Pipiruda_Caltay

15.05.2017, tarafından yazılı , CÜMNE, KULTURA, KULTURA ÖMÜRÜ BÖLÜMÜ, 149 KERÄ BAKILMIŞ

“Pipiruda” yortusu havezlän bakıldı

Gazetamızın geçän nomerindä artık yazdık, ani Caltay gimnaziyanın iştä hem ustalıkta pedagogun Evdokiya Petrovna PETKOVİÇin zaametinnän bu küüdä gagauzların eski yortuları, adetleri hem sıraları korunêr hem da yaşadılêr. Geçän nomerdä annatık nicä burada uşaklar “Lazari” gezdilär. Şindi annadacez, nicä Caltayda “Pipiruda” yortusu bakıldı.
Pipiruda_Caltay_2

“Pipiruda” yortusuna hazırlanmak birkaç afta ileri başladı. Lääzımdı hazırlamaa çamurdan bir kukla, angısına Caltayda “Germançu” deerlär. O kuklayı bir dul karının Lübov Kirilovna PETKOVİÇin aulunda yaptık. Germançu lääzımdı Pipiruda Gününädan (Hederlez ayın (may) 14-dü) kurusun. Bu arada usta Pötr Pötroviç KİÇUK, oolunnan Anatoliylän bilä, yaptılar Germançunun sandıını, sandıın kapaanı hem kruçasını. Sora, açan Germançu kurudu, onu boyadık: suratını – biyaz, güüdesini hem kollarını – kırmızı, ayaklarını da – kara. Gözlerin erinä kopça koyduk hem kırmızı boyaylan dudaklarını belerttik. Germançunun başına bir takä baaladık, da onu sandaa erleştirdik.

Pipirudaya karşı “Germançunun ölüsü” beklendi hem onu aaladılar. Bunu yaptılar Lübov Kirilovna PETKOVİÇ, Varvara DRAGUŞAN, Ekaterina STAROVA, Elena İVANOVA, Olga NEDOVA, deyeräk: “Germançu! Germançu! Bizim gözäl Germançumuz! Nerey gidersin? Getiräsin bizä yaamur! Getiräsin yaamur bereket olsun deyni!”.
Pipiruda_Caltay_1

Pipiruda gezmää deyni uşaklar ayırdılar aralarında bir “Pipiruda” – Jenä DRAGNEVA  hem bir “Gelincik” – Varvara DRAGUŞAN. Sora, gözäl giinip, başlarına “pipiruda otundan” feneţ takıp, ellerinä kalabak yapraa hem pipiruda çiçeendän demetçik alıp, hepsi uşaklar Jenä DRAGNEVA, Tatyana KİÇUK, Varvara DRAGUŞAN, Elena İVANOVA, Ekaterina STAROVA, Olga NEDOVA, Alöna DRAGUŞAN, üüredicilerinnän Evdokiya Petrovna PETKOVİÇlän bilä, “Pipiruda” gezmää  yollandılar, evlerä hem sokaa su serperäk, yaamur olsun deyni, türkü çalarak, Allaha dua ettilär:

Pipiruda gezeriz, gezeriz!
Allaha duva ederiz, ederiz!
Ver Allahım yaamurcuk, yaamurcuk!
Tarlada çamurcuk, çamurcuk!
Teknedä hamurcuk, hamurcuk!
Fırında somuncuk, somuncuk!
Uşaklara kolaççık, kolaççık!

O günü Pipirudaylan uuradık Elena İvanovna DRAGNEVAnın hem İvanna Pavlovna PETKOVİÇ evlerinä. Aula girdiynän, “Pipiruda” hem “Gelincik” aulu suylan serptilär, hem ev saabiykalar “kalaylasınnar bakırcıı” hem “bakırcıı yamasınnar” istedilär. Belliki, ev saabiykalar paraylan “kalayladılar” hem “yamadılar” bakırcıı. Sora “pipirudacılar” sıravardı istedilär: “Bulö, yaa ver! Bulö, oloy ver! Bulö, papşoy unu ver! Bulö, pak unu ver! Bulö, kaymak hem iişimik ver!” Bunnarı da kablettilär, da geeri, Germançunun yanına döndüynän, onnardan imäk yapıldı – gözäl kıırma.
Pipiruda_Caltay_3

Kurtulmadılar “Pipiruda” hem “Gelincik” islamaktan da. “Pipiruda” kızın tepesinä bir bakırcık su döküldü, “Gelinciin” üstünä da, nicä da başka “pipirudacılara”, su serpildi.

“Pipiruda” gezmää bitirdiynän, “pipirudacılar” Germançuyu, evdän çıkarıp, gömmää götürdülär, da attılar onu derä içinä: “Suylan gitsin, yaamur getirsin!” Germançunun kruçasını derä boyunda sapladılar, “dalından” basmaları da dalı taşıyan kıza verdilär. “Dalı”, kalabak yapraklarını hem feneţleri da suya attılar.

Sora, Lübov Kirilovna PETKOVİÇin auluna dönüp, burada “pomana sofrası” kuruldu. Bu sofrayı kurmaa yardım etti Lübov Kirilovnanın kızı İrina, angısı, mamusunnan bilä, pek gözäl kıırmalar yazmıştı hem pişirmişti, hem da imeklär hazırlamıştı.

“Pomana sofrasına” oturaceykana, hepsi bilä “Hey, Göktä Bobamuz” duasını okudular hem dua ettilär, ani yaamur yaasın hem Lübov Kirilovna PETKOVİÇin evindä da bereket olsun.
Pipiruda_Caltay_4

Allaa da o duvaları işitti, da bizä o günü büük bir yaamur verdi.

Evdokiya Petrovna PETKOVİÇ, Caltay gimnaziyanın iştä hem ustalıkta pedagogu

BİR CUVAP YAZIN