İstanbulun Kartal rayonundakı “5-ci Halklararası Halk Olyunnarı Festivali”ndä pay aldılar 9 memlkettän 14 yaratmak kolektivı. Gagauziyanın “Düz Ava” örnekli türkü hem oyun halk ansamblisindän hem Türkiye ansamblilerindän kaarä, kendi yaratmaklarını hem halk oyunu adetlerini gösterdilär Bosniya hem Gerțogovina, Çehiya, Gruziya, Horvatiya, Egipet, KKTC (Poyraz Kipra Türk Respublikası) hem da Slovakiya devletlerindän artistlär.

Festivalin baş sırası geçti İstanbulun Kartal rayonunun Merkez meydanında, nereyi hepsi katılannar bir parad sırasınnan örüdülär. Bu merkezdä olan gala-konțerttä hepsi katılan artistlär kendi programalarını gösterdilär.

Ama, belliki, Gagauziyanın Kultura upravleniyası Başı Marina SEMÖNOVAnın öndercillindä Gagauziyanın delgațiyası kendi parlamasınnan hepsini şaştırdı. Sțenadan ötän “Düz Ava” örnekli türkü hem oyun halk ansamblisin (öndercisi – Tatyana ŞÇEGOLEVA, horeograf – Viktor GRADİNAR) havaları hem bu ansamblinin artistlerinin dolayı sarsıladan gagauz halk oyunnarı hepsi katılannarı hem siiredicileri büüledilär.

Gagauziyanın Baş küüyü (Kirsova) “Excluziv” yortulu sıralar salonunda geçän bu yaratmak avşamın ruhu, ihlamı hem yortulu soluu oldu raametli Maestro İlya İlyiç FİLEV, angısının büüleyici muzıkası hem gagauz poetların laflarına yazılı türküleri, üç saada yakın cannı öttüp, aydınnıklan yayıldı doz-dolaya.

Yaratmak avşamını açarak, Gagauziyanın kultura zaametçilerinin adından salonda bulunan İlya İlyiç FİLEVın eşinä Elena İvanovnaya, onun yakınnarına, yakın dostlarına, yaradıcılık ortaklarına hem hepsi insannara, ani o avşam geldilär bu muzıka çeşmesindän kanaat olmaa, selemnemä sözünnän danıştı Gagauziyanın Kultura upravleniyasının Başı Marina SEMÖNOVA angısı urguladı, ani “ büün bizi birleştirer İlya FİLEVın muzıkası, onun yaşayan hem daymalarda ötän yaratmak varlıı”.

Sora da, avşam uzunnuunda, İlya FİLEVın yarattıı hem şindän sora sonsuzun varlıı olan türkülerini çalan artistlär hem muzıkantlar, iş kolegaları hem o türkülerin laflarının avtorları, bütün ürektän Maestro için annadarak, paylaştılar kendi duygularınnan, birliktä yaşadıkları olaylarlan hem aklılarından geçirilän fikirlärlän.

Maestronun “Düz Ava” türkü hem oyun halk ansamblisindä çalışması hem onunnan yaradıcılık işbirlii için annattı ansamblinin öndercisi Maestro Tatyana ŞÇEGOLEVA.

Anılmış gagauz yazıcısı, poetı, jurnalistı, “Ana Sözü” gazetasının baş redaktoru, Akademik Todur ZANET, şükür ederäk Gagauziya Kultura Upravleniyasına hem bu avşamı hazırlayan hepsi insannara hem dä, özellikän, Maestronun eşinä Elena İvanovna FİLEVAya o musaafirlik, daynmak hem saburluk için, angısını Canabisi gecä-gündüz gösterdi avtorlara, türkülär yazılırkan, urguladı, ani kendisinin Maestroylan ortaklıkta yazılan 54 türkünün yaradılması pek kolay diildi. Kısadan annattı nicä yazıldı son başarılan türkü – “Analar”.

Todur ZANET sțenadan yalvardı, ani bir muzeyin saytında yalan yazılan sözlär, ani “İlya FİLEVa “Moldovanın İncäzanaatta Maestrosu” adını vermäk için danışmış Moldovanın ozamankı kultura ministrusu Monika BABUK”, doorudulsun, çünkü haliz doorusu bu: “İlya FİLEVa “Moldovanın İncäzanaatta Maestrosu” adını vermäk için bän, Todur ZANET, danıştım ozamankı Gagauziya Başkankasına İrina VLAHa ofițial bir yazılı kiyatlan. Canabisi dä baş urmdu Moldova Prezidentına İlya FİLEVa bu adı vermäk için. Da, açan Komratta Monika BABUK sțenada verärdi İlya FİLEVa bu üüsek adın dokumentlarını, benim hem Elena İvanovnanın önündä oturan İrina Födorovna VLAH döndü, dä dedi: «Сделала как Вы просили!».

O avşam Maestro için sözlerini söledilär: Yuliya ARNAUT, İrina GERASİMOVA, Mihail KULEV, Genadiy MİTİŞ, Todur MARİNOGLU, “Serin Su” ansambflinin öndercisi Födor RADİONOV.

İlya İlyiç FİLEVın anmasına adanmış yaratmak avşamında sțenadan çaldılar  “Düz Ava” türkü hem oyun halk ansamblisi, solistlar Vitaliy VASİLİOGLU hem İrina POYDOLOVA, Andrey İVANOV, Yuliya ARNAUT, İrina GERASİMOVA, Olga PAÇİ, İvan BABOV, Elena PAÇİ, İlya hem Evdokiya KÖSÄ, İrina DRAGU, Nataliya DENİZ, Genadiy MİTİŞ, Valentin ORMANCI, Marina KISSA, Olesä TUKAN, Komrat kasabasının A. Valykov adına uşak muzıka şkolasının horu, “Voice Shov Studio” örnekli vokal studiyası.

Sıra geldiynän “Şen oynêêr gagauzlar!” (laflar – Todur Zanet) türküsünä, angısınnan İlya FİLEVın kurduu “Bucak” adlı gagauz estrada ansamblisi 1991-ci yılda Alma-Ata kasabasında (Kazahstan) olan II-ci Halklararası «Азия Дауысы» (“Aziya Sesi”) muzıka Festivalindä laureat oldu hem o türküyü orada çaldı solist Georgiy İvanoviç DUDOGLU, avşamı götürän Anna Markovna RUSU teklif etti 2026-cı yılın Harman ayın 19-da raametli olan çalgıcımızı Georgiy İvanoviç DUDOGLUyu anmaa da bütün zal ayak üstündä palma düümesinnän bu insana saygısını gösterdi.

Yaratmak avşamında ayırı şükür sözleri sölendi İlya İlyiç FİLEVın kumisinä Vasiliy Födoroviç DRAGANa, ani çok yıllar Maestroylan omuz-omuza durarak, zaametini saymadaan, gecä-gündüz kendi studiyasında yazdı, işledi hem inceletti İlya FİLEVın yaratmalarını hem şindi dä saygıylan koruyêr o muzıka arhivını hem verer kolayını onnar ötsünnär hem insannarın cannarına yolunu bulsunnar.

Bu avşamda ayırı bir er kapladı Elena İvanovna FİLEVAnın candan sözü, angısı, gözleri yaşlan dolu, şükür etti hepsinä kim geldi hem, can sıcaklıınnan, andı kocasını, adamını hem büük kompozitoru.

Başarıldı İlya İlyiç FİLEVın anmasına adanmış yaratmak avşamı gagauzların ofițial olmayan gimnasınnan – “Yaşa, Halkım!” türküsünnän (laflar – Todur Zanet), angısını bütün zal ayak üstü hem bir seslän çaldı.

Ortak patrettän sora da hepsi insannar buyur edildilär pomana sofrasına, angısını hazırlamıştılar raametlini aylesi hem kumileri Vasiliy hem Alöna DRAGAN.

Bu yaratmak avşamı günündä, sabaalen, İlya FİLEVın eşi Elena İvanovna, kardaşı Viktor, Marina SEMÖNOVA, Tatyana ŞÇEGOLEVA hem bratanı Todur ZANET, Maestronun mezarına gidip hem orayı saygıylan çiçek koyup, Canabisini raametlän andılar.

Ayrı bir şükür sözü lääzım sölemää Gagauziya Radio hem Televideniye (GRT) cümne Kompaniyasına, angısı cannı yayında efira verdi bu büülü yaratmak yortusunu: https://www.youtube.com/live/zQQGVaQCpKw.

Kostüm takımnarını baaşlama sırasında Gagauziya kultura Upravleniyasının başı Marina SEMÖNOVA urguladı, ani “Kongazın “Altın çöşmä” örnekli uşak oyun ansablisi – bu boudan boya geçän halk yaratmasında açık sevginin hem kendi işinä baalılıın şılayan bir örnää”.

2011-ci yılda Kongaz küüyündä kurulan hem temeldä taa çok Todur ZANET adına teoretik lițeyin üürencilerindän oluşan “Altın çöşmä” ansamblisi buradakı Kultura Evindä ustalıını inceleder. Büünkü gündä burada 5-18 yaş arasında olan 95 uşak gagauz oyunnarını üürener.

“Altın çöşmä” ansamblisinin kurucusu hem öndercisi Viktor GRADİNARin zaametinnän bu kolektiv büük hodulluklan temsil eder Gagauziyayı türlü respublikalı hem halklararası festivallerdä, bütün ürektän çalışıp Gagauziyanın kultura varlıını hem gagauz halk oyunnarını korumaa hem yaygınnaştımaa.

Eridir urgulamaa, ani bir yılın içindä bu olêr üçüncü sıra, açan “Altın çöşmä” ansamblisinä eni sțena kostüm takımnarı baaşlanêr. Taa ileri, 2025-ci yılın Baba Marta ayın 6-da “Altın Çöşmä” ansamblisinä hem “Taraf” halk muzıkası orkestrasına 30 eni kostüm komplektları verildi, sora da, 2026-cı yılın Büük ayın 26-da “Altın çöşmä” ansablisinä 20 takım (10 kız + 10 çocuk) sțena köstümu baaşlandı.

Nicä dä bıldır, bu Şölendä gagauzları genä temsil etti Komrat Kultura Evin zaametçileri hem Komrat “Kadınca” ansamblisi. Bundan kaarä Gagauziyadan bu kultura sırasına kendi sergisinnän katıldı Çeşmä küüyün muzeyi dä. Bu insannar hem kuruluşlar hepsi birliktä tanıştırdılar Şölenä gelän insannarı gagauzların kulturasınnan hem halk adetlerinnän.

“29. Türk Boyları Kultura Şöleni”n gala gecesindä, gagauz boyundan kaarä, pay aldılar Azerbaycan, Başkurtistan (RF), Daastan Kumuk (RF), Gruziya Borçalı, İran Kerkük, İrak Musul,

Kirkuk (İran), Kabardin (RF), Kazak Uygur, Kırgızstan, Kosova, Makedoniya hem Romıniya Tatar temsilcileri boylarından oyun ansamblileri, angıları gösterdilär halk muzıkasınnan, oyunnarını hem kostümnarını gözterdilär.

İrmi dokuzunculaa olan bu Şölen halizdän oldu türk boylarının bir kultura birleşmesi hem kaynaşması sırası hem dik bayraklı yortusu.

Gagauziya bücetından kultura için ayırılan paraya görä yapılan bu kostümnarı Svetlıy küüyün “Sheri dans” oyun kolektivına getirdi hem verdi Gagauziya kultura Upravleniyasının başı Marina SEMÖNOVA.

“Sheri dans” oyun kolektivı sțenada 2018-ci yıldan beeri hem Tatyana KARA önderciliindä Svetlıy küüyün Kultura Evindä zaametlerini götürer.

Büünkü gündä bu kolektivın horeografiya studiyasında 65 insan pay alêr.

İlktän, Çiçek ayın 19-25 günneri arası Samsunda olan “II-ci Türk dünnäsı uşak festivali” (“II-ci Türk Dünnyası Çocuk Festivali”), angısında 9 devlettän 113 genç artist pay aldılar, sora da Çiçek ayın 25 – Hederlez ayın 1 günnerindä, “Türk dünnäsı aaraştırma vakfı” kanadı altında İatanbulda geçän XXVI-cı Türk halkların Halklararası festivalin “Türk dünyası Çocuk şöleni”ndä, angısında 16 devlettän 250 genç artist hem 40 pedagog pay aldılar. Gagauziyayı bu yortulu sıralarda Viktor GRADİNARın önderciliindä Kongaz küyün “Altın Çöşmä” halk oyunnarı uşak ansamblinin artistleri temsil ettilär, kendi kıvrak oyunnarınnan hem kostümnarınnan siiredicileri büüledilär.

Eridir urgulamaa, ani İstanbuldakı XXVI-cı Türk halkların Halklararası “Türk dünyası Çocuk şöleni” festivalin türk dünnäsı uşak vokalı yarışmasında Gagauziyadan genç türkücüyka Gülnara BATIRALİYEVA, “Gagauz Erim” türküyü (laflar hem muzıka – Valentin Ormancı) çalıp, II-ci er ödülünü kazandı.

Bir şüpesiz var nicä sölemää, ani Türkiyenin “Çiçek ayın 23-çü milli baamsızlık hem Uşaklar yortusu” (“23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı”) günündä Samsunda hem İstanbulda olan bu iki sırada, hepsi katılan kolektivlar kendilerinin türkü, muzıka hem oyun yaratmalarınnan gösterdilär bütün türk dünnäsı kultura alanının zenginniini hem çeşitliliini hem onu, anı bu kultura sade birliklän hem dostluklan gelecää varacek.

Gagauziyanın kultura için ayırılan bücetından ayırılan paraya görä, Gagauziya kultura Upravleniyasıtarafından hazırlanan hem diktirilän bu gözellii ansambliyä baaşlamaa deyni, Tomay küüyünä maasuz geldi Gagauziya kultura Upravleniyasının başı Marina SEMÖNOVA.

Ansamblinin artistlerindän kaarä, kostümnarı kabletmäk sırasına katıldı Tomay küüyün Kultura evin direktoru Pötr KUȚAROV.

Tomay küüyün “Vesölıe devçata” örnekli horeografiya studiyası kuruldu 2009-cu yılda. Onun öndercisi – Galina KOÇANCI.

Maestro Avram Petroviç KÖSEnin anması avşamında, 1989-cu yılda “Düz Ava” ansamblisinin bölünmesinnän ondan ayırılmasınnan, OCI „Moldova-Concert” kuruluşun Komrat filialı olarak kurulan, “Kadınca” türkü hem halk oyunnarı ansamblisinin yortulu konțerti baaşlandı Avram Petroviçin gagauz halkın milli kulturasının korunması zaametlerinä hem Maestronun yaratmak yoluna.

Konțertä gelän onun dostları hem kolegaları sțenadan aklına getirdilär Avram Petroviçin insannıını, onun horeograflık ustalıını hem öndercilii talantlarını, onun “Kadınca” ansamblisindä durmamayca zaametlerini hem çalışmalarını.

O avşam sțenadan Maestro Avram KÖSÄ için nasaat ettilär OCI „Moldova-Concert” kuruluşun Komrat filialı olan “Kadınca” türkü hem halk oyunnarı ansamblisinin yaratmak önderciykası Mariya TARANENKO, ansamblisinin direktoru Elena DEÇEVA, Gagauziya kultura Upravleniyasının başı Marina SEMÖNOVA hem Komrat primarı Sergey ANASTASOV.

Maestro Avram Petroviç KÖSEnin anması avşamında, şannı musaafir olarak, anasınnan-bobasınnan bilä, pay aldı Komrat Türkiye Respublikasının Başkonsulu Eda GÜÇ.

Anma avşamda siiredicilerä gösterildi Avram Petroviç KÖSEnin çalışması için bir video.

Lääzım sölemää, ani ““DÜZ AVA”: SEKİZİNCİ NOTA – SEVGİ” kiyadın hazırlanmasının hem yapılmasının fikirini ortaya koydu Gagauziya kultura Upravleniyası hem, bir sürü insanın yardımınarınnan hem zaametlerinnän, onu başardı kiyadın hazırlayacı avtoru Anna Harlampiyevna HARLAMENKO.

Prezentațiya başladı “Düz Ava” ansamblisinin oyuncuları tarafından birkaç gagauz halk oyunun gösterilmesinnän.

Sırada kutlama hem selämnama nasaatınnan zalda bulunan insannara danıştı Gagauziya kultura Upravleniyasının başı Marina SEMÖNOVA. Canabisi annattı bu kiyadın hazırlanması hem dünneyä gelmesi için, urgulayarak, ani gagauzların hem Gagauziyanın şanı olan Moldova Respublikasının kıymetli “Düz Ava” türkü hem oyun halk ansamblisini annadan bu kiyat, topladı içinä ansamblinin 55 yıl uzunnuu yolun istoriyasını, arhiv dokumentlerini, partretleri, yıllar boyunca ansamblinin azalarının hem sıradan insannarın annatmalarını.

Sora sțenaya buyur edildi ““DÜZ AVA”: SEKİZİNCİ NOTA – SEVGİ” kiyadın hazırlayacı avtoru Anna HARLAMENKO, angısı annattı bu kiyadın üzerindä çalışmaları için hem sözünün sonunda baaşladı kendi baaşışlarını kiyatta er alan hem kiyadı hazırlamakta yardımcı olan insannara.

Taa sora, biri-biri ardı, sțenaya buyur edildilär başka insannar da: kıymetli “Düz Ava” ansamblinin önderciykası Maestro Tatyana ŞÇEGOLEVA, “Düz Ava” ansamblinin horeografı Viktor GRADİNAR, Akademik hem yazıcı Todur ZANET, bilim insanı Pötr PAŞALI, 55 yıl geeri “Düz Ava” ansamblinin kurulması için ofițial emiri imzalayan hem kultura zaametlerindä veteran Klavdiya Vasiyavna BALABAN, GHT deputatı Nikolay DUDOGLU.

Akademik hem yazıcı Todur ZANET: “Yaşamamda çok kerä gördüm hem annadım, ani te o laf dooru: “nicä geminin adını koyacan, ölä o gemi dä gidecek”. Bän bilmeerim neredän gelmiş bu akıl Semön POMETKOya, SÊMa – nicä biz ona deyärdik, ansamblinin adını koymaa Düz Ava. Vardı başka avalarda. Ama Düz Ava koyduunan, bän annêêrım, “raat”, “aar”. Şindi bizdä atlêêrlar sțenalarda. Bän küçükkän, Kongazda, te neredä klisä, “Horu” vardı. Çıkardılar, düz avaya görä oynardılar, hepsi kol-kola, hodul-hodul gidärdilär. SÊM yanılmamış, koymuş bu adı da büün dä “Düz Ava” gemisi gider ileri, götürer gagauz kulturasını dünneyä. Bän tanıştım SÊMnan taa seksenci yıllarda. Bän açan çekettim işlemää “Bucaan dalgasında” hem radioda hem televideniyada, sanardım, ani çok işlär bilerim – bişey bilmäzmişim. Çaarardım studiyaya bizim ansamblileri. Gelärdilär, studiyada oynardılar, nesä gösterärdilär. Saa olsun rejisör Liliya İvanovna SEKRİERU! Liliya İvanovna açan gördü “Düz Ava”yı, dedi: “Födor İvanoviç, nado pomenät interyer”. Studiyayı yaptı ölä gözäl – ölä nicä “Düz Ava”.

Anna Harlampiyevna, bän açan duydum, ani sän bu kiyadı hazırlêêrsın da annadım ne derinniklerä sän dalêrsın, hiç saklamêêrım, hep düşünärdim: çıkacan mı sän bu işin içindän? Çıkacan mı, zerä lääzım üzlärlän insannan buluşmaa, lääzım seslemää, lääzım onnarı söletmää, lääzım elemää ne onnar söleer. Da onnarı ölä koymaa bu kiyada, ani olsun gözäl, da biz utanmayalım, utanmayalım bu kiyattan, zerä biz utanmêêrız “Düz Ava”dan. Saa olasın.

Gagauziya kultura Upravleniyasına ayırı saa ol deerim, zerä bilerim nekadar zaamet koydu buna Marina Semönovna SEMÖNOVA hem onun yardımcıları. Tatyana İvanovna ŞÇEGOLEVA, bän bilerim, ani sän dä hep bunun içindäyadin, hep bakardın, yonardın, kimär serä tüflanardınız.

Ama son-sonunda, açan bana yolladılar kiyadın elektronnıy variantını da dedilär: “yaz birkaç laf bu kiyat için!” Bän beklämärdim bölä kiyat. Bän beklärdim bir kiyatçık. Açan açtım ekranda da gördüm ne var, nekadar zenginnik! Ne mutlu canınıza, ani yapmışınız bunu! Ne mutlu canınıza! Zerä yıllar gider, çok işlär unudulêr. Te onnar, ani yoktular savaşêrlar çıkmaa üzä, battırmaa onnarı, kim vardı.

Bän herkerä deerim, ani saadıcı yapêr koltuklar! SÊMı yaptı koltuklar – kim onun yanında vardı. Herliim büün bu ansambli varsa, bän pek sevinerim ona, ani vakıdında Tatyana İvanovna ŞÇEGOLEVA almış o bayraa da getirer ileri. Bän bilerim, zor vardı, zorluklar vardı, bütün bu kaynaşmalar vardı, bölmäk vardı, kavga vardı, ama genä dä çıktık. Da büün biz, herlicääm därsäk “Düz Ava”, Moldovada mı, Türkiyedä mi, Amerikada mı, neredä olursa olsun, “Düz Ava” dedik mi biz bileriz, ani – bu bizim üzümüz, bu bizim kulturamız.

Hem taa bir iş sölemää isteerim: Tatyana İvanovna, nekadar da akıllı olsanız, kolektivsız siz yapamaycenız bu işleri. Onuştan büün şükür ederim onnara, burada oturannara, şükür ederim sțenaya çıkannara hepsiciinä. Saa olsunnar.

Anna Harlampiyevna, kutlêêrım seni bu kiyatlan, kutlêêrım “Düz Ava”yı bu kiyatlan, Kultura Upravleniyasını. Kutlêêrım hepsi gagauzları, zerä sıcak bir kiyat. Nereyi dä gitseniz, kimä dä baaşlarsanız – bu bizim üzümüz. Bu – “Düz Ava”nın üzü”.

Prezentațiya zamanında gösterildi Semän POMETKOyu annadan video.

Başarıldı bu sıra “Düz Ava” ansamblisinin sțenadan “Şu baa çotucaan altında” hem “Maavi çiçek” gagauz halk türkülerin çalmasınnan.

Kutlamanın baş programası olarak, may heptän enidilmiş kendi repertuarını “Düz Ava” türkü hem oyun halk ansamblisi gösterdi kendisinin yortulu yaratmak konțertindä.

Bu konțerti hem yortulu sırayı siiretmää deyni, Komrat Kultura evinä o günü geldilär gagauz kulturasını sevän insannar, Gagauziya İspolkomu Predsedatelin yardımcısı İlya UZUN, Gagauziya kultura Upravleniyasının başı Marina SEMÖNOVA, Komrat Devlet Universitetın rektoru Sergey ZAHARİYA, Gagauziyanın anılmış kultura insannarı hem zaametçileri, “ansamblinin incäzanaatını sevennär.

55-ci yıldönümü üzerä, Gagauziyanın “Düz Ava” türkü hem oyun halk ansamblisinä, kutlama sözlerdän hem çiçeklerdän kaarä, “Moldova Concert” kuruluşun Diploması verildi.

Biz dä, “Ana Sözü” gazetasının redakțiyası olarak, bu kutlamalara katılêrız hem bizim paalı hem dä şannı “Düz Ava” ansamblisinä, onun kolektivına, ansamblinin yorulmayan öndercisinä Maestro Tatyana ŞÇEGOLEVAya saalık  hem uzun yaratmak yolu dileeriz!