koyêrlar. “Gelinciin” elindä iki basmacık var, açanTAA DERINDÄN
aaclik_kurbannari_1
Küçük ayın 25-dä Çadır kasabasında oldu premyera “Dionis TANASOGLU” adına gagauz Milli teatrusunun “Aaçlık kurbannarı” spektaklisinä, angısı koyuldu dramaturg Todur ZANETin “Aaçlık kurbannarı” pyesasına görä hem angısı adandı 1946-1947 yıllarında gagauz halkına karşı zorlan yapılan Büük Aaçlıın 70-ci yıldönümünä. “Aaçlık kurbannarı” spektaklisini yoktu nicä bakmaa yaşsız. Herbir kıpımdan, aktörların laflarından, bakışlarından tikennenärdi etlerin. Onnar oynadılar aslıdan ölä, sansın kendileri bunu geçirmişlär. Sanêrım, ani aktörların bu oynamasına kolaylık verdi o da, ani onnar pyesayı kendi üreklerindän geçirmişlär, hem, ani pyesada olaylar onnarın genetika uurunda kannarında kalmış. Unutmayalım, ani aktörların zaametinä katılêrTAA DERINDÄN
kurdoglu_2
Büük ayın 28-dä Komradın Regional biblioekasında oldu prezentaţiya Konstantin KURDOGLUnun «Репрессии и депортации гагаузов 1940-1941 гг., 1944-1952 гг. Книга судеб» kiyadına. Bu kiyat annadêr 1940-1950-ci yıllarda Sovet rejımın tarafından gagauzlara karşı yapılan zulumnukları. Prezentaţiyada pay aldılar yazıcılar, kultura hem cümne insannarı, bilim adamnarı, gazetacılar. Kiyadın avtoru açıkladı, ani «Репрессии и депортации гагаузов 1940-1941 гг., 1944-1952 гг. Книга судеб» kiyadına toplu Sibirä kaldırılan insannarın hem onnarın yakınnarının annatmakları, deportaţiyalar için dokumentlar hem patretlär. Kiyat taa dolu olsun deyni Konstantin KURDOGLU, Gagauziyadan kaarä, Sibirdä dä insannarlan buluşmuş. Kiyadın tirajı – 500 taanä.TAA DERINDÄN
avdarma_kiyat_prezentatiya
Büük ayın 24-dä Avdarmada oldu prezentaţiya kiyada «Авдарма. 450 лет истории. 1563-2013», angısını hazırladı hem çıkardı avdarmalı istorik İgnat KAZMALI. Nicä açıkladı Canabisi bu kiyadı o 30 yılın içindä hazırlamış, toplamış material hem arhivlarda işlemiş, bildirer sayt avdarma.md. Kiyadın sayfalarında annadılêr Avdarma küüyün geçmişi hem büünkü günneri, avdarmalıların ömürleri hem gecirdikleri. Kiyadın prezentaţiyası başladı bir videodan, neredä annadılêr kiyadın avtorunun İgnat KAZMALInın çalışmaları hem istoriyada aaraştırmaları. Eridir urgulamaa, ani bu kiyat avtorunun ikinci kiyadı. İlk kiyadı sa – «Авдарма. История села 1811-2011 годы» – çıktı 2011-ci yılda. Hep ozaman, küüyünTAA DERINDÄN
gagauzlar

1991.05.10,Ana Sözü TARAFINDAN YAZILI, GAGAUZLARIN İSTORİYASI, İSTORİYA BOLUMU

Gagauzlar çekiler türk soyundan

Protoierey Mihail ÇAKİR çok çalışmış gagauzların kulturası için. Başka kiyatların arasında o yazmış bizim milletimizin istoriyası için da bir kiyat “BESARABİYA GAGAUZLARIN İSTORİYASI” Yazık, ani büünkü günädän o kiyat enidän basılmadı. Mihail ÇAKİR pek hodulmuş ona, ki gagauzlar bir türk milleti, ani bizim dilimiz bir pak türk dili, ani bizim uzak de delerimiz OGUZlarmış. Sovetlär vakıtlarında, ideologiya damgalarına baş iildip, ofiţial bilgi saklardı halkımızdan hepsiciini, ne vardı nicä gözlerimizi açsın. Mihail ÇAKİR din izmetçisi olarak, pek üürenik bir adammış, din kiyatlarını pek bilärmiş. Çevirmiş onnarı gagauz dilinä. Bundan kaarä türlüTAA DERINDÄN