sel_komrat_ (15)

02.10.2020, tarafından yazılı , CÜMNE BÖLÜMÜ, 434 KERÄ BAKILMIŞ

KATASTROFA: Komradı katastrofaya sokan yapılan çevrä yolu mu?

Ceviz ayın (sentäbri) 29-da Komrat kasabasının Yalpug deresi tarafında bulunan maalä büük yaamurdan su hem batak selleri altına kaldı. O günü burada olan işleri var nicä sadä bir laflan açıklamaa – KATASTROFA.

İşin özünü annamaa, erindä bu tragediyaylan tanışmaa hem gazetamıza birkaç patret yapmaa deyni Canavar ayın (oktäbri) 1-dä çin sabaalendän geldim bu zavalı erä. Gözlerimin önündä açıldı akıl almaz bir görüntü: darmadaan hem yıkık evlär, içerlerin nem duvarların yarısınadan bataktan pervazlar, ani gösterärdilär nekadaradan bu odalar suylan hem mızgaylan dolmuştular, bataklan karışık hem aktarılmış ev işleri hem ev tehnikalarını, kara hem yalabayan çamurlan dolu aullar hem sokaklar, batak içindä ev kuşlarının hem hayvannarının leşleri, aullar içindä kırılmış hem ezilmiş güllär hem başka çiçeklär hem… hem bunnarın hepsinin yanında – cannarı kırık hem kışa karşı bu beladan çıkış görmeyän susan ev saabilerin kahırlı üzleri…

Sokaklarda hem aullarda artık MÇS tehnikası sellän getirilän batakları hem boklukları toplardı. Zararların esabını çıkarmaa deyni evleri devlet zaametçileri dolaşardılar. Aul içlerindä hem evlerdän bataa sokaa taşımaa deyni insannara yardım edärdilär MÇS zaametçileri hem Moldova armatasının saldatları. Kimi evlerin önündä umutsuz ev saabileri savaşardılar küreklän atmaa batakları.

Sokaktan birkaç patret yapıp, başladım düşünmää: nicä izin alayım da evlerin içindä patredä çıkarayım. Ama izin almaya sıra gelmedi – insannar kendileri yaklaşardılar da, soluk suratlarlan hem gözleri yaşlan dolu, may sessiz, buyur edärdilär: “Todur, gel da çıkar makar onu, ne kaldı bizim evceemizdän”.

Nicä var nicä annatmaa bu annadılmaz tragediya için?! Bana geler, ani patretlär bunu taa derin hem sancılı gösterer, brakıp cannarımızda silinmeyän bir iz…

Hepsi insannar sorardılar: “Neredän onnara bu takaza – iki ayın içindä iki sel basması?” Onnar annadırdılar, ani artık 45 yıl burada yaşêêrlar, ama bölä iş ilk kerä olêr – sadä bu yıl.

Başladım soruşturmaa: onnarca sebep nedir? Son-sonunda 3 sebep ortaya çıktı:

1. Sokaan Yalpug deresinä çıkış tarafında yapılar. Eskidän orada hiç bir yapı yokmuş, da yukardan gelän sular, sokaktan akıp, doorudan Yalpuga akarmışlar. Şindi sa o yapılar, tıynak gibi, suları durgudêrlar da onnar evlerin aullarını, maazalarını hem içerlerini doldurêrlar.

2. Vinzavod. Bu sokaan yukarkı tarafında bulunan vinzavod ileri oradakı sokak vadalarını paklarmış, verip kolayını kırlardan kasabaya gelän sular raat aksınnnar. Ama son 4 yıl gibi bu vadalar tıkalı hem paklanmêêrlar.

3. Komrat dolayında yapılan 19 kilometralık çevrä yolu. Şaşılacek iş, ama bu sebep en büüyü olabilir. Bezbelli o yolun yapılması diiştirdi kır sularının akma yataklarını da şindi onnar hepsi Komrada döndü.

İnsannar sayêrlar, ani ilk iki sebepi var nicä tez hem ucuz ortadan kaldırmaa. Ama üçüncüsünü?

Bu iki ayın içindä iki kerä Komradı basan sellär gösterdi, ani Komrat çevrä yolun proektında suları kasabadan kırlara doorutma uurunda ya büük yannışlıklar var, yada bu iş proektı yapannarın tarafından esaba hiç alınmamış ta.

Telefondan aaradım Kompart munițipiyi primarını Sergey ANASTASOVu da yollandım primariyaya. Sergey yorgundu hem onun gözleri kıp-kırmızıydı. “İkinci gecä oldu may uyumêêrım. Komrat gölünü kurtarmaa savaşêrız, zerä onu alırsa, çok büük insan hem mal zararı var nicä olsun”, – açıkladı o.

Oturduk masa başına. Sergey yaydı kasabanın kartasını. O karta üstündä biraz işledik hem sellerin sebeplerini inceledik.

“Bän taa ilktän dedim, ani sellerin sebepi çevrä yolun yapılması var nicä olsun”, – dedi o.

Bän da söledim, ani insannar da bu fikirdä bulunêrlar.

İki injener gibi ufak bir esap yaptık: esaba alarak, ani o günü Komrada yaklaşık 50 litra su bir metra kvadratına yaamış hem bileräk ortalama nekadar genişliktä, üüsekliktä hem, ani 40 kubometra sekundta su gelmiş, esap gösterdi –bu su lääzımdı yaklaşık 300 gektardan toplansın.

“Bu da çevrä yolun bu tarafına kalan gektarlar, – dedi Komrat primarı. – Bezbelli ileri kırlara akan sular, şindi Komrada akmaa başladılar. Hemen MÇS zaametçilerinnän o taraflara çıkacez – su yırıkları kartinayı açıklayaceklar.

Durum gösterer, ani işi doorutmaa deyni Komrat çevrä yolun proektına lääzım hemen diiştirmeklär yapılsın. Şindi sa lääzım alınsın karar – insannarı kış için nereyi erleştirmää hem kimin evlerini enidän düzmää, kimin sa tertiplenmesinä deyni para yardımı yapmaa.

Ama önümüzdä güz. Yaarına taa bir bölä büük yaamur yaayarsa, bela taa angı komratlının evinä gelecek?

Not. Gagauziyanın baş kasabasının dolayına en eni tehnologiyalara görä 19 kilometralık uzunnuunda çevrä yolunu yapêr Türkiyedän “Onur” kompaniyası, angısı da bu sellerdän büük zarar gördü – kompaniyanın Bucak küüyü kenarındakı çayır içindä erleşim erini da su buudu: su altına kaldılar kompaniyanın tehnikası, maşinaları hem 150 kişilik yataklı vagonnarı.

Akademik Todur ZANET, patretlär avtorun.
sel_komrat_ (8)
sel_komrat_ (2)
sel_komrat_ (4)
sel_komrat_ (1)
sel_komrat_ (9)
sel_komrat_ (6)
sel_komrat_ (16)
sel_komrat_ (3)
sel_komrat_ (12)
sel_komrat_ (13)
sel_komrat_ (5)
sel_komrat_ (7)
sel_komrat_ (11)

BİR CUVAP YAZIN