Bu yıl kutlêêrız gagauz halkının büük fikir adamının, popazın, pedagogun, dil bilimcisinin, istoriin hem kultura insanının Mihail ÇAKİRin duumasının 165-ci yıldönümünü. Türk dünnäsının en seçkin akıl adamnarından birisi olan Mihail ÇAKİR, diil salt gagauz halkının, ama bütün türk dünnäsının ortak kultura varlıında maasuz bir er kaplêêr. O bütün yaşamasını halkın dilini, istoriyasını hem milli kimniini korumasına baaşladı hem, aradan bir asirdän zeedä geçän zamana bakmadaan, onun fikirleri hem yaratmaları büünda taa yaşêêr.

Mihail ÇAKİR 1861-ci yılda Basarabiyada bir gagauz aylesindä duudu. Küçük yaştan beeri din uurunda üürenmäk kabletti da taa sora Ortodoks Klisesindä popaz oldu. Ancak onu ayıran din izmetleri diildi. Fikir adamı olarak kendi yaşadıı zamanın çok ilersindä olduu için, o pek islää annardı, ani halkın gelecää korunacek, herliim onun ana dili korunursa, üüredicilik ilerlärsä hem halkın istoriyalı fikiri terbiedilärsä.

Mihail ÇAKİRin en büük katkılarından birisi gagauz türkçesinin, yazılı bir dil olarak, gelişmesinä yaptıı eşsiz katkıdır. Bakmadaan o zamankı karışık politika hem kultura durumnarına, halkının ana dilindä okuması hem yazması üürenmesidä yorulmadan çalıştı hem hazırladıı urok kiyatları, din kiyatları hem başka yayınnarlan gagauz türkçesinin gelişmesinin temellerini attı.

Mihail ÇAKİRin en büük katkılarından birisi dä oldu Evangeliyanın gagauzçaya çevirmesi.

Bu sadä bir din yazısının çevirisi diildi. Bu – bir halkın dilini cannı tutan hem gelecää taşıyan büük bir kultura olaydı. Ayozlu Kiyadın halkın ana dilindä yayınnanması, gagauz türkçesinin, yazılı bir dil olarak, güçlenmesinä, evlatboyundan evlatboyuna aktarılmasına hem günnük kullanımının korunmasına büük bir impuls kazandırdı. Günümüzdä istoriklär hem dil aaraştırmacıları haklı olarak, Mihail ÇAKİRin bu istoriyalı izmetinin, uzun zaman ilerleyän ruslaştırma hem, asimiläțya politikasına bakmadaan, gagauz halkının ana dilini bu günä kadar korumasında sıradan dışarı bir rol oynadıını belirtmektädir. Evangeliyanın çevirmesinnän, milli kimnii hem gagauz dilin korunması en güçlü dayanaklarından bir halına gelmiştir.

Mihail ÇAKİR, istoriya bilimi alanında da paayı biçilmäz izmetlär verdi. Sistemalı hem dokumental bir biçimdä olarak seftä gagauzların istoriyasını yazıya alan aaraştırması olarak biliner. Dil, folklor, etnografiya materiallarına hem istoriyalı kaynaklara dayanarak, gagauzların kökenini kendi yaratmaklarında incelemiş hem onnarın türk kökenni bir halk oldukları sonucuna varmış. Bu sonuç sadecä bilim aaraştırmanın bir sonucu diil. Hep o vakıt, bu aaraştırmalar gagauzların milli öz bilimin oluşmasında önemni rol oynayan ideologiya hem moral bir temeldi. Büün, Mihail ÇAKİRin bilim uurunda varlıı, gagauzların Türk dünnäsının Türk halkları aylesinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmesindä büük rol oynamaktadır.

Mihail ÇAKİRin çalışmaları sadecä gagauz halkınnan sınırlı kalmadı. Yaşadıı memleketin hepsi halklarının aydınnanmasına hem kulturalı gelişiminä önem verän gerçek bir intelektualdı. Ayırıca moldovan dilinin geliştirilmesi, üüredicilik çalışmalarının düzennenmesi, urok kiyatlarının hazırlanması hem yayınnanmasında da önemni izmetlär vermiştir. Mihail ÇAKİR herbir halkın sade ana dilini koruyarak gelişebileceenä hem halkların kulturalı ilerlemesinin karşılıklı saygı hem iş birliinä dayanması lääzımnıına inanardı.

Mihail ÇAKİRin bütün çalışmaları gösterer, ani onun baş uuruydu dilä, istoriyaya hem kulturaya dayalı güçlü bir milli bilim oluşturmak. Halkın geleceenin sade ana dillerindä üüredicilik alarak, istoriyalarını bileräk, milli hem kultura paalılıklarını koruyarak güvennik altına alınabileceenä inanardı. Büün Türk dünnäsında ortak alfavit, ortak istoriya hem ortak kultura için yapılan çalışmalara baktıımızda, Mihail ÇAKİRin bir asir öncä ortaya koyduu fikirlerin ne kadar ileri görüşlü olduu taa da belerlener.

Bu üzerä diil ansızdan Gagauziya (Moldova) avtonomiyasının İspolkomu “Mihail Çakir” ordenını kurdu, angısı veriler gagauz kulturasında, avtonomiyanın ilerlemesi hem kaavileşmesi zaametindä büük başarılar için hem dä halklararası uurunda vatonomiyanın üüselmesindä faydalı çalışmalar için. 2026-cı yılın Kirez ayn 19-da, Gagauziyanın baş kasabasında Komratta bulunan Mariya MARUNEVİÇ adına bilim-aaraştırma Merkezindä düzennenän “Türkçeylän var olmak: Mihail ÇAKİR hem Gagauz türklerinin kimnik savaşı” başlıklı bir panelindä, ilk azerbaycannı saabisi olmak üzerä, bu ordenı onurlan kablettim.

Mihail ÇAKİR adına verilän bu üüsek nışanı sadecä bana kişi gibi verilän bir onur olarak diil, ama Azerbaycan hem Gagauziya arasında var olan istoriyalı kardaşlıın, ortak dilin, ortak kulturanın hem bütün türklerin dayanışmasının bir kutlaması olarak kabul ederim. Bu nışan benim için hem hep bu vakıt, Türk dünnäsının birlii adına çalışmalarıma ilerlemä etmäk sorumnuluumu taa da arttıran moral bir paalılıktır.

Mihail ÇAKİRin duumasının 165-ci yıldönümünü kutlarkana, sadecä öndä gelän bir din adamını ya da bilim insanını diil, ama halkına milli kimnik kazandıran, dillerini yaşadan, istoriyalarını yazan hem gelecek eblatboylarına milli hodulluk duygusu haşlayan büük bir fikir adamı olarak da onurlandırêrız. Eer bu gün gagauz türkçesi yaşarsa, eer gagauz halkı istoriyasını bilärsä hem kendilerini büük Türk dünnäsının ayrılmaz bir parçası olarak görürsä, Mihail ÇAKİRin buna paa biçilmäz katkıları olmuştur.

Büük insannarın paaları zamannan taa da belirlener. Mihail ÇAKİR da – bu insannardan biridir. Onun zengin bilim hem ruh varlıı sadecä gagauz halkına diil, ama bütün Türk dünnäsına izmet etmektädir. Bu varlık, milli birlik, kulturalı öz ayırıntılık hem ruh paalılıkların korunması yolunda gelecek evlatboyları için güvenilir bir yol öndercisi olacektır.

Mihail ÇAKİRin duumasının 165-ci yıldönümününän ilgili olarak derin saygı, tanımak hem sevgiylän anêrız hem ayozlu anmasına saygıylan iileriz.
(Gagauz dilinä aktardı – Todur ZANET)

Halizdän DOSAAFın kurulması sayılêr 1927-ci yılın Büük ayın 23-çü, açan SSRBda kuruldu OSOAVİAHİM Cümnesi (Общество содействия обороне, авиационному и химическому строительству – Korunmanın, aviațiyanın hem himiyanın düzülmesinä yardımcılık cümnesi).

Sovet Soțialist Respublikaları Birliin (SSRB) 1991-ci yılda daalamsınnan DOSAAF ta parçalandı. Kimi baamsız respublikalarında o hep kendi uurunnan izmet etmää başladı.

Bakmadaan ona, ani Moldova Respublikasında bu Cümne darmadaan edildi, DOSAAF kullanılêr kimi avtoşkolaların adında. Bu yapılêr şkolaların kaliteli üüredicilik siztemasını göstermäk için.

Patrettä: Gagauziyanın Çeşmä küüyündeki bir DOSAAF panosu.

Gagauz Respublikasının kurulmasının aslı istoriyayısını göstermä hem annatmaa deyni sözleeriz, ani Gagauz Respublikasını kurdula Gagauziyada yaşayan hepsi milletlerdän insannarın delegatları, angıları toplandılar Gagauz Halkın Üstolan Kongresinä da 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-da, halklararası zakonnara görä, bütün dünneyä bildirdilär, ani gagauzlar kurdular baamsız Gagauz Respublikasını ozaman, açan Moldova Respublikası kendi baamsızlıını taa kazanmadıydı. Moldova bunu yapabildi sade bir yıdan sora, açan SSRB daaldı.

Gagauz Respublikasının kurulma kararını aldı Gagauz Halkın Üstolan Kongresinä ayırılan 450 deputatı, ama taa ileri, o Kongresinä ayırılan deputatlar ilktän 1990-cı yılın Orak ayın (iyül) 22-dä 411 oylan Gagauz Milli Gimnasını (laflar – Todur ZANET, muzıka – Mihail KOLSA), Gagauz Milli Bayraanı hem Gerbı kablettilär.

Pek başarılı hem dolu geçän “I-ci Bütündünnä gagauzların Kongresi”ndä pay aldılar ABD (Amerika Birleşik Devletleri), Azerbaycan, Braziliya, Belorusiya, Bulgariya, Grețiya, Kanada, Rusiya, Türkiye, Ukrayna h.t.b. devletlerdän gagauzlar.

Annaşıldıydı, ani bu Kongreslär 3 yılda bir kerä yapılacek. İlkin ölä dä oldu. Taa iki kongres buna görä yapıldı: II-ci Kongres – 2009-cu yılın Harman ayın (avgust) 18-19 günnerindä; III-cü Kongres da – 2012-ci yılın Kasım ayın (noyabri) 2-3 günnerindä.

IV-cü Kongres lääzımdı olsun 2015-ci yılın Kasım günnerindä. Ama olmadı, zerä 2015-ci yılda Gagauziyanın başına getirildi kendisinä hiç bir kerä gagauzka demeyän, bulgar kökenni bir Başkanka da o, saklı sıtma gibi, alttan, bu düzeni bozdu.

Kendi çorbacılarının hem kendisinin gagauz canı olmayan canından izin alıp hem türlü yalannar uydurup, IV-cü Kongres ertelemää başladı. Bu beterä haliz gagauzlar ona baskı yapmaa başladı da insannarın bu baskısı üzerinä IV-cü Kongresi, zar-zor, 2017-ci yılın Hederlez ayın (may) 5-6 günnerindä yaptı da işi bununnan bitirdi.

2018-ci yılda artık V-ci Bütündünnä gagauzların Kongresi lääzımdı olsun. Ama olmadı! Neçin? Neçin, zerä Başkanka lääzımdı çöbünü paraylan doldursun. Türlü yalannar uydurup: ba ekonomika, ba saalık durumu, ba kendisinin keyfi sebepinä, V-ci Kongresi yapmaktan kaçtı hem, hep bu sebeplerlän, “Bütündünnä gagauzların Kongres”larnı ekonomika forumnarına çevirdi. Bir uydurma hem kendisinin cöbinä para getirän, ölä denilän, “Invest Gagauzia” ekonomika forumu ortaya çıkardı da bununnan Kongresleri heptän kökledi.

2021-ci yılda VI-cı hem 2024-ci yılda VII-ci Kongreslerä sıralar hiç gelmedi dä. Onnar olmadı, onnar yalancılıklan bizdän, GAGAUZLARDAN, çalındı! Bu hırsızlıın esabını kimdän soracez!

İrmi yıl geeri birleştik, sora yalancılıklan param-parça olduk! Siz sä deersiniz Kişinev kabaatlı.

Akademik hem poet Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

Aydınnadıcı Ay-Boba Mihail ÇAKİRin mezarını kim sadä aaramadı: Romıniyada yaşayan senseleleri da, Çadırdan Protoierey Dimitri KİROGLU da, Dionis TANASOGLU da, Stepan KUROGLU da, Todur ZANET ta, başkaları da. Ama buldu mezarı Moldova Bilim Akademiyasının zaametçisi Nikolay Andreeviç DEMÇENKO.

(2000-ci yılda – nışan “AS”) Baba Marta ayın 10-da, taman “Ana Sözü”n geçän nomeri çıktıydı, redakţiyanın kapusu açıldı da içeri girdi çadırdan Protoierey Dimitri KİROGLU. Selämnaşıp, lafetmää başladık. Belliydi, ani Ay-Boba Dimitri pek duygulu. Bän, nicä herkerä, nereysä alatlardım. Kalktık ayaa. Ay-Boba Dimitri deer:

– Todur, büük sevinmelik var! Bän sindi Ay-Boba Mihail ÇAKİRin  mezarından gelerim!

Şaş-beş kaldım:

- Buldun mu?

– Bän diil, – dedi. – Annaştıydım Merkez (Ermeni) mezarlıın bakıcısınnan. Çok aaradık. Da te büün verdi haber: mezarı bulmuşlar.

Deerim:

– Gidelim, göster. Bukadar yıl oldu aarêêrız.

Ama dışarda karannıcak olardı. Ay-Boba Dimitri da Çadıra alatlardı. Annaştık, ani bu ayın 21-dä gelecek Kişinöva, da gidecez mezarlaa.

Cumêrtesi 18-dä redakţiyada çalışardım. Bir da geldi Petri ÇEBOTAR. Gözleri şılêêr:

– Todur, tanı neredän bän gelerim?! – Bir soluk çekip başardı. – Merkez mezarlıından.

Deerim:

– Mihail ÇAKİRin hem İrina ÇAKİRin mezarından…

Da annattım ona Ay-Boba Dimitriylän buluşmamı. Sora Petri annattı:

– Bana mezarın bulunması için annattı Nikolay Andreeviç DEMÇENKO. Söledi nicä mezarı bulmaa da. Ama genä da bir-buçuk saat aaradım buluncak.

Etiştik Baba Marta ayın 21-nä. Ama Ay-Boba Dimitri gelamedi Kişinöva, zerä adam suuklamış da yatêr hastalar evindä.

Biz Petriylän, alıp yanımıza adeta görä bir şişä şarap, ekmek, mezä hem çiçek, yollandık Ay-Boba Mihail ÇAKİRin hem onun karısının İrina ÇAKİRin mezarına. Petri biraz ilerdä, yolu gösterer, bän da ardına giderim. Etiştik klişenin yanına. Petri deer: “Say adımnarı.” Cekettim saymaa, ama şaşırdım. Mezara yaklaştıkça ürääm sık-sık düülmää başladı. Bu yol bana ölä uzun göründü! Bir da Petri, durgunup, dedi: “Te mezar.” Yaklaştık. Seläm verdik. Okuduk:

Aci se odihnesc

Protoireu

MIHAIL CEACHIR

27 IV 1861– 8 IX 1938

şi soţia sa

IRINA CEACHIR

5 V 1863 – 28 XII 1934

Dormiţi ın pace scumpi parinţi

Petri deer:

– Bak, Mihail dädu bir aaraştırma İnstitutun işini tek başına yaptı… Bulü İrina da yanında…

Biraz sustuk. Sora çekettim patredä çıkarmaa. Duygulardan ellerim titirer. Petri ilktän kendini sıkardı, sora, bakêrım, onun da duyguları üzä çıkmaa başladı…

Açtık şarabı. Stavrozumuzu yapıp, ilktän mezarlara şarap döktük. Sora dört filcana: iki filcanı mezarlar üstünä koyduk… Şaraptan dadaceykana dedik:

– Topracıınız ilin olsun, Ay-Boba Mihail hem Matuşka İrina. Şükür Allaha, ani mezarlarınız da bulundu. Sizi unutmêêr gagauzlar… Topracıınız ilin olsun…

Todur ZANET (“Ana Sözü” No.6, 2000 y.)

Kalkıntıcılar küü kuvedini kendi ellerinä aldılar hem “Çiftçilär komitetı” kurdular. Dört gündän sora da, Büük ayın 23-dä (eskiycä Büük ayın 10-da), “Çiftçilär komitetı” Komrat bölgesi respublikasının kurulması için Karar kablettlär. Kalkıntıcılar borçluk kiyatlarını yaktılar hem vergileri kaldırdılar. “Çiftçilär komitetı” boyarlardan toprakların almasını hem çiftçilär arasında dooru payedilmesi için karar almıştılar. Bundan kaare Komrat bölgesindän zapaslarda bulunnarın askerä mobilizaţiyasını durgutmuşlar.

Taa drindän bak burada: https://anasozu.com/komrat-cifticilar-kalkintisin-115-ci-yildonumu/

Kırım ayıın (dekabri) 17-dä Avdarma küüyün istoriya muzeyindä oldu prezentațiya eni çıkan 1946-1947 yıllarında aaçlıı annadan “Can acısı” kiyadına, angısı topladı içinä Avdarma küüyün istoriya muzeyin kurucusunun İgnat KAZMALInın teklifinä görä yapılan “Gagauziyada 1946-1947 yıllarda olan aaçlıın 70-ci yıldönümünä “CAN ACISI” aaraştırma konkursunda toplanan aaçlıı geçirennerin annatmalarını: https://www.facebook.com/profile.php?id=100066518916259

Prezentațiya götürdü Avdarma küüyün istoriya muzeyin direktoru Elena KARAMİT, angısı başlattı prezentațiyayı, artık istoriya olan hem “CAN ACISI” aaraştırma konkursunu annadan foto hem video materiallarlan, daldırıp o günü muzeydä bulunan musaafirleri o titsi aaçlık 1946-1947 yıllarına. Musaafirlerin arasında sa vardılar “CAN ACISI” aaraştırma konkursunu hazırlayannar hem onda pay alannar, vardılar Gagauziya Halk Topluşun eski hem eni deputatları, Gagauziya küülerin kimi primarları, vardılar popazlar, bilim adamnarı, aaraştırmacılar hem sıradan insannar.

Bü önemni girişi yaparak, Elena KARAMİT, başladı laf vermää muzeydä bulunan insannara, kısadan annadarak onnarın “CAN ACISI” aaraştırma konkursunda rollerini hem “Can acısı” kiyadında pay almalarını. Başta Avdarma küüyün istoriya muzeyin kurucusu İgnat KAZMALI olarak, sıravardı söz aldılar konkursta pay alan üürencilär, aaçlıı geçirän hem aaçlık için annadan avdarmalıykalılar Akseniya İvanovna KIRMA hem Vasilisa Kirilovna GARGALIK (Tumba), “Gagauziyada 1946-1947 yıllarda Aaçlık kurbannarını Anmak Günü” bakılmasını zakon uuruna getirmeyä çalışan hem başaran Gagauziya Halk Topluşun ozamankı deputatları Elena KARAMİT, Ekaterina JEKOVA, Aleksandr TARNAVSKİY hem Mihail JELEZOGLU (“Gagauziyada 1946-1947 yıllarda Aaçlık kurbannarını Anmak Günü” bakılmasının GHTya danışmasını 2018-ci yılda hazırladılar ozamankı GHT deputatları Elena KARAMİT hem Ekaterina JEKOVA), Avdarma küüyün primarı Marina KAPSAMUN, Çeşmäküüyün primarı Sofiya JEKOVA, Tomay küüyün primarı Födor TOPÇU, Gagauziyada 1946-1947 yıllarda Aaçlık kurbannarını Anmak Gününü kurmaa hem onu Canavar ayın (oktäbri) 19-da bakmaa teklif edän Akademik hem yazıcı Todur ZANET, Aaçlık kurbannarını Anmak Günün kabledilmesindän arka olan Dr. Konstantin TAUŞANCI hem cümne insanı Leonid DOBROV, aaçlıı hem istoriyayı aarştıran Konstantin KURDOGLU, Avdarma küüyün popazı Ay-Boba Konstantinın hem başkaları.

Prezentațiyadan sora hepsinä muzeydä bulunannara baaşlandı birär “Can acısı” kiyadı da insannar, aaçlık kurbannarını anmak için hem onnarın anmak taşlarına çiçek koymak için geçtilär Avdarma küüyün “ACI KÖŞESİ” Memorialına hem gittilär Avdarma küüyün mezarlıında çasovneyä, angısının merkez taşında yazılı:

“Bu çasovnä ayozlandı Panaiyanın “Mayıllık” ikonasının hatırına hem kuruldu büük zeetlär içindä ölän avdarmalıların anmasına:

– 1941-1945 yıllarında tiftan ölän 575 kişiyä;

– 1946-1947 yılında aaçlıktan ölän 583 kişiyä.

(Onnar çoyu bu erdä topluca gömülü).

Hepsinin adları “ACI KÖŞESİ” memorial kompleksında granit taşlarında oymaylan yazılı.

ALLAA HEPSİNİ RAAMET ETSİN…

19.10.2019”

Nedän sora da “Can acısı” kiyadın hem “CAN ACISI” aaraştırma konkursun mețenatının  İlya KAZMALInın hem bütün KAZMALIlar aylesinini adından, Gagauziyada 1946-1947 yıllarda Aaçlıkta raametli olannarın cannarı için bir pomana sofrası kuruldu.

Not. Kiyat “Can acısı” (Сборник ученических исследовательских работ «Боль души») tipara hazırladı Avdarma küüyün istoriya muzeyindä. Tirajı – 1000 taanä.

Prezentațiyayı açtı Avdarma küüyün istoriya muzeyin direktoru Elena KARAMİT, angısı urguladı, ani bu prezntațiya yapılêr pek önemni günnerdä – Avdarma küüyün Ay Mihail klisesinin kurbanına hem Avdarma küüyün istoriya muzeyin kurulmasının 11-ci yılına karşı, çünkü “Aya Mariya” kiyadın eceli hem muzeylän, hem da bu kliseylän en sıkı baalarda bulunêr. Canabisi annattı, ani muzey kuruldu mețenat İlya Mihayloviç KAZMALInın ideyäsına görä hem temelä koyuldu istorik İgant Mihayloviç KAZMALInın çalışmalarınnan. Geçeräk prezntațiyası olan “Aya Mariya” kiyadına, muzeyi direktorun, kiyadın avtoruna söz vereceykenä, yaptı muzeydä toplanan insannara bir kısa tanıtmak kiyadın kahramanınnan – avdarmalıyka Mariya KAPSAMUNnan.

Bunun ardına söz alan yazıcı Todur ZANET annattı nasıl Panayıyaya hem sıradan bir Ay Mariya gagauzkasını annadan bu kiyat dünneyä geldi, şükür ederäk hepsinä kim bu iş için yardımcı oldu – meţenata İlya Mihayloviç KAZMALIya, kiyadın redaktoruna Elena KARAMİTä, resimciyä Mihail ARABACIya, kompyutor işlerini yapan Marina DİMİTRİUya hem, belliki, “Pontos” basım evin direktoruna Marçela MARDAREyä. Kiyadın avtoru açıkladı, ani bekim kiyat bölä üüsek uurda olmayaceydı herliim klise işlerindä ona konsultant olmaydı büün ayakta olan 92 yaşındakı anası İvanna Dimitrievna hem da temelä o almaydı Dan Erlerinä duasını yapan raametli malimsinin, Ekaterina İvanovna ZANETin, harakterının özünü.

Sora kiyat için hem onun avtoru için kendi candan laflarını söledilär: resimci Mihail ARABACI, “Pontos” basım evin direktoruna Marçela MARDARE, Avdarma küüyün istoriya muzeyin kurucusu İgnat KAZMALI, Komrat İoan Vatizedici klisesinin popazı Ay-boba Pötr (Pötr KOÇANCI), Avdarma küüyün primarı Marina KAPSAMUN, Moldovan yazıcısı Titus ŞTİRBU, Todur ZANET adına teoretik lițeyin direktoru Mariya Dimitrievna ÇEBANOVA, Gagauziyanın talantlı yazıcıykası Kristina KOÇAN, angısı kendi sözündä getirdi kiyadın prezentațiyası uurunda Komrat Panaiyanın İver ikonasının karı manastırın kurucusunun Shiarhimandrit İOANın (Peyoglo) selmlemlarını, kutlamalarını hem saygılarını, Komrat ATATÜRK bibiliotekasının direktoru Vasilisa TANASOGLU, Komrattan gagauz dilindä üürediciyka Ekaterina İvanovna KILÇIK, Avdarma küüyü lițeyin üürediciykası Mariya Nikitiçna GUMA.

Prezentațiyanın sonunda muzeyin direktoru Elena KARAMİT tanıştırdı insannarı kiyatçılık uurunda muzeyin çalışmalarınnan: eni tiparlanan hepsi eksponatlarının bilim uurunda hazırlanan kataloglar tomnarınnan hem, belliki, eni çıkan 1946-1947 yıllarında aaçlı annadan “Can acısı” kiyadınnan, angısının prezentațiyası önümüzdeki ayda plannanêer.

Hiç diil yannış sölemää, ani prezentațiyada açıklarkana kiyat için duygularını hepsi insannarın sesleri titirärdi. Ama o saatta muzeydä bulunannarın gözleri heptän yaşlan doldu, açan ATATÜRK bibiliotekasının direktoru Vasilisa TANASOGLU okudu kiyattan parçayı, neredä gagauzka Mariya danışêr Panayıyaya: “Panayıyacıım, Büük Anacıım, Paalı Mariyacıım, ne yaptınız Siz? Ne yaptınız!? Çık ta gör, ne olêr dolayda… Çık ta gör, nicä insannarı köpeklär paralêêr… Çık ta gör o bim-biyaz kaar üstündä kap-kara ölüleri, o adamnarı, o karıları, o uşacıkları… Çık ta gör… çık ta gör… Ah, ne yaptınız, ne yaptınız, Anacıım… kuvedi dinsizlerä, kuyruklulara braktınız, Anacıım… Nicä ölä oldu, Panayıyacıım!? Nicä oldu, Paalı Mariyacıım?.. Nicä?.. Nicä?.. Hem neçin? Neçin!?.. Ne kabaatımız var, Anacıım? Nesoy afedilmäz günahlarımız var, Panayıyacıım? Nesoy prost edilmäz yaptıklarımız hem işlerimiz var, Mariyacıım?.. Nicä dua edeyim da prost edäsin onnarı? Sana baş urêrım, ha, prost et bizi!.. Baaşla insanımıza!.. Kurtar bizi hepsimizi bu kara, amansız beladan!.. Baaşla bizä bizim günahlarımızı, Büük Anacıım!.. Kurtar bizi bu kötülüktän, bu buynuzludan, Panayıyacıım, Büük Anacıım, Paalı Mariyacıım...””

Hepsi nasaatçılar sözlerini sölediktän sora, Elena KARAMİT bildirdi, ani “Aya Mariya” kiyadı herbir küüyün bibliotekalarına, şkolalarına, muzeylerinä verilecek.

Prezentațiyayı sonunda avtor kiyatlarını imzaladı hem hepsi katılannar, muzeyin önündä ortak bir resim yapıp, yollandılar Avdarma küüyün Ay Mihail klisesinin auluna da çiçek koydular Mariya KAPSAMUNun anmak taşına. Nedän sora bir pomana masasında 1946-1947 yıllarında aaçlık kurbannarını andılar.

Not. Ölä oldu, ani Todur ZANETin “Aya Mariya” kiyadı tipardan çıktı Ceviz ayıın (sentäbri) 21-nä karşı, açan bakılêr büük din yortusu Küçük Panayıya – Allahın oolunu İsuzu duududran Aya Mariyanın duuma günü.

Tatyana DRAGNEVA

Lääzım urgulamaa, ani gagauzlar baamsız Gagauz Respublikasını kurdular halklararası zakonnara görä ozaman, açan Moldova Respublikasının kendi baamsızlıını kazanmasına taa bir yıl vardı.

Ozaman, 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-da Gagauz Halkın Üstolan Kongresinä ayırılan 450 deputat bir korkusuz bu baamsız Gagauz Respublikasını kurulmaa karar aldılar da Gagauz Respublikasının kurulmasını dünneyä bildirildilär.

O Kongresinä ayırılan deputatlar ilktän 1990-cı yılın Orak ayın (iyül) 22-dä 411 oylan Gagauz Milli Gimnasını (laflar – Todur ZANET, muzıka – Mihail KOLSA), Gagauz Milli Bayraanı hem Gerbı kablettilär, sora da Harman ayın (avgust) 19-da aldılar Karar baamsız Gagauz Respublikasını kurmaa.

Sora da, cambazlıklan, Gagauz Respublikasının ilk hem tek prezidentı seçilän Stepan TOPAL hem Gagauz Respublikasının Üüsek Sovetin predsedateli ayırılan Mihail KENDİGELÄN 1994-cü yılda bu Respublikayı sattılar, kayıl olup enilmiş bir avtonomiyaya.

PATRETTÄ: Tribunadan nasaat eder Todur ZANET.

 Bin dokuzüz kırk edi.

Uuldêêr lüzgär tikenni.

Ölüm toplêêr insannarı,

Brakıp açık kapuları.

Nedän bu aman geldi,

Gagauz halkına ansızdan?

Süpürdü herbir köşeyi,

İşidilärdi seslär mezardan…

Unutma sän, hiç bir zaman,

Ne bela getirdi kırk edi.

Uşaana da sölä herzaman,

Korusun elindä ekmeeni.

Mariya Kapsamun

Bin dokuzüz kırk  altı  unudulmaz hiç bir zaman, uydurulmaz hiç bir dä  cenklän. Bu yıl cenktän dä taa çirkin, kömürdän  dä taa kara, pelindän dä taa acı. İşidip bu yılın sayısını, ihtärların gözlerindä tolu gibi yaşlar peydalanêr. Acaba, neredä onnar saklı durêrlar? Canın angı köşesindä onnar erleşmişlär? Neçin ihtärların fikirindän onnar silinmeer? Benim bu soruşlarıma cuvap verdi 81 yaşında ihtär bir karı, Mitra bulü.

Mitra Petrovna Kaşkaval (Gümüşlü), duuması: 10.08.1936 y., yaşamak eri: Avdarma küüyü, Kalinin sokaa.

Bin dokuzüz kırk altıda bän 10 yaşındaydım.  Diildim pek büük, diildim küçük tä. Ama bana geler, ozaman büüdüydük hepsimiz birdän. Vardı  bir evli kakum. O kocasınnan gittiydi. Ama bizi, kalan 5 uşaa, beklärdi bu çirkin aman.

Biz edi candık 46-da. Anam, bobam hem beş tä uşak. O  yıl çekettiydi, nicä herzaman. İlersi yıl cenk bittiydi. Ama nemţelär bizdä küüdä zarar yapmadıydılar. Onuştan insanın ekini, hayvanı, kuşu vardı. Açan ilkyaz açıldı, insan kendi paycaazlarını ekti, biraz ekin dä imeelik kaldıydı. Sora git-gidä çıktı bir sıcak, ama yaamur hiç bir damna damnamadıydı. Ulam-ulam ihtärlar toplanardılar da, gökä bakıp, korkulu – korkulu lafedärdilär. Biz dä sesirgenärdik. Deyärdilär: “Bu iilää diil, kuraa çeker, aaçlaa benzeder, lääzım ekini korutmaa”.

Da te o yaz bir toz erdäydi, bas – ayaan görünmeer. Fidannarda yapraklar kuruyardı. O yaz biraz ekin olduydu onnarda, kimin tarlası taa ii  erdäydi, kim taa erken ekmişti, taa topraan tavı varkan. Ama güzä karşı taa da büük bela geldi başımıza. Peydalandı komsomollar. Patları şişlän deşärdilär, ekinneri aarardılar, alardılar bitki teneyädän. Bobam dam içindä bir kuyu yaptıydı, sora da tezek yıvdıydık üstünä, ama Toduraş Görgi hem Kısır Petri – bu adları unutmayacam, nekadar yaşayacam, buldular onu, aldılar bitki teneyadän… Taa vardı bir ineciimiz, onu da istärdilär almaa. Biz aalardık, bobam yalvarardı, anam dizçä konduydu, sade braksınnar. Bobam deyärdi: “Brakın, yalvarêrım, uşacıklara makar bir damna sütçääz olsun, suylan katıp, kışlamaa”. Ozaman Kısır Petri  sımarladı mamuya bir tauk kessin da borç yapsın, üülendä geleceymişlär imää. Sade iki taucaamız vardı hem bir horozçuumuz, ama onnarı da almasınnar deyni, anam birini kesti…

Açan girdik kışa, bir ayaz bastı, kaar, kürtün, suuk, imeelik bişey yok. Ne vardı – hepsi bitti. Bobam getirärdi sobayı yakmaa semiçka sopası. Biz ilkin çıkarardık içindän biyazçıkları, anam kıyardı onnarı parça-parça, koyardı kaynasın, biraz da tuz sepelärdi, da iyärdik onnarı. Ama onnar da bitti. Ozaman bobam dedi: “Girgina, uşaklar öleceklär aaçlıktan, mari, indireyim tavandan çarıkları, kabardıp, kazıyacez onnarı, da makar biraz cannanalım”. Bobam indirdi, anam döker üstlerinä biraz kaynak su, kabarsınnar. Onnar sa sade mayız, nicä hayvan aulunda gezmişlär, ölä dä kurumuşlar. Yıkadı onnarı anam, ufacık-ufacık  dooradı, kaynattı, biraz tuz koyup. Benizi boz, nicä topraklan karışık, sansın şindi önümdä görerim, ama idik, cannandık. Ama onnar da bitti, ne yapalım? Başladılar bizä anamnan bobam vermää birär çölmecik tuzlu su avşam – sabaa,  kendileri dä içärdilär. Bir aftayadan mamu şişti. Bobam yalvarardı: “Girgina mari, içmä başka o tuzlu suyu, mari, yalvarêrım sana!” Anam sa deyärdi: “Petraki, içim koptu, uşak ta aaç, brak içeyim, da ne olursa-olsun”. Ozaman kardaşım Vladi pek küçüktü, mamunun lääzımdı südü olsun uşaa bakmaa. Yavaş-yavaş anam başladı tuzlu su içmemää, da şişleri indi. Ama biz, uşaklar, şiştik, ölecez. Avşam-sabaa sade tuzlu suylan. Da tä geler bizä babumuz. Açan gördü bizi, hepsimiz şiş. Deer mamuya: “Girgina, gel bizä, al maazadan o torbacıı unnan, angısını bän topladıydım, ani öldüynän can pitası bana yapasınız hem şişecii ayazmaylan, da yap bişey bu uşaklara, zerä onnar bendän taa ileri can vereceklär”.

Gider mamu, alêr, yapêr bizä jandracık, biz idik da tokuz. Yavaş-yavaş etiştik biz ilkyazın açılmasına. O vakıt  başladılar vermää “pudluk” (16-şar kila ekin, payını ekmää deyni). Ozaman vokzalda bizä verdiydilär 50 kila paşoy. Baka beşär kila koyduydu sırtlarımıza da biz çamur içindä, yayan, düşa-kalka, o ekini evä getirdiydik. Orada işittiydik, ani Kulma merasında varmış çok pındık. Biz Vera kakumnan gittiydik yayan, bütün gün pındık çıkardık. Şen yollandık evä, bir torba hem bir fıta dolu. Nekadar biz geçtik, geeridän etiştirer bizi bir atlı, aldı hepsini, kaldık aalayarak, geldik  boş.

Açan ilkyaz açıldı, bakaylan mamu kazmaylan  ektiydilär papsoy hem booday. Bobam diiştiydi, verdiydi biraz papşoy da aldıydı booday, ozamannar insana verdiydilär kimä papşoy, kimä booday. Birazını papşoyu braktıydı, da her sabaa bizä verärdi birär auççuk papsoy. O bütün günä imeelikti. Açan peydalandı ilk başaklar, falardık da iyärdik. Sora peydalandı susay, baka getirärdi çuvallan, da biz toktuk. Sora hardal getirärdi. Ama, açan getirdi labada, mamu turşu koydu. İyärdik, suyunu da içärdik. Kimi kerä mamu onnarı kaynadardı, sora yuurardı bir hamurcuk da kuru tavada pişirärdi. Pek tatlıydı. Ama kim gidärdi şkolaya, o uşaklara gündä 100 gram ekmek verärdilär. Biz kakuylan 200 gram ekmek evä getirärdik, anam onnarı pay edärdi da hepsimiz birär kırıntı aazımıza koyardık, cannanmaa deyni. Bobam bizi sokaa brakmazdı pek çıkalım, deyärdi: “Çıkmayın sokaa, orada insan öler”. Biz bir kerä çıktık saklı da gördük, ani bizim üstända, aullar boyunda bir karıylan adam ölü yatȇrlar. Sora kızaa onnarı attılar da götürdülär. Biz dä Angelova Maşiylän çıktık aradan, görelim, nereyi onnarı götürerlär. Bakêrız, mezarlaa. Kaardı. Kaarı biraz araladılar, da attılar orayı, sora kaarlan örttülär. Ama ilkyazın kaar eridi, bir koku gelirdi çirkin, türlü hastalıklar peydalandıydılar.

O vakıtlar  kantina açıldıydı. Orada Moma Lambu cuvapçıydı. O yazardı, kimi istärdi, da onnar avşamnen alardılar bakırcıklarlan imää, ama bizä yoktur verdiylär. Ozamannar  insan gittiysä musaafirlää da razgeldiysä sofraya, hiç buyurulmadık sofraya oturardı. Aaçlık üz aaramazdı. Ama ne sofrada vardı – jandra (otlan bir auç un karışık). Bu bizim imeemizdi. Da te, günümüz varkan, hepsimiz, bütün aylä, kurtulduk. Allaa korusun hepsimizi bölä beladan.

Aslı, unudulmaz bu çirkin, kara günnär. Olmaz unutmaa o küçük uşakların uzadılmış ellerini, angıları kuvetsiz dudaklarını oynadıp, istärdilär imää, umutlu bakarak anasının gözlerinä. Bunun için annadêr, o vakıt beş-altı yaşında olan Vasi bulü.

Vasilisa Kirilovna Gargalık (Tumba) , duuması: 01.05.1941y., yaşamak eri: Avdarma küüyü, Kalinin sokaa.

Kırk altıda biz 7 uşaktık, ikisi o yıl öldüydü. 1946-ncı yılda bän beş yaşındaydım, ama tutêrım aklımda pek, zerä açan ölüm gezer ardına, olmaz onu unutmaa.

Küüdä kantina vardı, orada fukaarelerä birär damna imää verärdilär. Anam beni dä yolladıydı, zerä bobamız yoktu, bekim bizä dä vereceklär. Suuk, kaar, gittim, bän dä diziyä kondum. Gözäl kokardı imeeyä, içim bayıldıydı. Açan sıra geldi, deerlär, bizä yokmuş. Durardım, bekim bana bir damna vereceklär, ama bir adam itirdi arkamdan, kooladı beni. Yaşlar gözlerimdä, geldim evä. Büün dä unudamêêrım bunu.

Taa bir iş çıkmêêr aklımdan.

İmeelik yoktu, aaçtık. İşidilmişti, ani Çernovţıda ekin varmış, da kilimä, rubaya diiştirärmişlär. Bobam alêr duvardan kilimi, birkaç ta taa taazä rubacık, kalpak da yollanȇr orayı. Biz çıktık onu geçirmää. Açan bobam yılmalandı, anam  çirkin baardı: “Vsö, o geeri gelmeyecek”, – da çeketti aalamaa. Bän dä aalardım onunnan barabar. Ölä dä oldu, bobam başka geeri gelmedi. Üç kişi ölä küüdän gitmişti, sade biri geeri dönmüş. Ama bobam gittiydi yalnız.

Sora geldi kış. Kreçun orucunda geldi bir fuga da aldı evin örtüsünü, o bizim şindilaylan örtülüydü. Kaldıydık dışarda. İçerdä vardı bir plita, bir büük bacalık, mamu pinirdi vatraya da orada jandra yapardı. Benim daykamda, Filipka Vasildä, vardı bir inecik. Bakardı onu samannan, ani toplamıştı ilerdän yakacak için, da te kimär kerä bizä birär toprak çölmek süt getirärdi. Tavandan dayka indirmişti domuz derisi çarıklık. Mamu onnarı pakladıydı da parçacık-parçacık suda tuzlan bizä pişirärdi. İyärdik, ekmek yoktu, ama doyunardık. Sıra gelärdi iki-üç gün aaç durmaa, bir kırıntı aazımıza koymardık, da ozaman dayanardık plitaya üreklerimizlän da acıkmazdık, mamudan imää istemäzdik, şkembelerimiz haşlanmış, şişiriga olardı.

Açan kış geçti, başladık pındaa gitmää. Beşinci boylarda dayka bekçi durardı paylarda. Mamu beni bir kotelocuklan ona yollardı jandra götüreyim. Gidärdim, evä geç gelärdim, hiç kimsey aaramazdı da, neredä uşak.

Da te orada bir derä nicä akmış, ölä çukur boyunda asılı pındıklar durardı.

Toplardım, aar, karannık, evä getirärdim. Küçüktüm, ama korkum yoktu, ölü çok  gördüydüm sokaklarda. Sora ot vardı, “pidä gömecesi” deyärdilär onnara. Oturardık Mitraşların kapu önündä da iyärdik, toktuk. Var kimisi şişärdi, onuştan mamu deyärdi bana: “Çok imä, bän onnarı pişirecäm da taa tatlı olacek”. Sora hardal peydalandı, kırlar sarı çiçek durardılar. Mamular gidärdilär toplamaa. Oloy yaptıydık, ölä tatlıydı. Daykamızda vardı rışniţa, da kimdä vardı biraz ekin, gelärdi ona bulgur çekmää. Bu iş için birär auççuk brakardılar, ona deyärdilär “uyum”. O da bizä verärdi. Mamu da toplardı labada, kaynadardı onnarı, katardı biraz bu uncaazdan da bir kalay sinisindä pişirärdi, sora kapadardı sofraya, biz dä tutardık ellerimizi akmasın sofranın kenarlarından erä, haşlardı pek ellerimizi. Sora, açan suardı, tutulurdu, mamu kesärdi hepsimizä paycaazımızı. Filip deyärdi:  “Mamu, kes bir parça taa zeedä, zerä Vasi  küçük, ona sabaa da olsun, aaçlıına dayanamayacek, ölecek, biz sä dayanacez”.

Sora, açan peydalandı ilk başaklar kırda, biz dirildik, kurtulduk. Anam herkerä dua edärkän, sölärdi: “Şükür Allaha, ani makar ki beşini kurtardın”…

İşidip bu çirkin oluşları, bizim önümüzdä peydalanêr soruşlar:

Kim bu belayı getirdi halkımıza? Osa Allaa mı onu verdi?

E neçin salt gagauzlara? Beki, ondan, ani onnar yaşêêrlar Bucakta, kurak erdä?

E neredäydi başka halklar, öndericilär?

Neçin onnar yardım etmedilär, ama kendi insannarını (komsomolları) yollandırıp, bitki kırıntıları topladılar, brakıp insanı ölsünnär suukta hem aaçlıkta?                              

Georgiy Petroviç Gümüşlü, duuması: 27.09.1930 y., yaşamak eri: Avdarma küüyü, Kalinin sokaa. 

Biz pek fukaaraydık. Nekadar ekinciimiz vardı, ektiydik, birazını patın içinä sakladıydık. Bän 16 yaşındaydım, büüktüm, kendim yardım ettim bobama ekini pat içinä koymaa, sora biraz toprak üstünä koyduk. Umutlandık, bulmayaceklar. Onnarın sa şişleri, nicä gegaydı. Açan battırdılar, çıktı bir tenä. Bizä kendimizä açtırdılar, aldılar, bişey kalmadı. Kaldık aaç. Hiç bişey yoktu, kup-kuruydu.

Ozamannar insan nıcä hayvan olduydu, kim nereyi gidäbilirsä.

Bän gittim Moldovanın poyraz tarafına. Orada bir küüceezdä bir çorbacıya çırak yamandım. Şükürüm pek o adama. O beni doyurardı, giidirärdi, bän dä onda ev işlerini yapardım. Açan annadı, ne olêr bizdä, buyanda, bakaya bir kiyat yazdı, çaardı. Baka geldi. O adam ölä dedi: “Her hafta geläsin, senin uşaklarını brakmayacam aaç ölsünnär”. Baka sık gelärdi hem benimnän buluşmaa, hem dä bu adam birär ekmek verärdi, bir torba da ekin. Bölä bizim aylä kurtuldu. Bän döndüm evä 1949-cu yılda. Ozaman bän annadım, ani aaçlıı bizä getirdi diil kurak, ama yukardan izin vardı bizi yok etmää.

İnsan ölmeyeceydi, nekadar-nicä kendimizi bakaceydık, eer almaydılar bitki ekinciimizi. Senseledän çoyu kaybeldi, büün dä bilmeerim, neredä mezarları. Çirkin bu iş  aaçlık. Nicä gübürleri süpürersin, ölä dä o süpürdü insannarı er üzündän”.

Sesleyip ihtärları, aklımızdan geçer ölä bir fikir: “Bu bir konulmuş daava”.

Elena Stepanovna Grek (Kırma), duuması: 17.05.1927 y., yaşamak eri: Avdarma küüyü, Pobeda sokaa.

Biz ayledӓ 5 uşaktık. Batüm, bän hem 3 kızkardaşım. 1946-ncı yılda, eni yılın üçüncü günündä bobam geçindi. Kaldı anam yalnız üç uşaklan. Bän hem batü evliydik. 1946-da kışın yaamadıydı bişey, kuruydu, tozardı, sora ilkyazın da hep ölä. Anam kazmacıklan ektiydi payımızı, olduydu biraz, ama pek az. Tutêrım aklımda, vardı bir küçük sandıcaamız evdä, onu mamu doldurmuştu mercimeklӓn. Nesä-nesӓ vardı, insan ölmeyeceydi. Kardaş-kızkardaş, paylaşıp, geçireceydi insan aaçlıı, ama çeketti o postavka. Kulaklarımız cınnardı, açan komsomollar gelip, baarardılar: “Hepsini çıkarın, verin, postavkayı läӓzım tamannayalım”. Alardılar hepsini. Mamu vermişti ekini, sora aldılar mercimää dä.

Ama kış çirkindi, ayazdı. Pençerelär hiç çözülmäzdi, kaar, kürtün, hiç evlär görünmäzdi. Sobayı yakardık, ama hiç belli diildi. Bölä zar-zor kışladık. Açan ilkyaz açıldı, insana verdilär booday payları ekmää. Biz kocamnan ektik, ama imeeliimiz yoktu. O vakıtlar insan gidärdi kim Potiyä, kim Çernouţa. Orada vokzal vardı, insan aaç indirärdi, da biraz ekin verärdilär imeelik. Benim kocam çobotardı, biz aarardık ona bölä iş, danıştık bir adama, o yardımcı oldu. Kocam işlemää başladı, bän ayırı ondan işlärdim, bir karıya yardım edärdim. O karı irmi günnük buzaa alardı da kesärdilär sucuk yapmaa, satmaa deyni. Siirek dattırardılar.

Orada insan başka türlüydü, ekmek yapmazdı, sade mamaliga.

Ölä biz orada 3 ay durduk, kazanmadık bişey, sade kendimizä imeelik, aaç durmadık.

Sora başladı işidilmää, ani bızdä bereket olmuş. Döndük geeri. Açan geldik, insan kırlardan hardal toplamış, oloy yapmış. Biz dä gittik, biraz topladık, oloy yaptık, payımızı biçtik, biraz ekin aldık. Pek zordu, ama kurtulduk. 90 yaşına etiştim, hiç umudum yoktu. Ama Allaa gün verdi, cengi geçirdim, aaçlıı geçirdim. Büün dä önümdä görerim bolniţayı. İnsan şiş, angısı ölü, kızaa üklederlär. Acaba, nereyi gitti o insannarın cannarı? Kim bizä, gagauzlara, bunu yaptı?”

Bu soruş derindän dürttü benim canımı. Aslıdan da, bu  çalışkan halkı yoktu nicä dizçä koymaa. Diil mi gagauzlar pelinni tolokaları çevirdilär çiçekli başçalara, topraktan kufneleri – mayıllı, üüsek evlerä, çöllükleri – koraflı tarlalara?

Aaçlıı geçirdilär, ölümdän kurtuldular da genä kimseyä kin tutmadılar, yaşadılar hem yaşêêrlar hepsinnän kardaşlıkta hem dostlukta. Acaba, var mı taa bir bölä halk, bölä hoş üreklän, pak cannan?   Bilmäm.

Bu kara çizi geçti halkımın yaşamasından, brakıp derin iz herbir gagauzun canında. Olmaz bu işleri unutmaa. Bu günnär silinmäz bizim istoriyamızdan. O acı yaşlar bitkiyädän akmaz ihtärların gözlerindän. Bu aar düünük geçmäz gagauzların buazından:

Yaamur yaayardı nerdä sä,

Salt diil Bucaamızda.

Toprak olmuştu kırımsaa,

Bitmişti su pınarlarda…

Aala, halkım, aala.

Todur Zanet

Soruşa, nezaman, acaba, var nicä aaçlık kurbannarını anmak günü olsun, aldık bölä cuvap: “Ko olsun bir duşniţa günü, da anılsın hepsi raametlilär, kim kurban oldu bir kabaatsız  bu topraan üzündän”. 

Dimitriy ARFANOS, Avdarma küüyü, (“Gagauziyada 1946-1947 yıllarda olan aaçlıın 70-ci yıldönümünä “CAN ACISI” aaraştırma konkursuna yazılmış, 2017 y.)