prezentatiya_onnar

14.11.2014, tarafından yazılı , LİTERATURA, LİTERATURA ÖMÜRÜ, PROZA BÖLÜMÜ, 1856 KERÄ BAKILMIŞ

Todur ZANETin proza kiyadına prezentaţiya oldu

Kasımın 13-dä Komrat ATATÜRK bibliotekasında oldu prezentaţiya Todur ZANETin “Onnar geldilär sabaa karşı…” proza kiyadına. Prezentaţiyayı hazırladılar bibliotekanın direktoru Vasilisa TANASOGLU hem bibliotekanın zaametçisi Praskovya KARA. Onnara yardımcı oldu eni kurulan “GAGAUZLUK” cümne Birlii da.

Prezentaţiya başladı ondan, ani Vasilisa TANASOGLU annatı avtor için, eni kiyadın süjetları için. Sora “Mihail ÇAKİR” pedagogika kolecın üürencisi okudu Todur ZANETin “Aaçlık” peetini. Nedän sora Vasilisa TANASOGLU teklif etti kiyat uurunda kendi düşüncelerinnän paylaşsınnar okuycular hem üüredicilär.

İlkin tribunaya çıktı Komrat “Mihail ÇAKİR” pedagogika kolecın üüredicisi Galina Dimitrievna SİRKELİ okudu kendi üürencilerinn “Onnar geldilär sabaa karşı…” için yazılarını. Sorada kolecın üürencileri rollen okudular “Yannışlık” (“Onnar geldilär sabaa karşı…”) annatmadan bir parça.

Avdarmanın “D.ÇELENGİR” teoretik liţeyin direktoru Elena Födorovna KARAMİT urguladı, ani kiyat yazılı pek şıralı gözäl gagauz dilinnän. Açıkladı, ani kiyadı okuduktan sora çok gecelär uyamamış, hep o annatmaklar için düşünmüş. Söledi, ani kiyatta annadılan işlär lääzım taa ileri da unudulmasın, hem teklif etti, ani bu kiyadı şkola programalarına koysunnar.

Kongazdan gagauz dilindä üüredici hem terbiedicisi Mariya Dimitrievna ÇEBANOVA, danıştı gençlerä, ani okusunnar hem incelesinnär bu kiyadı. Söleyeräk kiyadın rolü için, Canabisi tekrarlayıp kiyadın bir kahramanını sözünü, ani “Açan kök kaavi – dallar da örüyer”, umut verdi, ani şindiki gençlär da brakmayaceklar köklär kurusun.

Beşalmanın “M.KÖSÄ” liţeyin direktoru Mariya Stepanovna KAPAKLI söledi, ani bu kiyat hiç raatsız brakmêêr hem hep düşündürer o geçmişlär için, hem da gösterer ne kaavi ruhtan hem candan bizim insannar.

Sora söz verildi kiyadın avtoruna. Nicä açıkladı Todur ZANET “Onnar geldilär sabaa karşı…” proza kiyadı bütünnä annadêr Sovet rejimının gagauzlara karşı yapılan genoţid için. Canabisi urguladı, ani diil lääzım karıştırmaa Sovet rejimının hem rus halkını. O urguladı, ani Sovet rejimından çok zarar gördü rus halkı da. Todur ZANET açıkladı, ani kiyatta üç annatma var.

İlk annatma-esse “Zaman Kanatları” Burada avtor, dirildip el dermenini, o dermenin adından annadêr XX-ci üzyılın 40-cı yılların zulum işleri için.

İkincisi “Yannışlık” (“Onnar geldilär sabaa karşı…”) annatması. O annadêr bir gagauz aylesi için, onnarın aaçlık hem deportaţiya genoţidı kayalarının içindän geçmesi için, hem o büük kahırlar hem belalar için, ani geldilär bu insannarın başına.

Üçüncüsü da – bilim yazısı “Aaçlık kurbannarı mezarlardan baarêrlar! (60 yıl geeri gagauzlara karşı soykırımı (genoţid) yapıldı)”. Bu yazıda da avtor, arhiv dokumentlerinä görä, verer bilgileri aaçlık kurbannarın sayısı için.

Prezentaţiya Gagauziyada büük meraklıklan kabledildi. Televideniye kanallarından hem haber agenstvolarından, gazetalardan korespondentlar bu kultura olayını açıklamaa deyni prezentaţiya geldilär. Prezentaţiya gelän insannar bibliotekanın salonuna sıymazdılar. O insannarın arasında vardılar üüredicilär hem üürencilär, KDU studetları, bibliotekacılar, kultura hem incäzanaat insannarı, yazıcılar, biznes hem politika adamnarı. Sadä Gagauziyanın öndercileri (başkanın yardımcıların ikisi da teklif edildi bu meropriyatiyaya) vakıt bulmadılar gelmää.

 

“Yannışlık” (“Onnar geldilär sabaa karşı…”) için
Bu annatma pek dürttü canımızı, koydu düşünmää, ani yaşamak çok sıra, bal gibi tatlı olêr, ama çok sıra pek acı da, ani ömür herkerä düzülmeer, nicä biz isteeriz. Biz lääzım bundan hepsimiz dadalım, ne verilmiş geçirelim, nicä da geçirmiş baş personajlar annatmada “Yannışlık” (“Onnar geldilär sabaa karşı…”).
Annatmanın süjeti ölä meraklı, ani okuyarkan, sansın kinodan fragmentlär geçer gözün önündä, geler, ki bulunêrsın onnarın arasında, neçinki gerçekli, diri yazılı bu yaratma. Bu annatmanın herbir fragmentinä görä var nicä kendi düşünmeklerini, duygularını açıklamaa, ama nokta koyamaycan – o sonsuz fikirlär. Hep geler aklına annatmanın fragmentleri, angıları brakmêêrlar raat yazmaa, dalgalandırêrlar, cannandırêrlar.
Bu annatmada gösterili bir çalışkan gagauz çiftçi aylesinin eceli, angısı dolu çokgörmäklän, yalancılıklan. Hayırsız, esapsız Petrinin beterinä zor, kara, yaşlı, çıvgın, çirkin günneri geldilär bu aylenin yaşamasında – kırık hem darmadan ömür. Lambuyu aylesinnän Sibirä kaldırdılar. Lambu inanardı, ani bu yannışlık. Bir bölä yannışlıın paası – yaşamak, ömür.
Altı yıl bu bela, karannıkta yaşamak günneri ilerledi. Ama geldi o gün, açan söledilär, ani bu yannışlık. Bu haber sevindirmediydi Lambunun karısını – Milanauı. Milana kaldıydı sade oolunnan Ligorlan hem kızınnan Katiylän. Sibirin topraanda gömülüydü onun canın payları – en paalı insannar, sevgili kocası hem uşakları.
Herbir insan bu yaşamakta kendi yaptıkları için cuvap eder. Kara Petri da cuvap etti.
Bütün yaşamak Lambu Milanaylan çalışmışlar, kendi kuvedinnän, terinnän, doorulukça ekmeeni kazanmışlar, gözäl aylä kurmuşlar, çorbacı olmuşlar. Altı uşak büütmüşlär, ayaa kaldırmışlar. İşçi, şeremet, islää insannar. Allaa da onnarı sevärdı hem koruyardı. Herbir işi da kucak dolusu yollardı: saalıı da, kısmeti da, bereketi da, uşakları da.
Mayıl olduk, nicä avtor yazdırêr baş personajların patredini, onnarın sevda duygusunu. Onnar nicä iki guguş, büük sevgi, saygı biri-birinä cannarında var. Milana kaybetiynnän sevgisini, söleer, ani onun kanadını kırdılar, onu bir kanatlan braktılar.
Kaleci aylesi verilmedi zorluklara, çünkü bu insannar çetin ruhlu, haliz gagauzlar. Onnar için söleer falcı Panti: “Açan kök kaavi – dallar da örüyer”.
Bu yaratma bir şedevr. Avtor kullanêr ölä leksikayı, ki annêêrız – herbir laf ölçüdän, elektän geçirildi, büük aaraştırmaklar yapıldı.
Üürenicilär okudular bu yaratmanın bir payını, neredän göreriz zengin leksikayı, nekadar meraklı bu yaratma, da hepsi fikirlär, sözlär, sansın can dermenin taşlarından geçirili.
Aşaadakı sıracıklar peydalandı, okuduynan bu kiyadın ilk kısa annatmasını-danışmasını, filosofiya düşünmeklerini “Zaman kanatları”.

CAN DERMENİN ÇALIŞMASI
Can dermenin çalışması
Ölçer saadı hem asiri.
Nelär oldu, ne olacek
Can dermeni esaplayacek.
Kimiz biz?

Nedän geldik bu dünneyä?
Ne kalacek bizdän, kimä?
Ne olacek toomruklardan?
Tatlı hem lezetli meyva
Osa erä dökülecek,
Topraklan karışıp,
Er üzündän kaybelecek.
Bölä insannarın çalışması:
Var boşuna hem faydasız,
Var önemli hem var paasız.
Geçer onnar can dermenin taşlarından.
Biri ölêr peklovka un,
Biri sa toz – tozdan.
(Sirkeli Galina Dmitrievna)

Hazırladı Ay-Boba Çakirin adına Komrattakı pedagogika kolecin üüredicisi SİRKELİ Galina Dİmitrievna. Materialda kullanılı dördüncü kurstan üürenicilerin UZUN Ninanın, GAGAUZ Veronikanın, DÜVENCİ Paşinin yaratmalarından sıracıklar.

Anaktar sözlär : , ,

BİR CUVAP YAZIN