poema_afganistan

02.05.2017, tarafından yazılı , CÜMNE, LİTERATURA, LİTERATURA ÖMÜRÜ, POEZİYA BÖLÜMÜ, 391 KERÄ BAKILMIŞ

Galina SİRKELİnin “O, afgan askeri!” poemasına prezentaţiya oldu

2017-ci yılın Çiçek ayın (apreel) 26-da, Ay-Boba Mihail ÇAKİRin adına Komrattakı kolecdä gagauz dilindä eni bir yaratmaya – “O, afgan askeri!” poemaya prezentaţiya oldu. Poemanın avtoru gagauz poetı hem bu kolecın üüredicisi Galina SİRKELİ. Prezentaţiyanın devizi oldu Ay-Boba Mihail ÇAKİR “Gagauzların kulturası kiyatların yardımınnan kalkınır!”  O laflara görä dä bu anılmış insanın duuma gününä karşı, heryıl, kolecin üürenicileri, üüredicileri yazêrlar hem hazırlêêrlar eni yaratmalar, şiir, proza, kiyatçık.
poema_afganistan (1)

“O, afgan askeri!” poeması baaşlandı ANA DİLİ yortusuna. Poema yazılı afgan cengindä kurban olan askerleri anmak için, Afganistanda raametli olan Gagauziyanın bir geroyu, başküülü vertolötçiin Mihail TANASOGLUnun anması için. Onuştan poemanın prezentaţiyasına teklif edildi poetlar, afgan askerleri, afgan askerleri asoṭiaṭiyasının başı PÖTR MAVRODİ, Mihail TANASOGLUnun yakınnarı: kakusu Mariya Kirilovna TANASOGLU hem dostu Konstantin Saveliyeviç ÇOLAK, kimin bakışı poemanın içindekiliinä, materialına en paalıydır. Mariya Kirilovna söledi, ani hepsi yazılı ölä, nicä vardı, neçinki avtor Mişaylan akran, bir küüdän, bilä şkolaya gezdilär.

Prezentaţiyanın başında annadıldı Mihail TANASOGLUnun biografiyası.

Galina SİRKELİnin da canını kaç yıl dalgalandırêr bu bet kayıp. Kiyadın temelinä koyuldu anasının ooluna kiyadı, angısını yazdı mamusu 10 yıl hep bekleyän oolunu:

On yılın vardır adı,
Neredä kahır, neredä acı…
On yıl bekledi oolunu  ana,
Bitki-bitkiyä yazdı kiyat ona:
“Oolum, girgin oolum,
Sän, sevgili kuşum,
Beenärdin göklerdä uçmaa,
İstärdin askerci olmaa.
Sän bil: bekleer seni aylän,
Bekleer, bekleer seni anan. 

O büük ayın onbeşindä,
O bin dokuzüz seksän ikidä
Durgundu yaşamak,
Kıpırdamêêr başka,
Bir çirkin haber girdi evimä…
Çizgiledi yaşamanı,
Kararladı ecelini”.
Bir yaprakta, birkaç lafta
Ömürün yolu – bir yazıda!

Prezentaţiya kemençä muzıkasınnan geçti. Kemeçedä avayı çaldı İlyä NEDÄLKOV. O muzıka belli etti büünkü konuşmanın temasını.

Poemanın prezentaţiya meropriytiyasını götürdü kolecın üüredicisi Aleksandra Dimitrievna MARİNOVA. O ilk sözündä açıkladı, ani Çiçek ayın 27-dä Ay-Boba Mihail ÇAKİRin duuma günü hem o gün Gagauziyada bakılêr GAGAUZ DİLİN yortusu, hem büünkü meropriyatiye bu şannı dataya baalı. O nışannadı, ani bu yaratmanın bir neeti, ki gençlär bilsinnär halkının istoriyasını, bilsinnär geroylarını, ki düzmää gelecää, neçinki bilmeyän kendi istoriyasını – o yok nicä düzsün gelän zamanını.”
poema_afganistan (2)

Kolecin direktoru Mariya TANASOVİÇ şükür etti hepsini, kim geldi, kim hazırladı, yazdı poemayı, neçinki o tema, angısını açıklêêr avtor bir sancı halkımızın istoriyasında, da bizim borcumuz unutmamaa onnarı, kim canını verdi bizim gelän günnerimiz için.

Poemanın önsözünü yazdı Ekaterina KILÇIK, da kendi sözündä yaptı analiz bu yaratmaya: “Gagauz dilindä, nicä dä başka dillerdä, laflar var hertürlü: selemneşmäk, büülü, yalpak, ama var kahır lafları da. Onnarın arasında ölä laflar nicä “cenk”, “yara”, “ölüm”, “kahır”. Biz bu lafları İkinci Dünnä cengin temasınnan baalardık. Enidän bu laflar Gagauziyeyä geldilär Afganistandan.

Afganistan, Afganistan…
Sän askerin acısı, kahırı…
Unudulmaz… silinmäz girginnii.

Kaç yıl geçti, ama afgan cengin can yaraları sızlêêr. Kim bulundu o cenktä biler kıpımın paasını:

Dumannı kızgın günün ucunda
Vakıt uzalmıştı asirlerä?
Kim bulundu o afgan cengindä,
Biler kıpımın paasını halizdän.
Orada belli oldu insannık kalitesi:
Ayın-aydın büük  lafın paası,
O – insannık kalitesi.
Kim kimdir? Kaç gram  eder?
Ruhun ölçüsü kantardan geçer.

Hepsimiz aklımızda tutêrız o kara günü – 1982-ci yılın, Büük ayın (yanvar) 15-ni, açan Başküüyünä geldi bir çirkin ölüm haber: Mihail TANASOGLU, 22 yaşında bir genç çoçuk, afganistan cengindä kurban oldu.

Galina Dimitrievna  SİRKELİ-KRİSTİOGLU cana yakın bir insan. O pek sever ana tarafını, onun insannarını – kendi vatandaşlarını. Mihail TANASOGLU – onun akranı. Başlankı klaslarda bir şkolada, bir klasta üürendilär. O sayêr kendini borçlu, ki gelän evlatboylarına annatsın bu cellat cenk için, angısında kurban oldu15051 asker. Galina  Dimitrievna yazdı “O, afgan askeri!” poemayı Mihail TANASOGLU için, afgan cengindä canını verän asker için, başküüyün bir girgin oolu için, aylesinä, dostlarına – bir paalı kişi için:

Başküüyün girgin oolu,
Aylenin güneşi, umudu.
Kıvrak boylu, şen üzlü,
Muzikayı sevän, sportçu.
Şakayı annar, esaplı sözü,
Yaşamayı  sevän, sevän küüyünü.
Uçakçı, uçakçı istedi olmaa,
Bir asker gibi vatanı korumaa.

Nekadar islää işlär taa yapaceydı Mihail, nekadar fayda getireceydi halkına.

Anası inanamadı, ani onun oolu yok, o hep bekledi uşaanı.

Te,te tokat açılacek,
Te, te oolum girecek…

Ana yaşadı umutlan. O hep bekledi, bekledi oolunu. On yıl geçti.

On yılın vardır adı,
Neredä kahır, neredä acı…
On yıl bekledi oolunu ana,
Bitki-bitkiyä yazdı kiyat ona…

Mamusu ooluna – Mişaya bir kiyat yazdı. O kiyadın lafları bir da canı brakamadı raat. O ana duyguları dürttü Galinınanın da canını. Galina Dimitrievna koydu neetinä annatmaa, nelär yaşadı, geçirdi Mişanın anası hem başka analar dä, kim kaybetti uşaanı o afgan cengindä. Ananın kiyadını okuduynan, duyêrsın ananın can acımasını, kaavi ruhunu, angısını o baaşlamıştı ooluna da hem annêêrsın halizdän ananın sonzuz sevdasını uşaana, neçinki bu duygu – o ayozlu duygu:

O, ana sevdası!Ayozlu duygu!
Yok kenarı! Yoktur  ucu!

Mişanın, nicä dä başka 15051 askerin, afgan cengindä ömür yıldlzı vakıtsız sündü, ama o kaldı bizim aklımızda, canımızda, üreemizdä.

Bir nışan gibi, anmak taşı.
O istoriyanın – silinmäz izi.
Unudulmaz, unudulmaz
O girgin askerlär!
Unudulmaz, unudulmaz
Çetin ruhlu insannar!
Ko düülän kalplerdä yaşasınnar!
Adları dünnedä anılsınnar!”

Poemadan sıracıkları okudular kendi avtor hem üürenicilär:  Mariya BARGAN, İna BORGAN, Alina MİHAYLOVA, Elena KURDOGLO, Olesä KAPAKLI, Elena KARASENİ, Natalya PLAHATNÜK. Poemanın kimi sıracıklarına yazıldı muzıka. Onu yazdılar hem çaldılar ikinci kurstan muzıka zanaadın bölümündän üürenicilär: Olesä PLUKÇİ, İvan BABOV, İra KUZNEŢOVA,Vlada VASİLKOVA. İstoriyadan afgan cengi için annattı Svetlana ROMANOVA.

Afgan askerleri asoṭıaṭiyasının başı PÖTR MAVRODİ annattı nicä yаşêêr afgan 
cengin veterannarı, nelär yapılêr, ki unudulmasın o askerlär, kim kurban oldu o cenktä. Birkaç sıra o nışannadı, ani onnar ozaman 18 yaşındaydı hem kim döndü o afgan cengindän çoyu hasta, neçinki orada – Afganistanda hastalandılar maleriyeylän hem saarılıklan. Kim pek zor yaşêêr, hasta, onnara afgan askerleri yardım ederlär. Ama nedän devletimiz unudêr onnarı, kimi bir vakıt ateşä attı, kim saalıını kaybetti o cenktä?

Anılmış gagauz şairi Pötr MOYSÄ sözündä nışannadı, ani poema gözäl hem uygun rifmada yazılı.

Genç şair Ala BÜÜK söledi, ani Galina SİRKELİnin poemasının yardımınnan biz annêêrız, ki gagauz dilindä var nica sevmää, aalamaa, özlemää, kızmaa, düşünmää, beklemää hem çok başka işlär. Bu poema gösterer, ani gagauz dili zengin hem şıralı bir dildir. Herbir duygumuzu var kolayımız açıklamaa. Avtor ölä laf bulmuş, ölä düzmüş poemayı, ani herbirin canını dalgalandırıp, dürttü.

Aleksandra MARİNOVA, Ay Boba Mihail ÇAKİRin adına kolecin üüredicisi

BİR CUVAP YAZIN