Bu yaslı anma sırasında pay aldılar sıradan insannar, aaraştırmacılar hem bilim insannarı, muzeycilär, erindeki hem merkez kuvetlerin temsilcileri, üüredicilär hem üürencilär.

Yas sırasından sora hepsi yollandılar küüyün “Acı köşesi” Memorialına, neredä Aaçlıın kurbannarın anmak taşlarına çiçek koyuldu. Bundan sora da yapıldı “Moldova SSRında aaçlıın (1946-1947) başlama gününün 80-ci yılı: anmak, büünkü aaraştırmalar hem geçmişin urokları” adlı bilim konferențiyası.

Hocalı genoțidın kurbannarını anmak sırasında pay aldılar Azerbaycan Respublikasının Moldovada Büükelçisi Ülvi BAKHŞALİEV hem Büükelçiliin personalı, Türkiye Kişinev Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL, Komrat Türkiye Respublikasının Başkonsulu Eda GÜÇ, Kazahstan Respublikasının Moldovada Büükelçiliin temsilcileri, Gagauziyanın Çadır, Komrat hem Valkaneş kasabaların primarları, Gagauziya Halk Topluşun deputatları, Avdarma küüyün istoriyası muzeyin kurucusu İgnat KAZMALI hem muzeyin zaametçileri, cümne hem kutura insannarı.

Hocalı genoțidın 34-cü yas sırası başladı kurbannarı anmak bir minutluk sessiz saygıylan.

Sırada nasaat edän Azerbaycan Respublikasının Moldovada Büükelçisi Ülvi BAKHŞALİEV urguladı, ani “1992-ci yılın Küçük ayın (fevral) 25-26 gecesindä armän silählı bölükleri, ozaman Hankendi kasabasında erleşmiş olan SSRBnın (Sovet Soțialist Respublikaları Birlii) 366-cı motorlu ateşçilik polkun yardımınnan, bastılar 23 757 kişik Hocalı kasabasını da, cellatlar gibi, bir kabaatsız kıydılar üzlärcä insanı. Armän bölükleri dört taraftan Hocalı kasabasına urdular hem 613 canı kıydılar. O cannarın arasında vardılar 374 adam, 106 karı, 70 ihtär, 63 ta uşak. Silählı bölüklär tarafından 1275 kişi dä esir alındı. Büünkü günädän 150 kişi dä kara kayıp sayılêr. Bu XX-ci asirin sonunda insannaa karşı yapılan bir barbarlık oldu”.

Yaslı sıraya katılannar tanıştılar burada kurulan hem Hocalı genoțidını annadan bir patret sergisinnän. Sıradan sora hepsi yollandılar Avdarma küüyün “Acı köşesi” Memorialına, neredä çiçek koydular 1946-1947 yıllarda Sovet rejimı tarafından zorlan yapılan Aaçlıın kurbannarın anmak taşlarına.

Bakmadaan ona, ani Vengriyada bu yazılara ““Rovásírás” damgaları” (“Runik yazıları”) deerlär, adamnar köklerini unutmamışlar, çünkü Orhon yazıları – bu 1891-ci yılda rus bilim Vasiliy Vasilyeviç RADLOV tarafından Orhon deresinin kenarlarında bulunan yazılar hem onnar runik yazıların aylesindändir.

Gagauzlara da isteeriz taa bir kerä sölemää: Unutmayalım, ani Vasiliy RADLOVun üürencisi Valentin Aleksandroviç MOŞKOV Orhon yazılarını yaratan halk için bölä yazdı: “Demeli ki, bütün bu açıklamalardan var nicä karar almaa ani, o halk, kimindi Orhon yazıları, rus letopislerinin “torki” yada “uzı” halkı hem gagauzlar – hep o halktır. Onun adı Oguzlar – türk yada torki adlı büük bir halkın sadä bir soyunun adı…”

Bu Hristiyannık büük başında insan önünä çıkarıldı eski ikonalar (kimilerinä 150 yıldan zeedä), klisä tertipleri hem kruçalarılan klisä bayrakları hem dä eski dua klisä kiyatları. Onnarın arasında bulunêrlar Aydimu ikonaları, ikiüz yıllık Bibliya hem Dua kiyadı

Eridir urgulamaa, ani hepsi bu eksponatları topladılar Gagauziyada üç muzey temellerini atan (Komrat, Beşalma, Feropontyevka) karı-koca Anatoliy Alekseeviç MARİNOV hem Anna Födorovna MARİNOVA.

Söz gelişi, ofițial orak, bu muzey hem onun Beşalma küüyündeki filialı 1969-cu yılın Küçük ayın (fevral) 14-dä Moldova Sovet Soțialist Respublikasının kultura ministerliin tarafından çıkarılan №82 sırasındakı Emirinnän temelleştilär.

Kalkıntıcılar küü kuvedini kendi ellerinä aldılar hem “Çiftçilär komitetı” kurdular. Dört gündän sora da, Büük ayın 23-dä (eskiycä Büük ayın 10-da), “Çiftçilär komitetı” Komrat bölgesi respublikasının kurulması için Karar kablettlär. Kalkıntıcılar borçluk kiyatlarını yaktılar hem vergileri kaldırdılar. “Çiftçilär komitetı” boyarlardan toprakların almasını hem çiftçilär arasında dooru payedilmesi için karar almıştılar. Bundan kaare Komrat bölgesindän zapaslarda bulunnarın askerä mobilizaţiyasını durgutmuşlar.

Taa drindän bak burada: https://anasozu.com/komrat-cifticilar-kalkintisin-115-ci-yildonumu/

O kara şapka ne gözäl yakıştı sana.

Yıllar öncä Deliormanda, Kurtderedä pazarda, üzlärcä insanın arasında O adama razgeldiim günü hatırladım. Deliormanın Karadeniz kıyılarındakı Gagauzlara “Deniz Gagauzları” deerlär. Bunnar uzun yıllar öncä İstanbul Klisesindän, sora da Urum Klisesindän etkilenmişlär. Taa içleridekilerinä sä “Kara Gagauzları” denmiş. Bunnar da Bulgar Klisesindän etkilenmişlär. Te bölä, Metehan!

Böleceksän kolay bölünür, ama böldüktän sora birleştirmäk zor.

Varna düüşündän sora Osmannı Devletin kuvedindä olan Uz Devleti vardı. O devlet Gagauz, Gökoğuz devletiydi. O zaman yıkıldı. Din ayırıntılıı olsa da, dil birlii vardı. Gagauzlar buradaydılar. Taa, ki İsmail Cengin sonuna kadar. Ondan sona, hadi bakalım, er diiştirmä, insan diiştirmäylän Gagauzlar Bucaka geçirdildi. Dili bir kandaşlar, dini ayrı deyni sürüldülär yukarı. Kırım Türkleri sä aşaa. Bu gün Kırım Türklerinin yaşadıı Deliormanda azıcık kazısan, Gagauz istoriyası izlerinä razgelirsin.

Aslıdan, Balkanda yaşayannarın diiştirilmesi üç kerä yapılmak istenmiş. İki kerä olmuştur. Bükureş annaşmasınnan Prut eldän çıktıktan sona, yaşayannarın ilk diiştirilmesidir. İkincisi Balkan Cengi sonunda Türk-Bulgar yaşayan insan diiştirilmesi plannanmış, ama gerçekleşmemiştir. Üçüncüsü sä 1923-dä gerçekleşän son Türk-Urum yaşayan insan diiştirilmesidir.

Metehan, Gagauzlar iki yaşayan insan diiştirilmesindä dä er diiştirmişlärdir. Bizim Karadeniz suyunnan yıkanan Gagauzlar Bucaka gitmemişlär. Onnar Manastıra, Zihniyä hem çevresinä gitmişlär. Ah, onnar acımasız zaman iyesinnän yok edilän Gagauzlar. Zihniyä son gittiimdä bir taanä hiç görämedim. Türkçä bilän grek vardı, da Gagauz yoktu! İnandın mı? Evelki primar Gagauzmuş, ama şindi yok. On yılda yok olmuşlar. Manastır sa soy adlarında yaşêêr.

Kara yolunnan Bucaka gidärkän, Bulgar-Romın hotarına yaklaşınca, Balçık Beyin kurduu kasabadan poyraza dooru gidärkän, Kavarnaya varırsın, oradan da Kaliakraya. Kavarna bizimdir. Bizim soyumuz orada yaşêêr. Kaliakra sa – kırk gözäl Gagauz kızın ölümsüzlüü açıldıı erdir. Tanı oraları, Metehan!

Şabla, Krapets, Vama Veke.

Hepsindä soydaşın yaşêêr. Çauş Küüdä taa onnar var. Git gör.

“Kurtderedä bir Gagauz varmıdır acaba?” – aaradım. Sona bizä bir tanınma yaptılar. Başında kalpak, bir ihtärcık. Pazarda görürsünüz. Gittik hem bulduk. O yurdumuzun üstündä bayrak gibiidi. Üzlercä insan arasında o. Yukarısı basık. Astragan bir kara kalpak. Oradaydı.

Te, giidiin kalpak odur.

Kolada kutluca olsun, Metehan. Bayrakları aara, bul. En son yaşayan insan diiştirilmesinnän Kumçiftliinä hem çevresinä gidän Gagauzları da bul.

Vatan – topraktır. Toprak bayraklan nışannanır. Gagauzların bayraa erkeklerin başlarına taktıkları kalpak, kızların kulakları üstünä sokuşturulan karanfildir.

Metehan, ateşiniz kor olsun, sünmesin. Bilerim, kimär kerä çok istediklerimiz olmadı.

Olmasın. Biz olduk ya. Varız biz, Metehan!

Girgin bakışımızlan varız. Aslı duruşumuzlan varız.

Varız biz, Metehan!

Hadi, kal saalıcaklan.

Abdullah ULUYURT,

07.01.2026

Türkiye Prezidentı Recep Tayyip ERDOĞANın teklifinä görä hazırlanan bu Karar proektı, Uzbekistanın Semerkand kasabasında geçän UNESCOnun 43-cü genel Konferențiyasında 2025-ci yılın Kasım ayın 3-dä kabledildi hem 1893-cü yılda Orhon yazıların anaktarının bulunması dünneyä bildirilän gün – Kırım ayın (dekabri) 15-şi – “Dünnä Türk Dili Aylesi Günü” olarak kabledilmesi bildirildi.

Eridir urgulamaa, ani ilk kim 1893-cü yılda Orhon yazıların alfavitına anaktarı buldu oldu daniyalı bilim adamı, lingvist, istorik, profesor Vilgelm THOMSEN. Sora da 1894-cü yılda bu yazıları okuyan ilk adam oldu rus bilim adamı, türkolog, voctokoved, etnograf, arheolog Vasiliy Vasilyeviç RADLOV (Friedrich Wilhelm Radloff), 1891-ci yılda Orhon yazılarını bulan kişi hem o yzıların 10-dan zeedä bukvasına anaktar uygulayan. Vasiliy RADLOV hepsi Orhon yazılarını söktü hem tiparladı.

XIX-cu asirdä gagauzları aaraştıran Vasiliy RADLOVun üürencisi rus bilim adamı hem etnografı Valentin Aleksandroviç MOŞKOV Orhon yazılarını yaratan halk için bölä yazdı: “Demeli ki, bütün bu açıklamalardan var nicä karar almaa ani, o halk, kimindi Orhon yazıları, rus letopislerinin “torki” yada “uzı” halkı hem gagauzlar – hep o halktır. Onun adı Oguzlar – türk yada torki adlı büük bir halkın sadä bir soyunun adı…”

102 yıl geeri, 1923-cü yılın Canavar ayın (oktäbri) 29-da Mustafa Kemal ATATÜRKün teklifinnän Türkiye Cumhuriyetini (Türkiye Respublikası) kuruldu.

Türkiyedä hem bütün dünneydä bu günü “29 Ekim Cumhuriyet Bayramı” olarak bakılêr.

PATRETTÄ: “Cumhuriyet Bayramı”n 10-cu yılı kutlamakta.

Avdarma küüyün istoriyası muzeyin kanadı altında yapılan bu tombarlak masada pay aldılar Moldovadan, Gagauziyadan hem Pridnestrovyadan bilim insannarı, aaraştırmacılar, muzeycilär, yazıcılar hem cümne insannarı.

Avdarma muzeyin kurucusunun İgnat KAZMALInın hem profesor Virciliu BIRLADEANUnun moderatorluunda yapılan bu tombarlak masanın aar musaafiri oldu Moldova kultura ministrusu Sergiu PRODAN.

Lițeyin “İstoriya sedefleri” hem “Muzeycilär” krujoklarını götürän üürediciykalar Praskovya Dimitrievna DOYKOVA, Matröna Nikolaevna BARGAN, Agafya Vasilyevna GAYDARCI hem bu krujoklara gidän 7-ci “A” hem “B” klaslarından üürencilär, aaçlık kurbannarını anmaa deyni, Kongaz mezarlıına gittilär.

Bu insannar baş iilttilär zorlan yapılan aaçlıktan ölän kongazlıların önündä hem onnarın ortak mezarına çiçek koydular hem da burada mum yaktılar.