Kabledilän Zakonun en şaşılıcı işlerindän birisi oldu o, ani Gagauziya Radio hem Televideniye (GRT) “Gagauziya Radio Televizionu” Cümne Kompaniyasının direktoru hem Gösledici Sovetin azası olmaa deyni, mutlaka romın dilini bilmää lääzım. Bu insannarın GAGAUZ dilini bilmeleri için orada bişey yazılı yok. Belliki, Gagauziya Halk Topluşu bununnan diil kayıl hem buna karşı kalktı.

GHT kalktı ona da karşı, ani Moldovanın bu eni Zakona görä, GRTnın kurucusu hem Gagauziyanın bücetından parasını verän Gagauziya Halk Topluşu artık karışamayacek GRTnın işinä: GHTda kalmêêr hiç bir kuvet GRTnın öndercilerini işä koymaa, iştän almaa hem Gösledici Sovetini kurmaa. Halizdän: para sizin, ama düdüü biz çalacez.

Kutlêêrız Moldovanın hepsi vatandaşlarını bu önemni yortuylan. Hepsimizä saalık, uzun ömür hem bereketlän selemet. Memleketimizä da barış, ilerlemäk hem baamsız olarak gelişlemäk.

Moldova Respublikasının baamsızlık Günün yortulu kutlama sırasında var Büük Ştefanın pamätniinä çiçek koyulması. Kişinevun baş meydanında öndercilerin yortulu nasaatları, asker paradı hem yortulu konțert programası.

Bu yıl kutlêêrız gagauz halkının büük fikir adamının, popazın, pedagogun, dil bilimcisinin, istoriin hem kultura insanının Mihail ÇAKİRin duumasının 165-ci yıldönümünü. Türk dünnäsının en seçkin akıl adamnarından birisi olan Mihail ÇAKİR, diil salt gagauz halkının, ama bütün türk dünnäsının ortak kultura varlıında maasuz bir er kaplêêr. O bütün yaşamasını halkın dilini, istoriyasını hem milli kimniini korumasına baaşladı hem, aradan bir asirdän zeedä geçän zamana bakmadaan, onun fikirleri hem yaratmaları büünda taa yaşêêr.

Mihail ÇAKİR 1861-ci yılda Basarabiyada bir gagauz aylesindä duudu. Küçük yaştan beeri din uurunda üürenmäk kabletti da taa sora Ortodoks Klisesindä popaz oldu. Ancak onu ayıran din izmetleri diildi. Fikir adamı olarak kendi yaşadıı zamanın çok ilersindä olduu için, o pek islää annardı, ani halkın gelecää korunacek, herliim onun ana dili korunursa, üüredicilik ilerlärsä hem halkın istoriyalı fikiri terbiedilärsä.

Mihail ÇAKİRin en büük katkılarından birisi gagauz türkçesinin, yazılı bir dil olarak, gelişmesinä yaptıı eşsiz katkıdır. Bakmadaan o zamankı karışık politika hem kultura durumnarına, halkının ana dilindä okuması hem yazması üürenmesidä yorulmadan çalıştı hem hazırladıı urok kiyatları, din kiyatları hem başka yayınnarlan gagauz türkçesinin gelişmesinin temellerini attı.

Mihail ÇAKİRin en büük katkılarından birisi dä oldu Evangeliyanın gagauzçaya çevirmesi.

Bu sadä bir din yazısının çevirisi diildi. Bu – bir halkın dilini cannı tutan hem gelecää taşıyan büük bir kultura olaydı. Ayozlu Kiyadın halkın ana dilindä yayınnanması, gagauz türkçesinin, yazılı bir dil olarak, güçlenmesinä, evlatboyundan evlatboyuna aktarılmasına hem günnük kullanımının korunmasına büük bir impuls kazandırdı. Günümüzdä istoriklär hem dil aaraştırmacıları haklı olarak, Mihail ÇAKİRin bu istoriyalı izmetinin, uzun zaman ilerleyän ruslaştırma hem, asimiläțya politikasına bakmadaan, gagauz halkının ana dilini bu günä kadar korumasında sıradan dışarı bir rol oynadıını belirtmektädir. Evangeliyanın çevirmesinnän, milli kimnii hem gagauz dilin korunması en güçlü dayanaklarından bir halına gelmiştir.

Mihail ÇAKİR, istoriya bilimi alanında da paayı biçilmäz izmetlär verdi. Sistemalı hem dokumental bir biçimdä olarak seftä gagauzların istoriyasını yazıya alan aaraştırması olarak biliner. Dil, folklor, etnografiya materiallarına hem istoriyalı kaynaklara dayanarak, gagauzların kökenini kendi yaratmaklarında incelemiş hem onnarın türk kökenni bir halk oldukları sonucuna varmış. Bu sonuç sadecä bilim aaraştırmanın bir sonucu diil. Hep o vakıt, bu aaraştırmalar gagauzların milli öz bilimin oluşmasında önemni rol oynayan ideologiya hem moral bir temeldi. Büün, Mihail ÇAKİRin bilim uurunda varlıı, gagauzların Türk dünnäsının Türk halkları aylesinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmesindä büük rol oynamaktadır.

Mihail ÇAKİRin çalışmaları sadecä gagauz halkınnan sınırlı kalmadı. Yaşadıı memleketin hepsi halklarının aydınnanmasına hem kulturalı gelişiminä önem verän gerçek bir intelektualdı. Ayırıca moldovan dilinin geliştirilmesi, üüredicilik çalışmalarının düzennenmesi, urok kiyatlarının hazırlanması hem yayınnanmasında da önemni izmetlär vermiştir. Mihail ÇAKİR herbir halkın sade ana dilini koruyarak gelişebileceenä hem halkların kulturalı ilerlemesinin karşılıklı saygı hem iş birliinä dayanması lääzımnıına inanardı.

Mihail ÇAKİRin bütün çalışmaları gösterer, ani onun baş uuruydu dilä, istoriyaya hem kulturaya dayalı güçlü bir milli bilim oluşturmak. Halkın geleceenin sade ana dillerindä üüredicilik alarak, istoriyalarını bileräk, milli hem kultura paalılıklarını koruyarak güvennik altına alınabileceenä inanardı. Büün Türk dünnäsında ortak alfavit, ortak istoriya hem ortak kultura için yapılan çalışmalara baktıımızda, Mihail ÇAKİRin bir asir öncä ortaya koyduu fikirlerin ne kadar ileri görüşlü olduu taa da belerlener.

Bu üzerä diil ansızdan Gagauziya (Moldova) avtonomiyasının İspolkomu “Mihail Çakir” ordenını kurdu, angısı veriler gagauz kulturasında, avtonomiyanın ilerlemesi hem kaavileşmesi zaametindä büük başarılar için hem dä halklararası uurunda vatonomiyanın üüselmesindä faydalı çalışmalar için. 2026-cı yılın Kirez ayn 19-da, Gagauziyanın baş kasabasında Komratta bulunan Mariya MARUNEVİÇ adına bilim-aaraştırma Merkezindä düzennenän “Türkçeylän var olmak: Mihail ÇAKİR hem Gagauz türklerinin kimnik savaşı” başlıklı bir panelindä, ilk azerbaycannı saabisi olmak üzerä, bu ordenı onurlan kablettim.

Mihail ÇAKİR adına verilän bu üüsek nışanı sadecä bana kişi gibi verilän bir onur olarak diil, ama Azerbaycan hem Gagauziya arasında var olan istoriyalı kardaşlıın, ortak dilin, ortak kulturanın hem bütün türklerin dayanışmasının bir kutlaması olarak kabul ederim. Bu nışan benim için hem hep bu vakıt, Türk dünnäsının birlii adına çalışmalarıma ilerlemä etmäk sorumnuluumu taa da arttıran moral bir paalılıktır.

Mihail ÇAKİRin duumasının 165-ci yıldönümünü kutlarkana, sadecä öndä gelän bir din adamını ya da bilim insanını diil, ama halkına milli kimnik kazandıran, dillerini yaşadan, istoriyalarını yazan hem gelecek eblatboylarına milli hodulluk duygusu haşlayan büük bir fikir adamı olarak da onurlandırêrız. Eer bu gün gagauz türkçesi yaşarsa, eer gagauz halkı istoriyasını bilärsä hem kendilerini büük Türk dünnäsının ayrılmaz bir parçası olarak görürsä, Mihail ÇAKİRin buna paa biçilmäz katkıları olmuştur.

Büük insannarın paaları zamannan taa da belirlener. Mihail ÇAKİR da – bu insannardan biridir. Onun zengin bilim hem ruh varlıı sadecä gagauz halkına diil, ama bütün Türk dünnäsına izmet etmektädir. Bu varlık, milli birlik, kulturalı öz ayırıntılık hem ruh paalılıkların korunması yolunda gelecek evlatboyları için güvenilir bir yol öndercisi olacektır.

Mihail ÇAKİRin duumasının 165-ci yıldönümününän ilgili olarak derin saygı, tanımak hem sevgiylän anêrız hem ayozlu anmasına saygıylan iileriz.
(Gagauz dilinä aktardı – Todur ZANET)

Moldovanın Seçim Kodeksına koyulan bu diiştirmeklerä görä, Gagauziyada seçimnär artık Moldova Kurallarına, ama diil “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakonununa görä yapılaceklar.

Bu uurda sadä bir pomana yapıldı: önümüzdeki Gagauziya Halk Topluşuna seçimnär bitki kerä olaceklar Majoritar sistemasına görä (herbir seçim bölümündän bir deputat seçilecek). Kalan seçimnär sä, herliim Gagauziya ayakta kalarsa hem o seçimnerä sıra gelärsä – onnar Proporțional sistemasına görä (politika partiyaların listelerinä görä) yapılacek.

Bakmadaan, ani Moldova Prezidentı Maya SANDU hem Moldova parlamentın spikerı İgor GROSU, göz boyamaa deyni, Gagauziyada Halk Topluşuna serbest hem dooru seçimnerin yapılmasınnan ilgili bundan ileri GHT deputatlarınnan, Gagauiyadan primarlarlan hem cümne insannarlan, “hamuru yuurmaa deyni”, birkaç buluşma düzennedilär, sonuna bildiklerini kendiycesinä yaptılar.

Spiker İgor GROSU bildirdi, ani bu diiştirmekleri Parlamentta 3-cü okumakta kabletmää deyni, Moldova bekleyecek Venețiya komisiyasının bu uurda bakışını. Ama sade göz boyadı, çünkü Harman ayın 25-dä Moldova Parlamentı 3-cü okumakta Moldovanın Seçim Kodeksına bu diiştirmekleri kabletti.

Vizit zamanı AK Partiyasının Genel Başkan Yardımcısı Kürşad ZORLU, Komrat Türkiye Respublikasının Başkonsulluunda görüştü Gagauziya İspolkomu Predsedatelin hem Gagauziya Başkanı yardımcısı İlya UZUNnan hem Gagauziya Başkanın işlerinä bakan bölümün başı İvan KOLİOGLUylan, Gagauziya Halk Topluşu Başı Valentin GAYDARCI hem Gagauziyanın kimi primarlarınnan.

Bundan kaarä Canabisi Türkiye tarafından Gagauziyada yapılan industriya kolecın ana binasınnan tanıştı. Bu bina, Komratta 2015-ci yılda TİKA tarafından başladılan hem Gagauziyada gagauz dilini genişlettirmäk hem üüredicilik uurunda üüsek izmetlär vermäk için kurulan “Türkiye Prezidentı Recep Tayyip ERDOĞAN üüredicilik kompleksı”n, ani taa sora Moldova tarafında industriya kolecına çevirildi, ana binasıdır.

Gagauziyaylan tanışarak, AK Partiyasının Genel Başkan Yardımcısı hem Türk Devletlerinän İlişkilär Başkanı Kürşad ZORLU Avdarma küüyün istoriya muzeyinnän tanıştı, neredä Canabisini tuz-ekmeklän hem çiçeklärlän karşladılar. Muzeylän tanıştıktan sora, paalı musaafir muzeyin tefterindä yazı braktı.

Gagauziyaya vizit zamanında Kürşad ZORLUya lääzımnı açıklamaları yaptılar hem Canabisinin yanında bulundular Türkiye Respublikasının Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL, Türkiye Gagauziya Komrat Başkonsulu Eda GÜÇ hem TİKA Kişinev programaları ofisin Moldova Koordinatoru Murat ZELAN.

Gagauziyanın Baş küüyü (Kirsova) “Excluziv” yortulu sıralar salonunda geçän bu yaratmak avşamın ruhu, ihlamı hem yortulu soluu oldu raametli Maestro İlya İlyiç FİLEV, angısının büüleyici muzıkası hem gagauz poetların laflarına yazılı türküleri, üç saada yakın cannı öttüp, aydınnıklan yayıldı doz-dolaya.

Yaratmak avşamını açarak, Gagauziyanın kultura zaametçilerinin adından salonda bulunan İlya İlyiç FİLEVın eşinä Elena İvanovnaya, onun yakınnarına, yakın dostlarına, yaradıcılık ortaklarına hem hepsi insannara, ani o avşam geldilär bu muzıka çeşmesindän kanaat olmaa, selemnemä sözünnän danıştı Gagauziyanın Kultura upravleniyasının Başı Marina SEMÖNOVA angısı urguladı, ani “ büün bizi birleştirer İlya FİLEVın muzıkası, onun yaşayan hem daymalarda ötän yaratmak varlıı”.

Sora da, avşam uzunnuunda, İlya FİLEVın yarattıı hem şindän sora sonsuzun varlıı olan türkülerini çalan artistlär hem muzıkantlar, iş kolegaları hem o türkülerin laflarının avtorları, bütün ürektän Maestro için annadarak, paylaştılar kendi duygularınnan, birliktä yaşadıkları olaylarlan hem aklılarından geçirilän fikirlärlän.

Maestronun “Düz Ava” türkü hem oyun halk ansamblisindä çalışması hem onunnan yaradıcılık işbirlii için annattı ansamblinin öndercisi Maestro Tatyana ŞÇEGOLEVA.

Anılmış gagauz yazıcısı, poetı, jurnalistı, “Ana Sözü” gazetasının baş redaktoru, Akademik Todur ZANET, şükür ederäk Gagauziya Kultura Upravleniyasına hem bu avşamı hazırlayan hepsi insannara hem dä, özellikän, Maestronun eşinä Elena İvanovna FİLEVAya o musaafirlik, daynmak hem saburluk için, angısını Canabisi gecä-gündüz gösterdi avtorlara, türkülär yazılırkan, urguladı, ani kendisinin Maestroylan ortaklıkta yazılan 54 türkünün yaradılması pek kolay diildi. Kısadan annattı nicä yazıldı son başarılan türkü – “Analar”.

Todur ZANET sțenadan yalvardı, ani bir muzeyin saytında yalan yazılan sözlär, ani “İlya FİLEVa “Moldovanın İncäzanaatta Maestrosu” adını vermäk için danışmış Moldovanın ozamankı kultura ministrusu Monika BABUK”, doorudulsun, çünkü haliz doorusu bu: “İlya FİLEVa “Moldovanın İncäzanaatta Maestrosu” adını vermäk için bän, Todur ZANET, danıştım ozamankı Gagauziya Başkankasına İrina VLAHa ofițial bir yazılı kiyatlan. Canabisi dä baş urmdu Moldova Prezidentına İlya FİLEVa bu adı vermäk için. Da, açan Komratta Monika BABUK sțenada verärdi İlya FİLEVa bu üüsek adın dokumentlarını, benim hem Elena İvanovnanın önündä oturan İrina Födorovna VLAH döndü, dä dedi: «Сделала как Вы просили!».

O avşam Maestro için sözlerini söledilär: Yuliya ARNAUT, İrina GERASİMOVA, Mihail KULEV, Genadiy MİTİŞ, Todur MARİNOGLU, “Serin Su” ansambflinin öndercisi Födor RADİONOV.

İlya İlyiç FİLEVın anmasına adanmış yaratmak avşamında sțenadan çaldılar  “Düz Ava” türkü hem oyun halk ansamblisi, solistlar Vitaliy VASİLİOGLU hem İrina POYDOLOVA, Andrey İVANOV, Yuliya ARNAUT, İrina GERASİMOVA, Olga PAÇİ, İvan BABOV, Elena PAÇİ, İlya hem Evdokiya KÖSÄ, İrina DRAGU, Nataliya DENİZ, Genadiy MİTİŞ, Valentin ORMANCI, Marina KISSA, Olesä TUKAN, Komrat kasabasının A. Valykov adına uşak muzıka şkolasının horu, “Voice Shov Studio” örnekli vokal studiyası.

Sıra geldiynän “Şen oynêêr gagauzlar!” (laflar – Todur Zanet) türküsünä, angısınnan İlya FİLEVın kurduu “Bucak” adlı gagauz estrada ansamblisi 1991-ci yılda Alma-Ata kasabasında (Kazahstan) olan II-ci Halklararası «Азия Дауысы» (“Aziya Sesi”) muzıka Festivalindä laureat oldu hem o türküyü orada çaldı solist Georgiy İvanoviç DUDOGLU, avşamı götürän Anna Markovna RUSU teklif etti 2026-cı yılın Harman ayın 19-da raametli olan çalgıcımızı Georgiy İvanoviç DUDOGLUyu anmaa da bütün zal ayak üstündä palma düümesinnän bu insana saygısını gösterdi.

Yaratmak avşamında ayırı şükür sözleri sölendi İlya İlyiç FİLEVın kumisinä Vasiliy Födoroviç DRAGANa, ani çok yıllar Maestroylan omuz-omuza durarak, zaametini saymadaan, gecä-gündüz kendi studiyasında yazdı, işledi hem inceletti İlya FİLEVın yaratmalarını hem şindi dä saygıylan koruyêr o muzıka arhivını hem verer kolayını onnar ötsünnär hem insannarın cannarına yolunu bulsunnar.

Bu avşamda ayırı bir er kapladı Elena İvanovna FİLEVAnın candan sözü, angısı, gözleri yaşlan dolu, şükür etti hepsinä kim geldi hem, can sıcaklıınnan, andı kocasını, adamını hem büük kompozitoru.

Başarıldı İlya İlyiç FİLEVın anmasına adanmış yaratmak avşamı gagauzların ofițial olmayan gimnasınnan – “Yaşa, Halkım!” türküsünnän (laflar – Todur Zanet), angısını bütün zal ayak üstü hem bir seslän çaldı.

Ortak patrettän sora da hepsi insannar buyur edildilär pomana sofrasına, angısını hazırlamıştılar raametlini aylesi hem kumileri Vasiliy hem Alöna DRAGAN.

Bu yaratmak avşamı günündä, sabaalen, İlya FİLEVın eşi Elena İvanovna, kardaşı Viktor, Marina SEMÖNOVA, Tatyana ŞÇEGOLEVA hem bratanı Todur ZANET, Maestronun mezarına gidip hem orayı saygıylan çiçek koyup, Canabisini raametlän andılar.

Ayrı bir şükür sözü lääzım sölemää Gagauziya Radio hem Televideniye (GRT) cümne Kompaniyasına, angısı cannı yayında efira verdi bu büülü yaratmak yortusunu: https://www.youtube.com/live/zQQGVaQCpKw.

Georgiy İvanoviç DUDOGLU, bir muzıkalı ayledä dünneyä gelip, taa küçüktän adadı kendisini muzıkaya, ölä nicä onadan muzıkaya adamıştılar onun aylesinin üç boyu da.

Başlayıp şkoladakı horda çalmaa, Ciku, nicä ona dostları hem bütün şkola deyärdi, orada solist oldu. Şkoladan sora üürendi Kişinev avtoyolları tehnikumunda hem politeknika institutunda. Ama bakmadaan buna, onun haliz ömürü muzıka oldu, çünkü hep o vakıt kendisi, saklıdan, üürendi Kişinevun avşamnarı muzıka şkolasında da. Çok yıllar sora da, bitirip Kişinevdakı Ştefan Neaga adına muzıka uçilişçesinin kultprosvet zanaatı bölümünü, Canabisi bütün ömürünü baaşladı kulturaya hem muzıkaya.

Uçilişçedän sora Georgiy DUDOGLU oldu “Düz Ava” halk türküsü hem oyunu ansamblinin solistı. Yıllar geçtiynän bu ona dar geldi dä Georgiy İvanoviç kurdu “Canali” adlı halk muzıkası ansablisini. Onu başına geçip, olêr bu ansamblini dirijöru. Taa sora da bu ansamblinin temelindä gagauz “Kadınca” ansamblisinin yanında bir orkestra kurdu hem onun solistı oldu.

Kendi zengin türkü repertuarınnan Canabisi memlekettä hem aşırıda konțertlerä katıldı. Onun çaldıı gagauz, moldovan, rus, çingenä, bulgar, urkayna h.t.b. halk türküleri öttülär Belarusiyanın, Grețiyanın, Kazahstanın, Moldovanın, Romıniyanın, Rusiyanın, Ukraynanın hem taa başka erlerin sțenalarında.

“Bucak” adlı gagauz estrada ansamblisin solistı olarak, 1991-ci yılda Alma-Ata kasabasında (Kazahstan) II-ci Halklararası «Азия Дауысы» (“Aziya Sesi”) muzıka Festivalindä “Şen oynêêr gagauzlar!” türküsünü çaldı (Not. – bu festivaldä türkü “Konaklêêr gagauzlar” adınnan bildirildi) da, ansambliylän barabar, Festivalin laureatı alêr.

Georgiy İvanoviç DUDOGLU 12 kerä türlü erindeki, respublikadakı, Sovetlär Birlii hem halklarasası festivallerin laureatı oldu. İki festivalin altın medalilerini aldı. Onnarın birisi – Bütün Sovetlär Birliin halk yaratmaları festivalinin altın medalisi.

Georgiy İvanoviç DUDOGLU raametli olması – bu diil salt aylesinin hem yakınnarının acısı, ama bütün Gagauziya kulturasının büük bir kayıbı.

Bu aar saatta Canabisinin aylesinä hem yakınnarına acızgannıımızı bildireriz.

Georgiy İvanoviç DUDOGLU harman ayın 21-dä Komrat kasabasının eski mezarlıında, en yakın insannarının yanında topraa verildi.

Topracıı ilin olsun!

“Ana Sözü” redakțiyası

Nicä açıkladı Türkiyenin Anadolu habercilik Agenstvosu Türkiye Respublikasının AK Partiyasının Genel Başkan Yardımcısı hem Türk Devletlerinän İlişkilär Başkanı Kürşad ZORLU Moldovaya vizit için statyasında, bu vizit zamanı yapılan herbir görüşmedä iki devlet arasında politika, ekonomika, strategiyalı ortaklık hem Gagauziyaylan konular önä sürüldü.

Moldova Prezidentı Maya SANDUylan buluşmada Kürşad ZORLU urgulayarak, ani “iki devlet arasında ilişkilär gün-gündän ilerleer”, söledi ki “Tükiye Gagauziyada olan işlerin gelişmelerini hem onnarın ortalaaa yansımasını yakından gözleder”. Canabisinin açıklamasına görä, “Türkiye ileri dooru da Gagauziyanın ekonomika hem soțial kalkınmasına, kultura varlıın korunmasına hem Moldovaylan baalarını güçlendirmesinä ön vereräk, çalışmalarda bulunacek”.

Anadolu habercilik Agenstvosun açıklamasına görä Maya SANDU urgulamış, ani “Gagauziyanın konstituțiya hakları hem onun avtonomiya statusu hiç bir türlü ezilmeyeceklär”, hem “Türkiyeylän bu konuda en üüsek uurda işbirlinä hazır olduklarına urgu yapmış”.

Moldova Prezidentı Maya SANDUnun Kürşad ZORLUylan buluşması için prezidentura tarafından yapılan press-relizda “Gagauziyanın konstituțiya hakları hem onun avtonomiya statusu”n korunması için hiçbir laf ta yazılı yok. Orada sade açıklanêr, ani buluşmada “regionun ilerlemesi” lääzımnıı hem sölener “avtonomiyada dooru hem serbest seçimnär yapılması, ani kuvedä getireceklär o liderleri, angıları işleyeceklär gagauz cümnesinin faydasına – regionun ekonomika kalkınmasına hem gagauz dilinnän kulturasının korunmasına”.

Görüşmä zamanında Maya SANDU urgulamış, ani “Türkiye tarafından yapılan industriya kolecın Prezident Recep Tayyip ERDOĞANnan birliktä açmayı sabursuzluklan bekleer”.

Burada söz gider Komratta 2015-ci yılda TİKA tarafından başladılan hem Gagauziyada gagauz dilini genişlettirmäk hem uşaklarımıza üüredicilik uurunda üüsek izmetlär vermäk için kurulan  “Türkiye Prezidentı Recep Tayyip ERDOĞAN üüredicilik kompleksı” için, ani taa sora Moldova tarafında industriya kolecına çevirildi hem angısının ana binası taa 2022-ci yılda başarıldı hem dä studentları kabletmää hazır, ama artık dört yıl boş durêr.

Moldova Parlamentı spikerı İgor GROSUylan buluşmada Kürşad ZORLU Türkiyenin dünnä politikasında adımnarını hem erini açıklamış, urgulayarak Türkiyenin barışı kurmakta aracılık rolünu. Burada Ukraynada olan işlär için söleyeräk, Canabisi urguladı, ani “Rusiyaylan olan ilişkilerimizin adımnarı, Ukraynada cengi durdurmaa çalışan hem Ukraynanın toprak bütünnüünü kabletmäk. Bu uurda, şüpesiz, Moldovanın toprak bütünnüü bizim için çok önemnidir” demiş.

İgor GROSUylan buluşmada “Gagauziyadakı gelişmelär hem işbirlii çalışmaları da” incelenmiş.

Bu uurda Moldova Parlamentın spikerı urgulamış, ani “Kişinev Gagauziya avtonomiyası regionun özel hak statusunu sayêr hem isteer, ki Moldova Respublikasının yaşamasına o bütünnä integrațiyalı olsun bir ilerleyän, dilini, kulturasını hem özelliini koruyan avtonomiya gibi”.

Anadolu habercilik Agenstvosu yazêr, ani Moldova premyer-ministusu Vasile TOFANnan buluşmada Kürşad ZORLU “Moldova vizitımızmızın ana gündelik punktu Gagauziya olduunu altını çizeräk, eni dönemdä Gagauziyada dil hem kultura çalışmaların yanında, ekonomika alanında da invistițiyaların yapılmasını belertti”.

Kendi tarafından Vasile TOFAN açıkladı, ani Moldovada Türkiyeylän işbirliinä büük maana veriler.

Moldovanın dışişleri hem Evropaya integrațiya ministerliin devlet sekretari Carolina PEREBİNOSlan görüşmedä Kürşad ZORLU “Türkiye-Moldova arasında büük progres olduunu diplomatiya ilişkilerin kurulmasınnan hem Strategiyalı Ortaklık Belgesinin imzalnmasınnan urguladı”.

Buluşmada Kürşad ZORLU genä urguladı, ani “Belli ki, bizim burada bulunduumuzun baş sebepi – Gagauziyaya vizitımız hem buradakı kardaşlarımızlan Moldova arasındakı ilişkileri güçlendimäk”. Gagauzların dilinin Türkiye Türkçesinä dünnädakı en yakın dil grupası olduunu nışannayarak, Canabisi dedi: “Bu annamda Gagauziyadakı barış, raatlık hem ilerlemäk yok nicä ayırı düşünülsün Moldovanın bütün baş raatlıından ayırı”.

Carolina PEREBİNOS ta kendi tarafından urguladı, ani “Gagauziya avtonomiyası Türkiye hem Moldova arasında bir köprü işini yapmaktadır”.

Hep o günü AK Partiyasının Genel Başkan Yardımcısı hem Türk Devletlerinän İlişkilär Başkanı Kürşad ZORLU Türkiye Kişinev Büükelçilinä hem TİKA Kişinev programaları ofisinä dä vizit yaptı.

Türkiye Kişinev Büükelçilindä Kürşad ZORLU Büükelçi Uygar Mustafa SERTELlän konsultațiyalarda bulundu.

TİKA Kişinev programaları ofisindä dä Moldova Koordinatoru Murat ZELANnan görüştü hem ömürä geçirilän proektlarlan ilgili bilgilär aldı.

Hepsi bu buluşmaklarda Kürşad ZORLUnun yanında vardılar Türkiye Respublikasının Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL, AK Partiyasının Türk Devletlerinän İlişkilär Başkan Yardımcısı, Elazığ Milletvekili Mahmut Rıdvan NAZIRLI hem AK Partiyasının Türk Devletlerinän İlişkilär Başkan Yardımcısı, MKYK Azası Naim MAKAS, bildirer Türkiyenin Anadolu habercilik Agenstvosu.

Harman ayın 20-dä AK Partiyasının Genel Başkan Yardımcısı hem Türk Devletlerinän İlişkilär Başkanı Kürşad ZORLU Gagauziyada vizitlan bulunêr.

Halizdän DOSAAFın kurulması sayılêr 1927-ci yılın Büük ayın 23-çü, açan SSRBda kuruldu OSOAVİAHİM Cümnesi (Общество содействия обороне, авиационному и химическому строительству – Korunmanın, aviațiyanın hem himiyanın düzülmesinä yardımcılık cümnesi).

Sovet Soțialist Respublikaları Birliin (SSRB) 1991-ci yılda daalamsınnan DOSAAF ta parçalandı. Kimi baamsız respublikalarında o hep kendi uurunnan izmet etmää başladı.

Bakmadaan ona, ani Moldova Respublikasında bu Cümne darmadaan edildi, DOSAAF kullanılêr kimi avtoşkolaların adında. Bu yapılêr şkolaların kaliteli üüredicilik siztemasını göstermäk için.

Patrettä: Gagauziyanın Çeşmä küüyündeki bir DOSAAF panosu.

Büün, Harman ayın 19-da, anılmış gagauz  kompozitoru, “Gagauziyanın kıymetli kultura zaametçisi”, “İncäzanaatta Maestro” raametli İlya İlyiç FİLEV (19.08.1956 – 19.11.2024) duuma gününün 70-ci yıldönümünü kutlayaceydı.

Gagauzların büük kompozitoru, muzıka pedagogu hem muzıkantı, aranjirovkacısı İlya FİLEV duudu Gagauziyanın Komrat kasabasında. Burada büüdü. 1966-cı yılda henez açılan Komrat muzıka şoklasında başladı bayan klasında üürenmää hem başarıylan onu başradı. 1971-ci yılda yollandı Kişineva da burada Ştefan Neaga adına muzıka uçilişçesini (şindi – kolec) başarıp, tekrar evä döndü dä 1976-1986 yıllarında, halk muzıka tertipleri uurunda pedagog olarak, Komrat muzıka şoklasında kendisinin Allahtan vergisinnän gagauz halkına hem onun muzıka kulturasına izmet etmää başladı. Hep bu ara Canabisini iki yıllık armatasını yaptı.

Armatadan döndüktän sora, 1983-cü yılda İlya FİLEV girdi üürenmää Kişinevun Gavriil Muzıçesku adına incäzanaat institununa hem, 1988-ci yılda bu institutu başarıp, “Halk orkestrası dirijeru” hem “Halk muzıka tertipleri” zanaaları uurunda ustalıını kabletti.

1986-cı yılda İlya FİLEV başladı işlemää “Düz Ava” halk türküsü hem oyunu ansamblisindä, neredä tambur muzıka tertibindä çaldı.

1989-cu yılda, Moldova devlet filarmoniyasının kanadı altında, İlya FİLEV kurêr “Bucak” adlı gagauz estrada ansamblisini, angısınnan 1991-ci yılda yollanêr Alma-Ata kasabasına (Kazahstan) II-ci Halklararası «Азия Дауысы» (“Aziya Sesi”) muzıka Festivalinä, heredä “Şen oynêêr gagauzlar!” türküsünnän (laflar – Todur Zanet, muzıka – İlya Filev) Grand-Pri ödülünü alêr. Bundan kaarä hep bu türkü için İlya FİLEVa veriler festivalin “En islää aranjirovka” ödülü (Not. – bu festivaldä türkü “Konaklêêr gagauzlar” adınnan tanıdıldı).

Taa sora, 1993-cü yılda, “Bucak” gagauz estrada ansamblisinin adını “Seläm” adına diiştiriler. Eridir sölemää, ani bu ansambli 1993-cü yılda, Türkiyedä geçän “Ak deniz devletleri Halklararası festivali”ndä laureat oldu. 1994-cü yılda “Dnestrovskiye zori” konkursunda İlya FİLEVa verildi “En islää aranjirovka” ödülü. Hep o yılda ansambli “Hederlez – 1994” gagauz estradası konkursun laureatı oldu.

Nicä herkerä olêr, talantlı insannarın yolunu kesmäk için, devlettä “para kıtlıı” peydalanêr da bu üzerä 1995-ci yılda “Seläm” ansamblisinin ömürü sona vardı.

İşsiz kalınca, İlya FİLEV kendisinä Rusiyanın Sankt-Peterburg kasabasında iş bulup, bir parça ekmek kazanmaa başlêêr. Burada da bela onu brakmêêr. Burada işledii restorannarın birisindä yangın olêr da onun sintezatoru hem hepsi tertipleri yanêr. Bu olaydan sora, İlya FİLEV geeri döndü da, strestan kurtulmak için, kendisini kompozitorluk işinä hem üüredicilää urdu. Kolaylıı olduynan, genä Komrat muzıka şkolasında hem Komrat Devlet Universitetın kultura hem incäzanaat kafedrasında işlemää başladı, ama kompozitorluk içindän son gününädän atılmadı.

Büün bir şüpesiz var nicä sölemää, ani, kompozitor olarak, İlya FİLEV biliner diil salt Gagauziyada hem Moldovada, ama bütün türk dünnäsında da. O kendi Halkının patriotu hem muzıkanın can izmetçisi. Gagauz poetların çoyunun peetlerini muzıkaya koydu. Ama en bereketli hem en çok türkülär yaptı gagauz poetı Todur ZANETlän birliktä: “Yaşa, Halkım!”, “Bendä var bir Vatan”, “Canım, Vatanım, Gagauziyam”, “Gagauziya – sän bir Ana!”, “Birlik türküsü”, “Gagauz kadıncası”, “Gagauziyada Hederlez” (Hederlez yortusunun gimnası), Gagauziyada Marțişor” (Marțişor yortusunun gimnası), “Gagauziyaya Gimna”, “KDU Gimnası”, “Komrat muzıka şkolasının Gimnası”, “Kemençä”, “Can sancısı” hem çok-çok taa başka türkülär.

İlya FİLEVın dünneyä baaşladıı son türküsü oldu “Analar” türküsü (laflar – Todur Zanet), angısının premyerası oldu 2023-cü yılın Kırım ayın (dekabri) 22-dä I-ci “ENİ TÜRKÜ” yarışmasında. Burada “Analar” türküsü, angısını çaldı türkücüyka Yulia ARNAUT, Grand-Pri ödülünü kazandı hem halizdän öttü analara hem bütün karı kulluuna bir Gimna gibi da onu bütün zal aalayarak sesledi.

Söz gelişi İlya FİLEVın talantınnan yaradıldı Gagauziyanın kimi kasbalarının hem küülerinin Gimnaları da.

2024-cü yılın Kasım ayın 19-da Maestro İlya FİLEV vakıtsız sonsuzlaa vardı. Ama onun yarattıı büülü muzıka şedevraları hiç bir zaman dünnää üzündän kayıp olmayacek, çünkü onnar gagauz halkının derin kökündän hem cömert canından gelmä. O üzerä dä Maestro İlya FİLEV hem onun aydınnık dünneyi büüleyän muzıkası daymaların-daymalarında kalêrlar hem kalaceklar.

İlya FİLEV canını muzıka dünnesinä hem gagauz kulturasına baaşlayan bir geniy!

Paalı Maestro, Senin Adın unudulmaz hem Canabin bizä okadaradan doldurulmaz bir er braktın…

Todur ZANET