baboglu_sergi (5)

26.06.2021, tarafından yazılı , CÜMNE, KULTURA, KULTURA ÖMÜRÜ BÖLÜMÜ, 645 KERÄ BAKILMIŞ

Nikolay BABOGLUnun arhivı – gagauz kulturasının varlıı

Gagauz kulturasının ilerlemesi kendi aklısında tutêr anılmış insannarın çoyunun adlarını, ani onun kökündän, südündän etiştilär hem  onun başında durardılar. O insannarın arasında yazıcı, folklorcu, pedagog, jurnalist hem çevirici Nikolay İgnatyeviç BABOGLU (02.05.1928  – 28.08.2008 y.y.).

Geçennerdä, Gagauziyanın Merkez biblioteksında maasuz Nikolay BABOGLUnun duuma gününä deyni, kuruldu hem adandı bir sergi, angısı yazıcının hem bilim adamın arhivına dayanarak kuruldu. Bu arhivı Gagauziyanın kultura Upravleniyasına baaşladı Canabisinin kızı, şindi artık raametli, Nina Nikolaevna NAZAROVA-BABOGLU (1948 – 2021 y.y.).

2016-cı yılda Nina Nikolaevna bir kiyatlan danıştı bizä, neredä teklif edärdi bobasının bibliotekasından kimi kiyatları bibliotekamıza baaşlamaa, ama 2020-ci yılda karar aldı “Gagauziya kulturasının ilerlemesindä faydalık için” vermää burayı bobasının bütün arhivını, neredä toplu Nikolay BABOGLUnun ömüründän, çalışmasından hem yaratmak biografiyasından materiallar hem dokumentlär.

Bu zengin hem meraklı arhivda var özel hem tek olan materiallar, ani açıklêêrlar yazıcının biografiyasının kimi bilinmeyän hem saklı olan sayfalarını. Burada korunmuş duuma kimniin originalı, ani imzalı küü popazı G. POPOVİÇ tarafından hem verili 1928-ci yılın Haderlez ayın 6-da. Bu dokumenttan üüreneriz, ani Nikolay BABOGLU duumuş 1928-ci yılın Haderlez ayın 2-dä saat dörttä, Kaul bölgesinin Trayan rayonunun Tatar-Kıpçak eparhiyasında.

Arhivda bulunêr 1994-cü yılın Orak ayın 17-dä Nikolay BABOGLUnun elinnän yazılı romın dilindä avtobiografiyası, açan o kendisi işlärdi Moldova Halk üüredicilik ministrusunun yardımcısı.

Burada var yazıcının hepsi üürenmäk dokumentların originalları, asker bileti, pasportu. Nikolay BABOGLUda var diplom Kaul pedagogika uçilişçesinin başarması için, neredä o 1947-1950 yıllarında zaoçno üürenmiş. Belțtakı üüredicilär devlet institutunu 1954-cü yılda başarmasınnan “moldovan dili hem literaturası” uurunda zanaat kabletmesi için diplom. 1961-ci yılda bitirmiş Kişinev devlet universitetını.

İşçi kiyadında yazılardan üüreneriz, ani 30.09.1944 günü Nikolay BABOGLUyu almışlar işä Kıpçaan edi yıllık şkolasına başlangıç klaslarda hem moldovan dilinnän literaturası okumaklarda üüredici. 1953-cü yılda geçirilmiş işä Briçeni rayonun «Победа социализма в МССР» (“MSSRda soțializma enseyeşi”) gazetasına cuvapçı sekretar. 1967-ci yılın Harman ayın 7-dä verilän spravkadan üüreneriz yazıcının biografiyasından ilginç bir fakt, ani bu arada, “literatura zaametçisi” olarak,  o çalışmış Çernoviți kasabasının (Ukrayna) «Зориле Буковиней» (“Bukovina dannarı”) gazetasında.

1984-cü yılın Küçük ayın 2-dän beeri Nikolay BABOGLU oldu SSRB Yazıcılar Birlii azası. Arhivdä bulunêr onun “Moldova Yazıcılar Birlii” azacılıı hem “Nistru” Yazıcılar Birlii biletleri.

Yazıcının arhivinda saygıylan korunmuş türlü diplomnar, gramotalar, kutlama yazıları hem devlet öndersilerin telegramaları. Onnarın içindä var Moldova Respublikası Prezidentı Pötr LUÇİNSKİYin 70-ci yıldönümünä kutlaması, SSRB Yazıcılar Birliindän, Moldova gagauzların “Kardaşlık” milli-kultura Birliindän kutlamalar. Meraklı bir dokument – yazıcının 60-cı yıldönümünä renkli hem tantalalı “Kutlama”, angısını imzalamışlar resimci Glebus SAİNÇUK hem yazıcılar Mihay ÇİMPOY, Dionis TANASOGLU, İon ÇEBANU, İon VİERU, Todur ZANET, Stepan KUROGLU, Leu BOTNARU h.t.b. Hep burada bulunêr Nikolay BABOGLUnun 60-cı yıldönümünä onun dostunun Todur ZANETin tarafınan yazılı peet:

N. BABOGLUnun 60-cı yıl dönümünä 

Uzun ömür  Canabinä
Dua ederim bu gündä
Hem da saalık, hem da saalık
Diveç “Dannar olsun açık”.

Ko “Altıncık Bucak” ötsün.
“Gagauzlar da oynasın”
Türkü çalêr benim halkım:
Hay, Moldova, Vatanım!”

Diişti “Bucak ecelleri”,
Kaldı “Legenda izleri
Nışan gibi o yıllara…
Sık danışêrız “Folklora”.

Karanfillär te enidän
Açêrlar” nicä yaratman.
Sana altmış! Bu hiç diyl aaz!
Ama çalış da taa çok yaz!

Uzun ömür Canabinä
Dua ederim bu gündä.
Hem da saalık, hem da saalık
Diveç “Dannar olsun açık”.
24. 04. 1988

Faydalı hem bereketli çalışmaları için Nikolay BABOGLUya verildi çok ödüllär. Onnarın arasında var “Gagauziya şannı vatandaşı” medalisi, SSRBnın «За трудовую доблесть» (“İştä büük zaamet için”) (1960 y.), Moldova Respublikasının medalisi „Meritul Сivic”, angısı imzalı prezident Nirçea SNEGUR tarafından.

Arhivın materiallarından belli olêr, ani yazıcı TÜRKSOYyun sıralarında da pay alarmış. Onda bu kuruluşun ödülleri var, angıları imzalı ozamankı TÜRKSOY başkanınnan Palad BÜLBÜL OGLUnun elinnän.

Nikolay BABOGLU gagauz dilin üürenmesi için hem literaturası için pek çalıştı. Gagaguz genç yazıcıların dünneyä çıkması için zaamet etti. Bunu gösterer onun çok statyaları hem el yazıları. Ölä  «Итоги литературного года – 87» (“Literatura yılın sonuçları – 87”) adlı statyasında avtor hodulluklan ayzêr: «…открывается путь в литературу достаточно одаренным ребятам – С.Булгар, Ф.Занет, Ф.Мариноглу, В.Филиоглу. Их рукописи одобрены секцией и с направлением  Секретариата СП представлены издательству».  2001-ci yılda yazıcı danışêr Gagauziya Halk Topluşuna tekliflän, ani enidän tiparlansın Onun hem kardaşının, İgnat BABOGLUnun, tarafından hazırlanmış “Gagauz-Rus hem Rus-Gagauz şkola laflıı”.

Nikolay BABOGLUnun arhivında var kiyatlar, tekliflär, bukletlar, türlü aktlar. Onnarın arasında 02.06.1991 günündän «Протокол совещания при зам.министра Народного образования Молдавии Н. И. Бабоглу» (“Moldaviya Halk üüredicilik ministru yardımcısı Nikolay BABOGLU yanında toplantının Protokolu”). Bu Protokolda gündelik işindä iki soruş: «Пересмотр концепции гагаузской национальной школы» (“Gagauz milli şkolasının konțepțiyasını enidän gözdän geçirmäk”) hem «О переходе гагаузской письменности на латинскую графику» (“Gagauz yazısının latin grafikasına geçirmesi için”). Toplantıda pay alannarın hem nasaat edennerin arasında var: Dionis TANASOGLU, Gavril GAYDARCI, Valentina KOTENKO, Todur ZANET, Konstanrin VASİLİOGLU, Mariya DURBAYLO h. b.

Tek olan bir dokument – Dimitriy İvanoviç SAVASTİNın 1966-cı yılın Kasımın 17-dä yazılı kiyat, neredä o zaoçno isteer tanışmaa yazıcıylan, onun yaradıcılıınnan hem yaratmaklarınnan, onnarı resimnemää deyni. Söz taa çok gider masallar için.

Bir statyada yok nicä annatmaa bütün arhiv için, neredä korunmuş peetlerin, folklorunu, annatmaların el yazılarınnan tetradkalar – hepsi, ne Bikolay BABOGLUnun meraklık dünnääsıydı. Hepsi toplu çok papkalarda, tetradkalarda, podşivkalarda, angıları büük bir zenginnik hem meraklık onnara deyni, kim isteer derindän bilmää gagauz literaturasını hem anılmış gagauz yazıcızının Nikolay BABOGLUnun yaratmak yolunu.

Mariya NEDÄLKOVA, Gagauziya Merkez bibliotekanın direktoru

baboglu_sergi (1)
baboglu_sergi (2)
baboglu_sergi (4)
baboglu_sergi (6)

BİR CUVAP YAZIN