İSTORİYA BOLUMU

birinci_dunne_cengi_kiyadi
Hederlez ayın (may) 24-dä, Komrat Devlet Universitetında, KDU bibliotekasının çalışmalarınnan, oldu prezentaţiya Svetlana KAPANCInın «Гагаузы и болгары Бессарабии в Первой мировой войне 1914-1918 гг.» kiyadına, ani annadêr I-ci dünnä (imperialistiçeskiy) cengi (1914-1918 y.y.) için hem açıklêêr gagauzların pek saklı bir istoriya sayfasını. Kiyat için annadarak Svetlana KAPANCI açıkladı, ani “bu kiyadı hazırlamaa neeti yokru. Ama açan 2013-cü yılda başlattı proektı «Восстановление и сохранение памяти об участниках Первой мировой войны 1914-1918 гг. из Гагаузии – «Память забытой войны», annadı, ani iş pek maanalı hem geniş bir iş. Canabisi bildirdi, ani danışmışTAA DERINDÄN
aaclik_kirimi
(Bütündünnä gagauzların IV-cü Kongresindä doklad) Ön söz erinnä Gagauzlara karşı XX-ci üzyılda yapılan baskıların hem ezmeklerin arasında, bir şüpesiz, ilk erdä durêr 1946-1947 yıllarda Sovet rejimin tarafından gagauzlara uygulanan AAÇLIK GENOŢİDI. Bu genoţid  kendi içinä topladı 1940-ta gagauzların kapamalarını hem trudarmiyaya almalarını, 1941-dä Sibirä kaldırılmalarını, 1944-tä “kara pehotaya” almalarını hem MGB[1] tarafından zındannara, kapannara hem GULAG[2]lara atılmaları. Hepsi bu işlerdä rejimä pek çok yardım ettilär erindeki kalik palilär, angıları hemen üstä çıktıydılar, da, kudurmuş köpeklär gibi, kendi halkını paralamaa başladıydılar. Aaçlıın genoţidın çeketmesi Büük aaçlık genoţidı başladı 1946-cı yılda yazın.TAA DERINDÄN
yamboglu
Sofya İlyiniçna YAMBOGLU (kızlık laabı Kambur), 03.07.1934 yılın duuması Çok Meydan küüyündä: “O-o-of! O-o-of! Aaçlıı, o-o-f, geçirdik, of, of! Sorma, çocuum, sorma! Aaçlıı, çocuum, kimsey geçirmesin osoy, nesoy biz geçirdik. Genä vardı bobamız, of! Aaçlık oldu, çocuum, kırk altıda. Yaamurlar yaamdı, ekin yok. Angısında vardı – vardı, angısında yoktu – yoktu. Ekinneri aldılar. Aaç insan biri-birindän ekin, imeelik çalardı. Çok insan öldü aaç. Makuk çıktı. İnsan alardı, parça-parça iyärdi. Şişärdi. Biz bir kerä aldık, da bizim bobamı brakmadı başka iyelim. Nelär idilär, nelär! Allah korusun! Of, Boje, İisus, Göktä BobacıımTAA DERINDÄN
Olimpiada_Statova
Olimpiada Dimitrievna STATOVA (kızlık laabı Krikova), 1927-ci duudu yılda Kongazda. 1948-ci yıldan beeri (evlendiktän sora) yaşêêr Kırlannar (Kotovskoe) küüyündä. 1940-1948 yıllar için bölä annattı: Kırkıncı yılda bizim bobamızı aldılar trudarmiyaya, da başka biz onu görmedik. Aaçlıı geçirdik aaç, nesoy da korudu bizi Allaa?! Bişey yoktu. Geldilär aldılar ekinneri. Komsomollar gezärdilär damnarda, tavannarda, hepsini boşaldardılar, alardılar. Ama biz, mamucuumuzlan, sakladıydık biraz papşoy. Sora papşoy da bitti. Tif vardı, O hastalıktan insan kudurardı. Hepsini taligalarlan toplardılar  bolniţaa. Erlär da doluydu hastaylan. Bän da ulaştıydım, ama kurtuldum. Allaa korudu bizi! Nesoy da koruduTAA DERINDÄN
Lazari_1
Caltay gimnaziyanın iştä hem ustalıkta pedagogun Evdokiya Petrovna PETKOVİÇin zaametinnän Caltay küüyündä gagauzların eski yortuları hem adetleri korunêr hem da yaşêêr. O yortuların birisindä, “Lazari” günündä, uşaklar “Lazari” gezdilär. Lazari yortusu” gagauzlarda taa hristian dinindän öncä varmış. İnanılêr, ani bu gündä dünnedä herbir iş diriler. Lazari günündä küçük kızlar (6-10 yaşında), üçär kişi olup, evdän evä gezerlär hem Lazari türküsünü çalêrlar. O kızçazlara “lazarici” yada “lazarki” deerlär. Kızçaazın birisini yapêrlar “gelincik”: suratı kısa bir duvaklan yada çemberlän saklı, yada tepesinä sadä bir çembercik koyêrlar. “Gelinciin” elindä iki basmacık var, açanTAA DERINDÄN
kolec_aaclik (1)
Çiçek ayın 5-dä Komrattakı Ay Boba Mihail Çakir adına kolecin zalında “UZAKTA KALDI O YASLI YILLAR…” Aaçllı Anmak Günü geçti. Zalda bulunan üürenicilär, üüredicilär, musaafirlär toplandılar aaçlık zamanında kurban olan insannarı anmaa, anmaa ne oldu 70 yıl geeri, 1946-1947-ci yıllarda, ne geçirdi gagauz halkı, ne getirdi insana aaçlık. Anmak günün başladı bir Susmak minudundan. Sţenada masada ikona, mum yanêr, ekmek hem çiçek. Sţena yanında aaçlık için kiyat sergisi. Ekranda o uzak vakıtlardan kadrılar. Yavaçıcık öter canını koparan bir muzıka. Zalda sus. Sade üreklerin düülmesi işidiler. Anmak günün en büük neetiydi,TAA DERINDÄN
arnaut_kizkardaslari
ARNAUT kızkardaşları: (soldan) Ekaterina Georgiyevna FİLİPOVA (pasportunda boba adını yannış yazmışlar), 1924-cü yılın duuması, Elena Petrovna KİRİLOVA, 1932-ci yılın duuması, Domnika Petrovna ROTAR, 1920-ci yılın duuması. Ayledä 8 kız hem 1 çocuk varmışlar. Aaçlık için ölä dedilär: Aaçlıı zor geçirdik. Zor. Büük kahır geçirdik. Yoktu ne imää. İmärdik kaşık dolusu. Açan ikincilää geldi rus, mestnıylar postavka koydular. Ruslar bilmärdilär kim zengin, kim fıkaara. Topladılar hepsini, taliga dolusu. Gezärdilär, aarardılar, ne da bulurdular evdä, onu da alardılar. Vardı bir küp peenirimiz. Aldılar o küpü da. Eni ekin yok, eskiyi da aldılar.TAA DERINDÄN
Aaclik_kurbannari
Küçük ayın 25-dä saat Çadırda oldu premyera “Aaçlık kurbannarı” spektaklisinä, angısını sţenaya koydu “Dionis TANASOGLU” adına gagauz Milli teatrusu. Spektaklinin rejisöru – Mihail KONSTANTİNOV, pyesanın avtoru – dramaturg Todur ZANET. Pyesa adandı Büük AAÇLIIN 70-ci kara yıldönümünä.   Baba Marta ayın 16-da “Dionis TANASOGLU” adına gagauz Milli teatrusu bu spektarliylän Gagauziyada «Свободная сцена» III-cü teatru Festivalini açacek. Spektakli başlêêr saat 18:30-da, Cadır kasabasının Kultura Evindä. Giriş – parasız.TAA DERINDÄN
aaclik_kurbannari_1
Küçük ayın 25-dä Çadır kasabasında oldu premyera “Dionis TANASOGLU” adına gagauz Milli teatrusunun “Aaçlık kurbannarı” spektaklisinä, angısı koyuldu dramaturg Todur ZANETin “Aaçlık kurbannarı” pyesasına görä hem angısı adandı 1946-1947 yıllarında gagauz halkına karşı zorlan yapılan Büük Aaçlıın 70-ci yıldönümünä. “Aaçlık kurbannarı” spektaklisini yoktu nicä bakmaa yaşsız. Herbir kıpımdan, aktörların laflarından, bakışlarından tikennenärdi etlerin. Onnar oynadılar aslıdan ölä, sansın kendileri bunu geçirmişlär. Sanêrım, ani aktörların bu oynamasına kolaylık verdi o da, ani onnar pyesayı kendi üreklerindän geçirmişlär, hem, ani pyesada olaylar onnarın genetika uurunda kannarında kalmış. Unutmayalım, ani aktörların zaametinä katılêrTAA DERINDÄN
ZABUN_Nikolay
Patrettä ZABUN Nikolay Dimitriyeviç, Ütülü küüyündän (küücä – “Gimberg”), duudu 1939-cu yılda Hederlez ayın 4-dä. Aaçlık için bölä annattı: “Gezärdilär evlerdä da alardılar insannardan hepsini: ekini, koyunnarı, malları. Bakmardılar senselä mi, diil mi? Kim gezdi, da aldı insannardan imekleri, bizdä vardı 7-8 bölä semya, hiç kalmadı biricii uşakları, topucuu öldülär. Bitti, yok onnar! Damarları da yok! Boba avşamdan kururdu tuzak tauşamnara. O yıl tauşam pek çok vardı. Getirärdi üç tauşam da, dört tauşam da. Te onunnan diri kaldık. Dädu Boji yardım etti. Küüdä insan cok öldü, ama diil okadar nekadarTAA DERINDÄN