konstandoglu_bakan_yardimcisi

22.08.2015, tarafından yazılı , CÜMNE BÖLÜMÜ, 1179 KERÄ BAKILMIŞ

Yaptıklarını braktı halkına

(Raametli İvan Födoroviç KONSTANDOGLUyu anarak)

İvan Födoroviç KONSTANDOGLU büük devlet adamıydı. Yaşamasında  Devlet için o çok işär yaptı: liţeyleri açtı, sora o onarda işi dooruttu, örüttü… Olur demää, ki üüredicilik tarlalarında çok uurlarda çalıştı hem da herbir uurda kendisini büük profesional gösterdi.

Ama, bana kalsın, en büük hem önemni işiiydi onun kendi halkına izmet etmää. XX-ci üzyılın 90-cı yılların sonunda, açan, var nicä demää, istoriya uurunda gagauzlarda bir büük olay oldu: gagauz dili kiriliţadan latin grafikasına geçirildi, İvan Födoroviç KONSTANDOGLU başka bilim hem milletçi adamnarın arasında (D.N.Tanasoglu, N.İ. Baboglu, E.K. Kolţa, T.Marinoglu, T.Zanet, h.b.) büük meraklık gösterdi.

Argumenti onun buydu: uşaklara taa ilin olacek okulda üürenmää, çünkü devlet dili hem başka yabancı dillär hep bu grafikada düzülü. Da te biz başladık…..

Birdän kalktı soruş nedän başlayalım?  Hakımızı bu işä çetinnettiktän, zakonnarı kaviletmektä sora karar alındı hazırlamaa metodika tekliflerini, neredä açıklanacek nicä okullarda uşakları gagauz dilini latin grafikasında üüretmää.

Komrat, Çadır hem Valkaneş rayonnarda kuruldu bir aylık kurslar, neredä üüredicilär küçük klaslarda hem büük klaslarda tanıştılar nicä gagauz dilinin kurallarını latin grafikasında eni orfografiyaya hem punktuaţiyaya görä kullanmaa.

O annardı, ki neetimizi tamannama deyni, biz örnek bu dünnedä bulamayacez. Başladık, olur demää, moldän. Kimär kerä okadar zordu, ki kuvedimiz kalmazdı. O bakardı bizä da deyärdi: “Kim dedi, ki kolay olacek. Biz bu yolu kaptık mı, ondan dooru, bireri sapmadaan, sonunadan lääzım gidelim. Bu bizim borcumuz”

Kendisi İvan Födoroviç matematika uurunda speţialistti, ama kimär kerä o taa büük filolog kendini gösterärdi, nekadar maasuz kurulu orfografiya kurallarını düzmää deyni komisiyanın azaları.  Çizelim, ki İvan Födoroviç KONSTANDOGLU ne iştän dä tutunmazdı çok derin sürärdi. Hem da taa bir işi isteerim noktalayım: o ölä fikirliydi, ki nelär o açıklardı, sora, çok zaman geçtiynän , hepsi hep o fikirä gelärdilär. Başka laflan, situaţiyayı 10 adım ileri esaplamaa bilärdi. Vardı ölä ideyalar, ozaman onnar tamannanaydı, şindiki zamanda dilimiz taa güçlü hem koruntulu olaceydı.

Laf gider 1-ci – 4-cü klaslar için. Onun ideyasına görä gagauz uşakları ilk klaslarda, neredä onnara baş bilgilär veriler, lääzımdı başlasınnar üürenmää kendi ana dilindä. O sayardı, ki küülerdä uşaklar hazır ana dilindä üürenmää, onnarın aktiv sözlükleri hazır ilk basamakta bilgileri gagauz dilindä taa başarılı kabul etmää. Uşaklar da o zaman bir yıl taa az üüreneceydilär – maasuz bir yıl rus dilini üürenmää plannıydı. Paralel bunnan, Konstandoglu sayardı, uşaklar geçsinnär lääzımdı, analar-bobalar ayırdıı, üüretmäk dilinä. Ama İvan Födoroviç da, nekadar güçlü olmasın, önündä “taştan düzülü duvarları” kıramadı…

Aklıma geler o zor, dolaşık, korkunç yıllar, açan halkımız titsi günneri yaşadı. Kafamı iilderim bütün halkımın önündä hem da bu adamın da, ki benim halkım gösterdi kendisini çetin birliktä, korkusuz, güçlü. O zaman en zordu Kişinevdä yaşayan gagauzlara: onnar iki ateşin arasındaydılar.

Da onnarın arasında, kim savaştı, ilkin, beki da çok yufka köprüyü düzmää, bu adamdı da. O köprü barış köprüsüydü, verärdi umut, ki ortalık sus olacek, cenk başlamayacek.

Çok kerä şaşardım bu adama, kimi situaţiya dübü-düz “koşedän” düzülüydü. O bilärdi ne türlü köşeleri doorutmaa da sonunda problemayı çözmää. En zor erlerdä herbir köşeyi doorutmaa deyni şakası vardı.

Zamannar su gibi aktı gitti, İvan Födoroviç rametli oldu, ama biz bir kerä da unutmayacez onun yaptıklarını ana dili için, kendi halkı için. Yaptıklarını da kendi halkına braktı.

Anna STOLETNEYA

PATRETTÄ: İvan Födoroviç KONSTANDOGLU ministru yardımcısıykana. (Foto Todur ZANETin arhivından).

BİR CUVAP YAZIN