Bu işin ana sırası geçti Komradın “Şan Aleyası”nda, neredä Mihail ÇAKİRin anması için kurulu bir uydurma taş da hepsi o taşın dolayında toplandılar, popazlar liturgiya yaptılar, öndercilär gözäl laflar söledilär hem o taşa çiçek koydular.

Sora da, bu 165 yıl yıldönümünü bakmak sırası ilerledi Gagauziyanın Mariya MARUNEVİÇ adına bilim-aaraştırma Merkezindä yapılan bir tombarlak masaylan – “Mihail ÇAKİR – inan hem aydınnatmak temeli, epohalar hem kulturalar arası köprü / Михаил Чакир – опора веры и просветительства, мост между эпохами и культурами”.

Tomparlak masada pay aldılar bilim insannarı, popazlar, üüredicilär.

Protoierey Ay-Boba Mihail ÇAKİRin duuma gününün 165 yıl yıldönümünü bakılan bu tantanalı hem yortulu sıralarda bukadar insan pay aldı da hiç birisini aklısı ermedi o BÜÜK GÜNDÄ Mihail ÇAKİRin mezarına barliim birisini yollamaa da o mezara makarki bir dalcaaz çiçek koymaa. Bölä sä Mihail ÇAKİRin mezarı erinä bir uydurma taşa çiçek koydular. Ne bu? Saygısızlık mı, osaydı saygısızlık saygı mı? Yazık.

Akademik Todur ZANET

Patretlär: “AS” hem gbm facebook sayfasından

Hepsini sesledim. Pek gözäl. Ama burada bir kuşkulu iş var: uşaa, teknedä yıkarkan, suylan bilä atmayalım!

Gözäl lafedersiniz, gözäl söleersiniz, ama siz esaba alêrsınız sade 6 türk respublikasının türkçä dillerini. Bizim türkçä dilimiz diil salt 6 respublikada. Türkçä dediimiz zaman – bu, avtomat olarak, Türkiye türkçesi dili diil. Bu – Balkannardan Sibirä kadar kardaş türkçä dillerin büük bir aylesidir! Bu ayledä 40-tan zeedä türkçä dil var! Türkçä dedik mi – bu Türkiye türkçesi dä, Azerbaycan türkçesi dä, Kazakistan türkçesi dä, gagauz tükçesi dä, çuvaş türkçesi dä, tatar türkçesi dä, yakut (saha) türkçesi dä h.t.b. Bu bir.

İkinci: LEHÇE (dialekt – nışan T.Z.) lafını kesin kabletmeerim. Bizim dilimiz Türkiye türkçenin dialektı diil! O kendisi türkçä bir dil!

Siz lehçe dediiniz zaman, gagauzları, çuvaşları, yakutları, tatarları h.t.b. – hepsimizi atêrsınız. Bunu bän kabletmeerim! Ne üzerä! Te bakın, “Ana Sözü” gazetası – 1988-ci yılda çıkmaa başladı. 14 avgust 1988 ylında ilk sayısı çıktı, kirilițada, Sovet vakıdında. Gelän nomerdän beeri, bän koydum latin alfavitını gazetaya da başladım üüretmää okuycularımızı latinițaya. Başlıklardan başladım.

Onnarlan işlärkenä Türkiye türkçesini izledim. Şaştım: Türkiye türkçesindä bizim haliz türk laflarını diiştirmişlär arab, pers, franțuz laflarınnan, da haliz türk laflarına deerlär arhaizma. Neçin benim türk lafıma siz deyeceniz “arhaizma”? Da sora da siz deersiniz, ani bizim dilimiz lehçeymiş.

Bakın, bu gagauzça kiyatları maasuz getirdim burayı. Bu benim 2024-tä Türkiye kultura ministerlii TİKA proektı olarak, 6 tom, içinä 56 bin laf alan, ențiklopediyalı “Büük Gagauzça-Rusça Sözlük”. İçindä bütün gagauz söleyişleri, bulmacalar, literaturadan örneklär, adetlär, sıralar, okumaklar h.b. verldi.

Bu Sözlük çıktıı gün, Türk Dili Kurumundan, sizä “bilgi” verän “dostlar”dan, ani gelip aldılar bizim kiyatları da gagauzça bilmeerlär, biri aaradı da hemen dedi: “Bana senin sözlüünü ver, çünkü bän gagauzça-türkçä sözlük yapêrım”. Gelin, benimcä gezin benim küülerimi, aaraştırın, 80, 90, 100 yaşında yaşlılarlan lafedin da haliz gagauz laflarını bulun. Türkçeyi bulun.

Bakın: bu Sözlük 56 bin laf. Bu da – 3 tom bilim kiyatları. Hepsi tomnar 4 dilli: gagauzça, angliyca, romınca, rusça. Birincisi – gagauz masalları. Bu masalları küülerdä buldum. En küçük küülerdä en gözäl masalları buldum. İkincisi – gagauz türküleri, maanileri, söleyişleri, bulmacıları. Üçüncüsü – gagauz yortuları, adetleri, sıraları. Bu proektı Kasım 2016 yılı hiçtän başlatım. “Sıfır” lafını kullanmêêrım, azetmeerim “sıfır” lafından. Gagauzça, türkçä “hiç” lafı var, “hiçtän” var. Nicä dedim, Kasım 2016 yılı hiçtän başlattım da bir yıldan sora, 2017 yılın Kasımı 3 tom yaratmaları insannarın önünä koydum. Bir yılın içindä!

Ne iş için bunu söleerim? Herliim bölä lafedärsäk, te o komisiyaya bunu koyalım, öbürünä – şunu, iş örümäz. Lääzım almaa da yapmaa! Ama yapmamaa 6 dillän, bütün türkçä dillerinnän yapmaa, lehçelerinnän diil.

Buradan Kirgiziyadan sayın Yazıcılar Birlii başkanı lafetti. Bän ona bişey sölemää isteerim. Bän yollamıştım dokladımı burayı. Sansın Göktä Boba bana dedi, ani “konuyu al latinițayı!”

Bakın: gagauz dilini latinițaya çevirmää 1988-ci yılda başlattım. 1992-dä geldim Gagauziyanın başkasabasına Komrata gagauz dili üüredicilerin önündä annatmaa, ani lääzım latinițaya geçmää. Bana güüsümä, sizä Türkiyeyä gelän ozamankı gagauz liderleri “Kalaşnikov” avtomadını dayadılar. Tetii açtılar. Bunun yazısı var, bunun dokumentları var. Dedilär: “Git buradan! Bizä latinița diil lääzım! Sän bizi ne Türkiyeyä çekersin?!” Onnar Türkiyeyä geldiinän kendilerinä türk därdilär, ama kafaları – rus kafasıydı.

Şindi Gagauziyada kuruldu bir merkez – bilim merkezi: gagauz kulturasına karşı işleer. Deer ki: Hederlez bu gagauzların diil, Canavar yortuları – uydurma bir iş, Kasım – uydurma, biz rusçayı bakalım.

Ne iş için bunu söleerim?

Ozaman, 1988-ci yılda, benim arkamda bişey yok. Bişey! Sade bir gazeta. Ama 1993-tä bän şansora bu gazetayı bütünnä latinițaylan çıkardım. Sovet vakıdında başladım, 1993-tä latinițada çıkardım. Ondan sora Moldova Parlamentı, ofițial olarak, kabletti gagauz yazısına latinițayı hem eni orfografiyayı.

Herkeziniz, burada olannar, bütün türk dünnäsından, ilkin kendi canınıza sorun: “İsteersiniz mi latinițaya, istämeersiniz mi?” Bu soruşa olumnu cuvabı verdik mi, kalanı örüyecek. Zor olacek. Bu vakıtta “Kalaşnikov”u dayamayaceklar, ama gidecez ileri.

Herliim bu soruşa cuvapsa, ani “istämeeriz” da çekeeriz, af edäsiniz, “tekenin sakalını”, ozaman biz bu toplantıları boşuna yapêrız. Hiç vakıdımızı kaybetmeyelim.

Hem bitki. Bän buluştum sizin, Türk Akademiyasının, başkanınızlan sayın Prof. Dr. Şahin MUSTAFAYEVlan, konuştuk biz bunu, bir üç ay geeri. Söledim, ani siz, Türk Akademiyası olarak, gözäl iş yapêrsınız, ama siz alınmêêrsınız türk dilini türkleştirmää. Siz türk dilinä arapçayı sokêrsınız, farsçayı sokêrsınız, franțuzçayı, angliycayı. Termin sözlüklerini siz yapmışınız. Gagauzçadan termin sözlerini kim sizä verdi? Gagauzçayı bilmeyennär mi? Örnek olarak, çıkêr adam da deer: “Gagauz dilindä 150 botanika termini var”. Bu 6 tomnuk ențiklopediyalı “Büük Gagauzça-Rusça Sözlük” içindä 1472 botanika termini var.

Gagauziyada çıkarêrlar termin sözlüü. Alêrlar Türkiye türkçesindän. Şindi medițina terminnerini çıkardılar. Almışlar Türkiye türkçesindän, kopiya yapmışlar hem gagauz termin sözlüünä koymuşlar. Bana ne lääzım Türkiye türkçesindän medițina terminneri, açan burada, Sözlüktä, 800 taanä gagauz türkçesindä medițina terminı var. Onnar arhaizmaymış. Diil! Herlicäm halk arasında kullanılırsa “sıtma” – o “sıtmadır”, ama ngliycanın “maläriya”sı diildir. Diil lääzım çıkarmaa başka.

O üzerä pek yalvarêrım: “Cuvap ederiz, lääzım mı ortak alfavit, diil lääzım mı?”

Ortak alfavita etişmää deyni lääzım olsun latinița yolu herbir türk respublikalarında. Ondan sora da kaynaşmaa, pişirmää “eti” gözäl, çii kalmasın. Kemikleri atmayalım! Nekadar çok kemik var, okadar taa gözäl manca olêr. Manca gagauz dilindä “ana imäk” demäk.

Ortak alfavit kurularkan bana da sordular. Bän dedim: “Siz bilersiniz, ani gagauz dilindä iki ek bukva var: iki noktalı a – “ä” hem şapkalı e – “ê” var. “Ä” bukvasını ortak alvavita kablettilär, koyuldu. Ama “Ê” bukavasını kabletmedilär. Örnek: bakêr, kaçêr, suvazlêêr. Herliim biz atarsaydık bu sesi, bu bukvayı, gagauz dilin özelliindän bişey kalmêêr.

Onun için buna lääzım pek kuşku bakmaa! Buna saygıylan bakmaa!

Bundan “ağabilik” istämeerim, çünkü Türkiyedän sözdä “bilim doktorları” gelerlär Gagauziyaya da bizä savaşêrlar “ağabilik” yapmaa. Sora aarştırêrsın da çıkêr bilmäm ne universitetın bilmäm neyin doktorluk tezini yazêr – adamın türkçedän haberi yok.

“Ağabilik” diil lääzm! Hepsimiz eşitiz! İş yaparsak, iş yapalım!

Benim raametli bobam herkerä deyärdi ölä: “Todi, ya bir işi iş gibi yapacan, ya da hiç tutunma!”

Hadiyin tutunalım da iş yapalım.

Hem taa bir iş. Burada hazırlanan yazıda bizä, Türkiyedä yaşamayan türk halklarına azınnık dersiniz. “Azınnık” – bu bir politika terminı. Onu ortak alfavit hem dil konusunda hiç kabletmeerim. Biz gagauzlar, yakutlar, çuvaşlar, tatarlar h.t.b. azınnık diiliz! Biz gagauz türküyüz, yakut türküyüz, çuvaş türküyüz, tatar türküyüz h.t.b. Dillerimiz da bizim lehçe diil, ama gagauz türkçesidir, yakut türkçesidir, çuvaş türkçesidir, tatar türkçesidir h.t.b.

Bunnar tanınsın hem kabledilsin lääzım. Türk Respublikaların bunun tanınmaması – bizi yok etmektä duşmanın dermeninä su dökülmesidir.

Akademik Todur ZANET

Sözlüü hazırlayan İ. D. RİŞİLÄN hem prezentațiyada pay alannar söledilär, ani bu yaratma faydalı olacek hepsinä kim gagauz dilinnän ilgilener hem zanaatlanêr.

Bekim da ölä. Şindi bu işi kantarlamaa pek zor. Kiyadın faydalı olmasını şüpä altına koymaa büük bir yannışlık olacek. Ama, nicä var bir gagauz lafı, ani popazın kızında da kusurluk var, bu kiyatta da taa ikinci sayfasında büük bir kusurluk gözünüzä ilişer.

Bu kusurluk ufak bir kusurluk diil! Bu kusurluk – karı kulluunu adam kulluuna çevirmäk. Bu kusurluk – gagauz dilin özünü yok edilmäk yoluna sokmak da sonunda gagauz karılarını en azdan adam kulluuna çevirmäk, en çok ta – germafrodit, ani dişi erkek yapmak. Bu iş Moldovada Evropanın erkekleri dişi yapmak hem dişileri erkek yapmak politikasına uymak mı acaba? Ölä sä – bu iş oyuncak diil!

Gagauz dilin en önemni özelliindän birisi – femintivlar. Onnar da gösterer okuycunun önündä kim var – karı mı, osa adam mı. Feminitivlar gagauz dilindä lafların sonunda “=ka” ya da “=yka” eklemesinnän oluşêrlar da biz annêêrız, ani laf karılar için gider: asçıyka, bakıcıyka, başkanka, berberka, pipiciyka, üürediciyka h.t.b.

Bu eklentilär verer kolayını kimi laablardan da feminitiv kurmaa: çakirka, barganka, dukalka, kürkçüyka, yasıbaşka, yularcıyka, zanetka h.t.b.

Herliim gagauz dilindän feminitivlar atılırsa, ozaman, dilimizin başka temel lafların arasından, atılêr iki pek önemni laf ta: “gözelinka” hem “gagauzka”!

Şindi dönelim yukarda adını açıkladıım kiyadın 2-ci sayfasına da savaşalım çözmää bir bulmayca.

Orada yazılı, ani kiyadın işindä pay almışlar aaraştırıcılar, üüredicilär hem zaametçilär da verili o insannarin sade inițialları: İ. D. Rişilän, P. A. Çebotar, E. N. Kiosa, E. S. Soroçanu, V. İ. Sırf. Şindi sizlerä sorêrım: söläyin, “aaraştırıcı”, “üüredici” hem “zaametçi” laflarına görä, bu Canabilerdän angıları karı, angıları da adam? Acı aslı o, ani onnarı kendiniz tanımarsanız, buna cuvap verämäzsiniz!

Şindi, gagauz dili özellii olan feminitivlar “aaraştırıcıyka”, “üürediciyka” hem “zaametçiyka” yazılı olaydılar, siz, en aazından, annayaceydınız, ani İ. D. Rişilän, E. N. Kiosa hem E. S. Soroçanu – bu karı kulluundan insannar. Bölä sä nesoysa germafroditlik olêêr.

Hem taa da bir iş. Kiyatta, neçin sä gagauz “kuruluş” lafın maanasında “kurum” lafı kullanılêr? Onnara, kim bunu yapêr, açıklêêrım, ani agagauz dilindä “kurum” lafın «учреждение» maanası yok. Bu lafı gagauz dilimizä Türkiye türkçesindän sokêrlar onnar, kim bilmeer, ani “учреждение” ya da “организация” lafların gagauz dilindä karşılıı “kuruluş” lafı. Ama gagauz dilindä “kurum” lafın maanaları başka: 1. сажа, нагар, копоть; 2. заносчивость, важность, чванство.

Bir iş taa sorayım: Bekim, kendilerinä gagauz deyän kimilerdä gagauz dilin pak tutulması için hodulluk duygusu uyanır mı acaba?

Akademik Todur ZANET

Dr. Ali ŞAMİLin “QAQAUZLAR: yol qeydləri, məqalələr və sənədlər” (gag.: “GAGAUZLAR: gezi notları, statyalar hem dokumentlar”) kiyadı derin fikirli hem gagauzlar hem türk dünnäsı için pek önemni hem paası olmayan bir yaratmadır.

Canabisi 352 sayfalık kiyadını 55 bölümä payedip, yaratmasında gagauzların istoriyasını, kulturasını, literaturasını hem baamsızlık için çalışmalarını annadêr. Belii ki, gagauzların hem Azerbaycanın ilişkilerinä, gagauzların dünnäda erinä hem onnarın literaturaylan bilim sferasında pay almalarına taa derindän aarlık vereräk.

Kendimin hem gagauzların adından avtora saa olsun deerim hem Canabisinin türk dünnäsı halkların hem gagauzları uurunda çalışmalarının önündä başımı iilderim. Şükür sizä, Dr. Ali ŞAMİL!

Akademik Todur ZANET

Kiyadın PDFı burada: 2. Əli Şamil. Qaqauzlar yol qeydləri, məqalələr, sənədlər

Kongaz küüyün Todur Zanet adına teoretik lițeyindä bu geografiya klasın enilenmesi hem tertiplenmesi için sponsorluk yaptı bu şkolayı 40 yıl geeri başaran hem büün büük işadamı olan mețenat Mihail Nikolaeviç KARASENİ.

Geografiya klasın açılması için lițeydä büük bir yortulu sıra yapıldı. Sıraya gelän hepsi musaafirleri, bizim adetlerimizä görä, tuz-ekmeklän karşladılar hem güüslerinä lițeyin gerbınnan donaklı znaçokları taktılar. Nedän sora hepsi barabar geçtilär lițeyin zalına, neredä yortulu sıranın ofițial payı geçti.

Yortulu sırayı nasaatınnan açtı Kongaz küüyün Todur Zanet adına teoretik lițeyin direktoru Marina İvanovna ÇEBANOVA. Canabisi şükür etti 40 yıl geeri şkolayı başaran Mihail KARASENİya açılan geografiya klasın enilenmä ükünü hem harçlarını üstünä alması için, ne gösterdi, ani o şkolaylan baalarını koparmayıp, korudu can sıcaklıını onnara, kim onu üüretti hem ömür yoluna koydu.

Sırada söz alan mețenat Mihail KARASENİ açıkladı, ani onu bu fikirä getirdi lițeyin vıpurkniklerinin 2026-cı yılın Küçük ayın 7-dä olan buluşmasında gördüü, Akademik hem yazıcı Todur ZANETin baş urmasınnan hem zaametlerinän Türk İşbirlii hem Koordinaţiya Agenstvosu Başkannıı (TİKA) tarafından lițeydä fizika, himiya hem biologiya Tehnoklas inovațiya klasların kurulması. Sözünü ilerledäk Canabisi urguladı, ani lääzım hepsimiz, kuvedä görä, yardım edelim lițeyä, ani üürencilerdä türlü kolaylıklar olsun dünnää urunda üüredicilik proțeslarından faydalanmaa.

Nedän sora Mihail KARASENİya verildi lițeydä seftä kurulan “Şannı vıpusknik” ad ödülü hem o lițeyin “Centelmennär Klubu”na aza olarak kabledildi.

Bundan kaarä yortulu sırada nasaat ettilär Kongaz primarı Mihail ESİR, Gagauziya üüredicilik Upravleniyanın başı Natalya KRİSTEVA, Akademik hem yazıcı Todur ZANET, mețenatın kardaşları İosif hem Demyan KARASENİlär, şkolanın eski direktoru Födor MİNKU, Kongaz küü Sovetin başkan yardımcıykası Anna STATOVA, Kongaz Nikolay Çebanov adına gimnaziyanın direktoru hem GHT deputatı Svetlana DÜVENCİ, mețenatın üüredicileri hem başka insannar.

Yortulu sıradan sora hepsicii geçtilär eni açılan geografiya klasın önünä da, açılış şiridi kesildiktän sora, buyur edildilär enilenmiş hem tertipli, büülü gibi şılayan klasa, neredä hepsinä deyni geografiya uurunda bir urok verildi.

Eridir urgulamaa, ani KARASENİ kardaşları her zaman şkolaya yardımcı oldular hem olêrlar. Ölä 08.11.2014-cü günü, ozamannar taa Kongazın №1 orta şkolanın önündä,  üüredicilerin adına “BİLGİ ALEYASI”nı kurdular.

“Türk Dünyası Yayıncılık Kongresi”n açılışını yaptı Türkiye kultura hem turizma Bakan yardımcısı Gökhan YAZGI.

Bu gözäl sırada taa derindän fikir kaynaşması deyni, Kongrestä 6 komisiya (çalışma grupası) kuruldu:

1. Sektor yapısı;

2. Yayın juridikası, fikir hakları hem avtorluk hakları uurunda fikir diişmesi;

3. Kontentın geliştirmesi hem mal;

4. Ortak alfavit hem dil;

5. Yayıncılık standartları hem kompiläțiya;

6. Çeviri hem çeviri yardımnarı.

Gagauziyadan “Türk Dünyası Yayıncılık Kongresi”n çalışmasında pay almaa deyni, buyuruldu yazıcı, “Ana Sözü” gazetasının baş redaktoru, Akademik Todur ZANET, angısı, başka bilim adamnarınnan, yayıncılarlan hem yazıcılarlan barabar, “Ortak alfavit hem dil” komisiyasının işindä pay aldı.

“Ortak alfavit hem dil” komisiyası, Türkiye Gazi Universitetından Prof. Dr. Fahri TEMİZYÜREK başkannıı altında, nicä dä başka komisiyalar, pek sıkı hem verimni bir iş yaptı.

Komisiyanın baş oturuşlarında katılımcılar hazırlanmış dokladlarını okudular hem “Ortak alfavit hem dil” konusunda kendi fikirlerini hem dä görüşlerini açıkladılar. Nedän sora, komisiyada pay alannnar, istediklerinä görä, çalışma grupalarına bölünüp, kendi bakışlarını hem tekliflerini yazı kaluplarına erleştirip, “Ortak alfavit hem dil komisiyasının sonuç raportunu” hazırladılar.

Bu uurda, komisiyanın “Terminologiya bölümü” grupasında çalışarak, Akademik Todur ZANET hem Turkmenistandan Prof. Dr. Berdi SARIYEV, fikirlerini hem tekliflerini altında imza atarak, “Terminologiya bölümü” grupasının yazısını “Ortak alfavit hem dil” komisiya başkanına verdilär.

“Ortak alfavit hem dil” komisiyasının sıradakı oturuşunda, kongresin baş uurunda katkıları olarak, Gagauzları tanıtmak için hem gagauzları, onnarın kulturasını, adetlerini, sıralarını, folklorunu hem literaturasını Türk dünnäsının tarafından taa derindän annamak için, Akademik Todur ZANET, Türkiye milli bibliotekasına vermäk üzerä, baaşladı kendisinin hazırladıı 6 tomnuk “Büük Gagauzça-Rusça Sözlük” ențiklopediyalı yaratmasını hem taa çok kiyatlarını. Bu kiyatları kabletti Türkiye Respublikasının kultura ministerliin Bibliotekalar hem yayınnar Genel başkannıın zaametçisi Ramazan SIKI.

Baba Marta ayın 29-da olan toplantıda “Türk Dünyası Yayıncılık Kongresi”n hepsi komisiyalarının başkannarı komisiyalarında alınan teklif kararlarını okudular hem bu kararlarların sonuç bildirisi, kongresä katılannar tarafından, oy birliinnän kabledildi. Sonuç bildirisindä, temel olarak, kalıcı hem konkret işbirliklerin kurulması hem sürdürülmesi, ortak proektların aslıya çıkarılması ortaya koyuldu.

Kongresin kultura programasında “Anadolu țivilizațiyaları muzeyi” (“Anadolu Medeniyetleri Müzesi”) hem Ankara Kalesi gezisi yapıldı.

Gözäl hem tertipli hazırlanmış bu kiyat lääzımdı sevindirsin okuycuları, ama, yazık ani, onun kabından taa nestetmişlär gagauz dilin üstünä. Gagauzça kiyadın adı hiç gagauzça diil. O lääzımdı olsun ya “XIX-XX a.a. gagauz milli donakları katalogu” ya da “XIX-XX asirlerdä Gagauz milli donakları katalogu”, ama olmamış. Neçin sanki?

Kiyadın içindikileri dä, bekim, islää, ama aklıma geler gagauz söleyişi: “Piinir – piinir gibi, islää piinir, ama tulumu – köpek tulumu”.

Benim buna taa bir soruşum var: neçin bukadar gagauz hem türk bilim insannarı tarafından hazırlanan bu kiyatta ilkin RUS dili gider, sora da GAGAUZ dili? Burası RUS bilim aaraştırma merkezi mi?

Bu fikirlär sade kiyadın kabına bakmaktan ortaya çıktı. Bir dä içindekileri gözdän geçirdiinän, acaba taa ne nestelär hem nestetmeklär ortaya çıkacek?

Of, zavalı gagauz dili!

Akademik Todur ZANET

Patret: gbm facebook sayfasından

Bu yıl konkursa 86 proektlan katıldı 68 koordinator üüredicilerin 143 üürencisi.

Sonuç olarak bu proektların 31-ri milli uurda ödüllendi, 2 proekt sa Moldovayı halklararası konkursta gösterecek.

Ödüllenännerin arasında, Gagauziyadan kaarä, var Aneniy Noy, Belț, Kaul, Kişinev, Orhey rayonnarın hem kasabaların şkolalarından hem lițeylerindän üürencilär.

Konkursta 4-cü eri kazandılar Kongaz küüyün Süleyman DEMİREL adına Moldo-türk teoretik liţeyin 8-ci “A” klasta üürencisi Timur KAZAKU hem hep bu lițeyin 10-cu “B” klasın üürencisi Adam ALADOV. Onnarın üüredicisi – Kadır DAĞLI.

Bu üürencilär, kendilerinin koordinator üüredicisinin kanadı altında, hazırlamışlar “RoboHand” inovațiya proektını – ilk çift elli robotlu sistemayı, angısının yardımınnan hem “TelegramBot” sesli izinnerinnän veriler kolaylık kusurlu insannar hergünkü zametlerini başarsınnar: su döksüünär, ekmeeni yaalasınnar ya da başka işlär yapsınnar.

İvanna Dimitrievna BANKOVA (04.02.1954 – 12.02.2026) duudu Gagauziyanın Dizginca küüyündä. Ana küyündä şkolayı başarıp, üürendi Kaul kasabasının pedagogika uçilişçesında, sora da Kişinev pedagogika institutunda.

1979-1986 yıllarında Dizgincä küüyün şkolasında rus dilindä hem literaturasında üürediciyka işledi.

1986-1998 yıllarında rus dilindän hem literaturasından kaarä, gagauz dilindä hem literaturasında da uroklar verdi.

1998-ci yıldan beeri, son soluuna kadar, Komrat Devlet Universitetında gagauz filologiyası kafedrasında işledi. 2002-ci yılda Moskvadakı dil bilimi İnstitutunda filologiya uurunda doktorluunu başardı.

Bilim insanı olarak, gagauz dilindä, orfografiyasında, kurrikulumnarında, tablițalarında hem sözlüündä çok zaametleri oldu.

Kendi çalışmaları için devlet uurunda diplomnar, gramotalar hem başka ödüllär kabletti. Onnarın arasında “Mihail Çakir” ordenı da var.

İvanna Dimitrievnanın aylesinä hem yakınnarına acızgannıımızı bildireriz. Göktä Boba onu saa tarafına kabletsin.

Topracıı ilin olsun…

“Ana Sözü” redakțiyası

Hazırladı bu kiyadı genç aaraştırmacı Güngör Özgür DURAN, ani, saymayıp zaametini, 2022-ci yılda gagauz küülerini adım-adım gezip, aaraştırdı, topladı hem inceledi gagauz folklor türkülerini hem muzıkasını.

Bu aaraştırmanın sonucu oldu o, ani Güngör Özgür DURAN büük becerikliklän inceledi 209 gagauz türküsünü hem melodiyasını, notalara geçirdi hem, türk türkülerinnän karşılaştırıp, 224 sayfalık bir bilim kiyadına dönüştürdü.

Pek sevinerim ona, ani “GAGAVUZ HALK MÜZİĞİ ve TÜRKİYE SAHASI HALK MÜZİĞİ: Benzer ve Ortak Türküler” kiyadını hazırlamak için, Gagauziya üüredicilik Upravleniyasının baş zaametçiykası Lidiya OSTAŞlan hem onun aylesinnän barabar, yardımcı olduk bu genç bilim adamına kendisi içini derindän aarştırmalar yapsın hem gagauz folklor türkülerini hem muzıkasını büük başarıylan dünneyä tanıtsın.

Akademik Todur ZANET