BİLİM BOLUMU

saygisiz_saygi (0)
Çiçek ayın 27-dä Gagauziyada baktılar gagauzların dünnää uurunda büük aydınnadıcısının, gagauzların apostolununun, Protoierey Ay-Boba Mihail ÇAKİRin (27.04. [eniycä 09.05] 1961– 08.09.1938) duuma gününün 165 yıl yıldönümünü. Bu işin ana sırası geçti Komradın “Şan Aleyası”nda, neredä Mihail ÇAKİRin anması için kurulu bir uydurma taş da hepsi o taşın dolayında toplandılar, popazlar liturgiya yaptılar, öndercilär gözäl laflar söledilär hem o taşa çiçek koydular. Sora da, bu 165 yıl yıldönümünü bakmak sırası ilerledi Gagauziyanın Mariya MARUNEVİÇ adına bilim-aaraştırma Merkezindä yapılan bir tombarlak masaylan – “Mihail ÇAKİR – inan hem aydınnatmak temeli, epohalar hemTAA DERINDÄN
Todur_zanet-20
(Akademik Todur ZANETin Yayıncılık Kongresin “Ortak alfavit hem dil” komisiyasında nasaatı) Hepsini sesledim. Pek gözäl. Ama burada bir kuşkulu iş var: uşaa, teknedä yıkarkan, suylan bilä atmayalım! Gözäl lafedersiniz, gözäl söleersiniz, ama siz esaba alêrsınız sade 6 türk respublikasının türkçä dillerini. Bizim türkçä dilimiz diil salt 6 respublikada. Türkçä dediimiz zaman – bu, avtomat olarak, Türkiye türkçesi dili diil. Bu – Balkannardan Sibirä kadar kardaş türkçä dillerin büük bir aylesidir! Bu ayledä 40-tan zeedä türkçä dil var! Türkçä dedik mi – bu Türkiye türkçesi dä, Azerbaycan türkçesi dä, Kazakistan türkçesiTAA DERINDÄN
risilan_sozluk (3).jpg_111
Baba Marta ayın 20-dä Gagauziya M. Maruneviç adına Bilim-aaraştırma merkezindä geçti prezentațiya İ. D. RİŞİLÄN tarafından hazırlanan hem eni çıkan “Gagauz dilini üüretmäk metodikası danışma sözlüü”nä. Nicä açıkladı facebook sayfasında Bilim-aaraştırma merkezi, bu Sözlüün tanıtımında pay aldılar merkezin zaametçileri, gagauz dilindä hem literaturasında üüredicilär, uşak başçaların terbiedicileri, bibliotekacılar, studentlar. Sözlüü hazırlayan İ. D. RİŞİLÄN hem prezentațiyada pay alannar söledilär, ani bu yaratma faydalı olacek hepsinä kim gagauz dilinnän ilgilener hem zanaatlanêr. Bekim da ölä. Şindi bu işi kantarlamaa pek zor. Kiyadın faydalı olmasını şüpä altına koymaa büük bir yannışlık olacek.TAA DERINDÄN
Ali_Shamil_GAGAUZLAR
2026-cı yılın Baba Marta ayında Baku kasabasında tiparlandı bütün türk dünnäsının hem gagauzların büük dostu olan, Azebaycan bilim adamın, yazıcının hem gazetacının Dr. Ali ŞAMİLin gagauzlara hem gaguz kulturasına adanmış eni kiyadı – “QAQAUZLAR: yol qeydləri, məqalələr və sənədlər” (gag.: “GAGAUZLAR: gezi notları, statyalar hem dokumentlar”). Dr. Ali ŞAMİLin “QAQAUZLAR: yol qeydləri, məqalələr və sənədlər” (gag.: “GAGAUZLAR: gezi notları, statyalar hem dokumentlar”) kiyadı derin fikirli hem gagauzlar hem türk dünnäsı için pek önemni hem paası olmayan bir yaratmadır. Canabisi 352 sayfalık kiyadını 55 bölümä payedip, yaratmasında gagauzların istoriyasını, kulturasını, literaturasınıTAA DERINDÄN
geografiya_karaseni (0)
Çiçek ayın 2-dä Kongaz küüyün Todur Zanet adına teoretik lițeyi Cümne Kuruluşunda açıldı enilenmiş hem büünkü uura uygun tertiplenmiş geografiya klası, neredä kurulu ep-eni masalar hem skemnelär, var globuslar, interaktiv kartalar, dicital programalı televizor hem hepsi lääzımnı işlär, ani üürencilerin üürenmäk uurunda kolaylık vereceklär. Kongaz küüyün Todur Zanet adına teoretik lițeyindä bu geografiya klasın enilenmesi hem tertiplenmesi için sponsorluk yaptı bu şkolayı 40 yıl geeri başaran hem büün büük işadamı olan mețenat Mihail Nikolaeviç KARASENİ. Geografiya klasın açılması için lițeydä büük bir yortulu sıra yapıldı. Sıraya gelän hepsi musaafirleri, bizimTAA DERINDÄN
yayincilik_kongresi (1)
Türkiye Respublikasının kultura ministerliin Bibliotekalar hem yayınnar Genel başkannıı ev sayıplıında Baba Marta ayın 27-29 günnerindä Ankarada “Türk Dünyası Yayıncılık Kongresi” geçti, angısında 10 devlettän yaklaşık 140 yayıncı, bilim adamı, yazıcı hem çevirici bir araya geldilär. “Türk Dünyası Yayıncılık Kongresi”n açılışını yaptı Türkiye kultura hem turizma Bakan yardımcısı Gökhan YAZGI. Bu gözäl sırada taa derindän fikir kaynaşması deyni, Kongrestä 6 komisiya (çalışma grupası) kuruldu: 1. Sektor yapısı; 2. Yayın juridikası, fikir hakları hem avtorluk hakları uurunda fikir diişmesi; 3. Kontentın geliştirmesi hem mal; 4. Ortak alfavit hem dil; 5. YayıncılıkTAA DERINDÄN
domaklar_katalogu
Gagauziyanın Mariya MARUNEVİÇ adına bilim-aaraştırma Merkezi hazırladı hem insan önünä sürdü iki dildä hazırlanmış eni bir kiyat: «Каталог гагаузских национальных украшений XIX-XX вв.» / “Gagauz XIX-XX a. milli donakları katalogu”. Gözäl hem tertipli hazırlanmış bu kiyat lääzımdı sevindirsin okuycuları, ama, yazık ani, onun kabından taa nestetmişlär gagauz dilin üstünä. Gagauzça kiyadın adı hiç gagauzça diil. O lääzımdı olsun ya “XIX-XX a.a. gagauz milli donakları katalogu” ya da “XIX-XX asirlerdä Gagauz milli donakları katalogu”, ama olmamış. Neçin sanki? Kiyadın içindikileri dä, bekim, islää, ama aklıma geler gagauz söleyişi: “Piinir – piinirTAA DERINDÄN
Mold_SEF.jpg_1
Moldova Devlet Universitetın “Mediacor” inovațiya hem kreativ merkezindä 2026-cı yılın Küçük ayın 15-dä kutladılar hem ödülledilär bbilim hem injeneriya uurunda “Mold SEF 2026” konkursa katılannarı hem öncüleri. Bu yıl konkursa 86 proektlan katıldı 68 koordinator üüredicilerin 143 üürencisi. Sonuç olarak bu proektların 31-ri milli uurda ödüllendi, 2 proekt sa Moldovayı halklararası konkursta gösterecek. Ödüllenännerin arasında, Gagauziyadan kaarä, var Aneniy Noy, Belț, Kaul, Kişinev, Orhey rayonnarın hem kasabaların şkolalarından hem lițeylerindän üürencilär. Konkursta 4-cü eri kazandılar Kongaz küüyün Süleyman DEMİREL adına Moldo-türk teoretik liţeyin 8-ci “A” klasta üürencisi Timur KAZAKU hem hepTAA DERINDÄN
Bankova

2026.02.13,Ana Sözü TARAFINDAN YAZILI, BİLİM, BİLİM ÖMÜRÜ, CÜMNE, KİŞİLÄR BOLUMU

İvanna BANKOVA raametli oldu

2026-cı yılın Küçük ayın (fevral) 12-dä raametli oldu Gagauziyanın bilim insannarından birisi, filollogiya bilgilerindä doktor, doțent, Komrat Devlet Universitetın üürediciykası, Gagauziyanın üürediciliktä şannı zaametçiykası İvanna Dimitrievna BANKOVA. İvanna Dimitrievna BANKOVA (04.02.1954 – 12.02.2026) duudu Gagauziyanın Dizginca küüyündä. Ana küyündä şkolayı başarıp, üürendi Kaul kasabasının pedagogika uçilişçesında, sora da Kişinev pedagogika institutunda. 1979-1986 yıllarında Dizgincä küüyün şkolasında rus dilindä hem literaturasında üürediciyka işledi. 1986-1998 yıllarında rus dilindän hem literaturasından kaarä, gagauz dilindä hem literaturasında da uroklar verdi. 1998-ci yıldan beeri, son soluuna kadar, Komrat Devlet Universitetında gagauz filologiyası kafedrasında işledi. 2002-ciTAA DERINDÄN
DURAN_kiyat (1)_1
Elimä etişti gagauz kulturasınnan ilgili pek meraklı hem derin varlıklı bir kiyat, ani 2023-cü yılda Türkiyedä çıktı – “GAGAVUZ HALK MÜZİĞİ ve TÜRKİYE SAHASI HALK MÜZİĞİ: Benzer ve Ortak Türküler”. Hazırladı bu kiyadı genç aaraştırmacı Güngör Özgür DURAN, ani, saymayıp zaametini, 2022-ci yılda gagauz küülerini adım-adım gezip, aaraştırdı, topladı hem inceledi gagauz folklor türkülerini hem muzıkasını. Bu aaraştırmanın sonucu oldu o, ani Güngör Özgür DURAN büük becerikliklän inceledi 209 gagauz türküsünü hem melodiyasını, notalara geçirdi hem, türk türkülerinnän karşılaştırıp, 224 sayfalık bir bilim kiyadına dönüştürdü. Pek sevinerim ona, ani “GAGAVUZTAA DERINDÄN