Dr. Ali ŞAMİLin “QAQAUZLAR: yol qeydləri, məqalələr və sənədlər” (gag.: “GAGAUZLAR: gezi notları, statyalar hem dokumentlar”) kiyadı derin fikirli hem gagauzlar hem türk dünnäsı için pek önemni hem paası olmayan bir yaratmadır.

Canabisi 352 sayfalık kiyadını 55 bölümä payedip, yaratmasında gagauzların istoriyasını, kulturasını, literaturasını hem baamsızlık için çalışmalarını annadêr. Belii ki, gagauzların hem Azerbaycanın ilişkilerinä, gagauzların dünnäda erinä hem onnarın literaturaylan bilim sferasında pay almalarına taa derindän aarlık vereräk.

Kendimin hem gagauzların adından avtora saa olsun deerim hem Canabisinin türk dünnäsı halkların hem gagauzları uurunda çalışmalarının önündä başımı iilderim. Şükür sizä, Dr. Ali ŞAMİL!

Akademik Todur ZANET

Kiyadın PDFı burada: 2. Əli Şamil. Qaqauzlar yol qeydləri, məqalələr, sənədlər

“Ana dilimiz” yortusu halizdän lääzım bakılsın Orak ayın 30-da, çünkü o gündä 1957-ci yılda Moldaviya SSRın Üüsek Soveti Prezidiumun kabletti gagauz yazıcısının hem profesorunun Dionis TANASOGLUnun kirilița temelindä hazırladıı alfavitä görä gagauz yazısısını.

“Ana Dilim” yortusuna karşı, Gagauziya üüredicilik Upravleniyası açıkladı bu gün için Çiçek ayın 1-30 günneri arası işlerin kurduu planını, angısına görä gagauz dilindä yapılacek türlü sıralar hem onun korunmasına adanmış türlü üüredicilik hem kultura akțiayaları, çeşitli konkursları hem festivalleri.

Belli ki, planın temel hem öz kutlamaları adanceklar gagauzların dünnää uzurunda büük aydınnadıcısına, gagauzların apostolununa, Protoierey Ay-Boba Mihail ÇAKİRä, onun yaşamasına hem yaradıcılık ömürünä.

Bu planda büük er veriler gagauzların hem dünneyin büük bilim adamının, türkologun Mihail Petroviç GUBOGLUnun duuma günün 115-ci yıldönümü kutlamasına da.

Bundan kaarä kimi sıralar ilgili olaceklar 2026-cı yılda kendi yıldönümnerini kutlayan gagauz yazıcıykaların hem poetesaların Mariya MERCANKAnın (75), Pelageya FİLİOFLUnun (75) hem Aleksandra KRİSTOVAnın (65) yaratmalarınnan.

Başarılacek bu sıralar Hederlez ayın 7-dä “Ana Dilim – Gagauz dili” festivalinnän, neredä bütün sıraların esapları kapanacek hem onnarda enseyennerä ödüllär hem diplomnar verilecek.

ömürünü Türk dünnäsı kultura birlii idealına adamış Avrasya Yazarlar Birliin (AYB) kurucusunun hem Genel Başkanın raametli Dr. Yakup ÖMEROĞLUnun duumasının 60-cı yılına.

Anma sıranın programası başladı duaylan hem Yakup ÖMEROĞLUyu annadan TRT Avaz tarafından yapılan dokumental filmın siiretmesinnän.

Sıranın baş teması “Dostlarının Gönlünde Yakup Ömeroğlu” olduu için, Avrasya Yazarlar Birliin (AYB) kurucusunu hem Genel Başkanını raametli Dr. Yakup ÖMEROĞLUyu anmakta pay aldılar AYBnın kurucusunun arkadaşları, sevenneri, poetlar hem yazıcılar, onun aylesi hem dostları, angıları o avşam paylaştılar Yakup beyi anmalarınnan hem can duygularınnan annattılar Canabisi için.

Anma sıranın başında “Türk Ocakları Ankara Şubesi” başkanı Uğurcan KÜÇÜKAĞAOĞLU raametli Yakup ÖMEROĞLUnun ölüsünä adanmış Prof. Dr. Cemal KURNAZın “Yakup’un Ağıtı” adlı peetini okudu. Ardından da muzıkaya koyulmuş hep o peeti Türk dünnäsı muzıka incäzanaatçısı İrfan GÜRDALın tarafında türkü biçimindä seslendirilmesini sesledik.

“Türk Ocakları Ankara Şubesi”ndä o gün toplanan insannarın önündä Yakup bey için, onun yaşaması hem onunnan işlemelerini annattılar Prof. Dr. Orhan KAVUNCU, Prof. Dr. Mehmet ŞAHİNGÖZ hem AYB başkan yardımcısı yazıcı Osman ÇEVİKSOY.

Sora da kendi anmaklarınnan paylaştılar AYBnın büünkü başkanı Ufuk TUZMAN, Makedoniyadan Balkan Yazarlar Birlii Başkanı Mürteza SULOOCA, Türk dünnäsı muzıka incäzanaatçısı İrfan GÜRDAL, Gagauziyadan “Ana Sözü” gazetasının baş redaktoru Akademik Todur ZANET, AYB azaları olan çok sayıda yazıcılar hem poetlar.

Anmak sıranın sonunda söz aldılar Yakup beyin kızı Özge ÖMEROĞLU hem eşi Havva ÖMEROĞLU, angıları annatılar raametli Yakup ÖMEROĞLU için hem şükür ettilär hepsinä kim katıldı bu anma sırasına hem kim unutmadı Yakup beyi.

Bundan sora Havva hanuma “Türk Ocakları Ankara Şubesi” adından günün anması için ÖMEROĞLU aylesinä plaket verildi.

Toplantının sonunda “Türk Ocakları Ankara Şubesi” başkanı okudu poet hem yazıcı Fatih Sultan YILMAZın Yakup beyä yazdıı “Bir Çınar” adlı peetini.

VIII. Halklararası Kaşgarlı MAHMUT proza yarışmasının KALENDARİ:

Konu: “Serbest”

Annatmaların son verilecek günü: 01 Ceviz ay (avgust) 2026 y.

Şort listeyä girennerin açıklanması: 20 Canavar ay (oktäbri) 2026 y.

Halklararası Ödül Töreni: 06 Kırım ay (dekabri) 2026 y.

Haklarası ödüllär:

Birinciyä: 45000 TL;

İkinciyä: 25000 TL;

Üçüncüyä: 15 000 TL;

İsteklendirmäk: 10.000 TL.

Yarışma kertikleri:

1. Yarışmaya katılacek yaratmalar kmahmut2026@gmail.com e-poşta yolunnan verilecek.

2. Yarışmaya katılacek yaratmalar taa öncä hiçbir yarışmada ödül almamış hem hiç bir erdä yayınnanmamış olaceklar.

3. Annatma konusu serbesttir.

4. Her yazıcı, yarışmaya en çok iki ayırı annatmaylan katılabilir. Yollanılacek annatmaların her birinin en az 1.000 (bir bin) en çok 7.500 (edi bin beşüz) laflan yazılı olacek.

5. Yarışmaya e-poşta yolunnan yollanılacek annatmaların üzerindä sade parol yazılı olacek; paroldan kaarä  yarışmacının adını belertän bir nışan bulunursa annatma yarışma dışı bırakılacek. Annatma dosyalarınızda Parol hem Annatmanın adı er almalıdır.

6. Yarışmacı, bületen kopiyasını, açık adresini, parolünü, katıldıı memleket adını, 1 taane dicital patredini hem biyografiyasınnan birliktä bir Word dosyası halında hep o mailın 2. eki olarak e-poştaylan yollayacktır.

7. Annatmalar kompyutorda 12 punto olarak yazılacêk.

8. Yarışmaya katılan annatmaların yazıları kesinniklän geeri verilmeyecek hem yazıların saabisi bu konuda hiçbir hak ortaya koyamayacek.

9. Annatma original olacektır. Original olmayan annatmalar (Örnek: YA – yapma akıl üzerindän yazılı olannar) yarışmaya alınmayaceklar.

Annatmaların yollanma adersi:

kmahmut2026@gmail.com adresinä e-poşta yolunnan yollanacek.

Kiyatların tanıtımında pay aldılar hem avtora kutlama sözlerini söledilär Gagauziya kultura Upravleniyasının başı Marina SEMÖNOVA, Gagauziya “Düz Ava” türkü hem oyun ansamblinin artistika önderciykası Maestro Tatyana ŞÇEGOLEVA, Komrat muzıka şkolasının üürediciykası İrina POYDOLOVA, Komrat kasabasının 9-cü uşak başçasının muzıkada terbiediciykası Lüdmila MİTİOGLU, Valkaneş Kasabasının muzıka şkolasının başı Mariya ÇERNEVA.

Bundan kaarä sıranın şennedirmä havasını yaptılar: artistlär – İvan BABOV, Andrey İVANOV, Sergey İVANOV, Elena hem Sofiya PAÇİ; Gagauziya “Süita” orkestrası hem Çadır, Komrat, Valkaneş muzıka şkolaların üürencileri.

Prezintațiyanın sonunda, nicä düşer bu uurda adetlerä, kiyatların avtoru, Gagauz kulturasının şannı izmetçisi, tükücü hem muzıkacı Mihail PAÇİ, sıraya katılannara şükür ederäk, hepsinä isteyennerä imzaladı eni çıkan kiyatlarını.

“Yaşadıkça, yaşa!” kiyadın prezentațiyasını, başta lițeyin administrațiyası olarak, direktor Marina İvanovna ÇEBANOVA hem direktor yardımcısı Zinaida Filipovna NEYKOVÇENA, hazırladılar gagauz dilindä hem literaturasında üürediciykalar Matröna Nikolaevna BARGAN, Praskovya Dimitrievna DOYKOVA, Mariya İlyiniçna DUŞKOVA hem Agafya Vasilyevna GAYDARCI.

Prezentațiyaya buyur edilän Türkiye Respublikasının Komrat Başkonsulunu Eda GÜÇü hem kiyadın avtorunu Todur ZANETi üürencilär, üüredicilär tuz-ekmeklän hem “Altın Çöşmä” ansamblisinin oyuncuları gözäl bir “Kadınca” oyununnan karşladılar.

Lițeyin kırnak donaklı hem tertipli büük zalında avtorun çoyu kiyatların büük sergisi hazırlanmıştı, angısınnan vardı nicä tanışsınnar prezentațiyaya katılan üüredicilär, üürencilär hem lițeyin o günkü musaafirleri: Kongazın gimnaziyalarından hem taa bir lițeyindän gagauz dilindä hem literaturasında üüredicilär, bibliotekacılar, angılarına sıranın başında avtor baaşladı eni çıkan kiyatlarını.

“Yaşadıkça, yaşa!” kiyadın tanıtım sırasını selemnama hem kutlama sözünnän açtı lițeyin direktoru Marina İvanovna ÇEBANOVA. Nedän sora sırayı götürücülär Nataliya ESİR hem Dimitriy SABYA kısadan annattılar avtorun biografiyasını. Ardından da lițey klaslarından üürencilär Elena KRİSTEVA,Viktoriya KURDOGLU, Zinaida MACAR, hem Nikolay ȚAPURDEY okudular eni kiyattan birär peet.

Sora söz verildi Türkiye Respublikasının Komrat Başkonsuluna Eda GÜÇä. Kendi nasaatında Canabisi, başta kiyatların avtoru olarak, kutladı hepsini bu gözäl hazırlanmış sıraylan hem zalda bulunan hepsi insannara danışarak, urguladı: “Dil hem kultura bir milletin varlıını kurêr. Dil hem kultura bu dünnedä sizä verilmiş en önemni elementtır. Bunu kesinniklän korumanız, genişlettirmeniz, sayıp çıkmanız lääzım. Diliniz hem kulturanız yok olduunuzda – yok olursunuz, asimiläțiya olursunuz, artık bir millet olmaktan çıkarsınız. Türkiye hem Gagauziya arasında en önemni damarlardan biri – kulturadır. Geçmiştä çok baamız var. Ama kultura hem dil baamız en kuvetlisidir”.

Taa sora sıra soruş-cuvap atışmasına döndü. Koyulan soruşlara avtor kimilerinä doorudan cuvap verdi, kimilerinä dä, cuvap olarak, eni peetlerini okudu.

Kutladı avtoru prezentațiya katılan, Todur Zanet lițeyini başaran hem büünkü gündä gira sportunda bir kaç kerä Evropa çempionuu olan Nikolay FRANGU da.

Soruşlar bittiynär poet, yazıcı, Akademik hem Gagauz Milli Gimnasının avtoru Todur ZANET annattı “Yaşadıkça, yaşa!” kiyadın dünneyä gelmesinin yolunu hem unutmadı sölemää bu yıl onun tarafından, Gagauziya kultura Upravleniyasının teklifinä görä hazırlanan “Gagauz masalları: masaldan masala” kiyat için dä. Urgulayıp, ani bu kiyat ta çıktı Gagauziyanın “Gagauz dilinin kullanmak sferasının genişledilmesi için” Zakonun ömürä geçirilmesi çerçevesindä. Canbisi şükür etti hepsinä kim hazırladı bu sırayı hem onnarı, kim zaametini saymadaan, katıldı ona.

Prezentațiyanın sonunda üürenciyka Elizaveta PAÇİ Gagauziya için bir türkü çalarak hem üürenci Yaroslav GAYDARCI, saksofonda “Oglan” türküsünü çalarak, şennendirdilär katılımcıları.

Şükürlän saa ol deeriz Gagauziya Radio hem Televideniye (GRT) cümne Kompaniyasınnan, GRTnın korespondentına Polina BARBOVAya hem operatoruna Grigoriy STAVİLOVa, ani dolu-dolu çıkardılar bu sırayı hem GRT efirindän tanıştırdılar cümne insannarı  lițeyimizdä geçän bu büük kulturalı olayınnan.

https://grt.md/articol/tipardan-cikti-t-zanetin-eni-toplumu-yasadikca-yasa

Kongaz küüyün Todur Zanet adına teoretik lițeyin administrațiyası

Gagauziyada yapılan “Lääzımnı kiyat – 2025” konkursun çıkışlarını açıklayarak, Gagauz dilinin kullanmak sferasının genişledilmesi için Komisiya bildirdi, ani gazetamızın Baş redaktoru, Akademik hem yazıcı Todur ZANET Gagauziyada “Yılın yazıcısı” olarak tanındı.

Gagauziya kultura Upravleniyası açıkladı, ani “Gagauz dilinin kullanmak sferasının genişledilmesi için” 26.10.2018 yılın №30-XVII/VI Zakonun ömürä geçirilmäk zaametleri çerçevesindä, Gagauz literaturasının ilerletmesindä hem populärizațiyasında hem da yazıcılara arka olmak uurunda katkılarda bulunmak üzerä, Gagauziyada yapılan “Lääzımnı kiyat – 2025” konkursun sonuçları belli oldu.

Gagauz dilinin kullanmak sferasının genişledilmesi için Komisiya bildirdi, ani “Lääzımnı kiyat – 2025” konkursunda ödülleri kazandılar:

1. “En islää peet toplumu”:

– uşaklara deyni – “Uşaklara deyni peetlär”, avtor Todur MARİNOGLU;

– büükerä deyni – “Kaderimin sedefleri”, avtor Olga İVOGLO;

– büükerä deyni – “Lüzgerä karşı”, avtor Aleksandra KRİSTOVA (Yularji).

2. “En islää proza toplumu”:

– uşaklara deyni – “Gagauz masalları: Masaldan masala”, avtor Todur ZANET;

– büükerä deyni – “Ana-boba evi”, avtor Konstantin KURDOGLO.

3. “Dokumental publițistika” – “Dedelerin diveç sesi”, avtor Konstantin KURDOGLO.

4. “Yılın yazıcısı” Literatura premiyası – yazıcı Todur ZANET.

5. “Yardım ödülleri” – “Sevdim, severim, sevecäm”, avtor Alöna ERGOGLO; “Seslä, canım…”, avtor Kristina KOÇAN.

Gagauz dilinin kullanmak sferasının genişledilmesi için Komisiya bildirer, “Lääzımnı kiyat – 2025” konkursunda ödüllär bu nominațiyalarda verilecek:

1. “En islää peet toplumu”

– uşaklar için – 5 000 ley.

– büüklär için – 7 000 ley.

2. “En islää annatmalar”

– uşaklar için – 5 000 ley.

– büüklär için – 7 000 ley.

3. “Dokumental publițistika” – 7 000 ley.

4. “Yılın yazıcısı” – 8 000 ley.

Yaratmaların verilecek sırası hem vakıdı: 2025-ci yılın Canavar ayın 14-dü – Kasım ayın 10-nu arası.

“Lääzımnı kiyat – 2025” konkurs için taa derindän burada: https://drive.google.com/file/d/1GVdon4e0zmNhfAQ9SKMaInc4_QNGKXr0/view?fbclid=IwY2xjawNdValleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFNZjNla1hMUjBEUE0zU0NKAR7GEieu4E8nFhCfA3yX7NBIGvuWzqYjp070MV-R9lvPO9m-CkzfMA4UZVoxCQ_aem_R-0GrQiCJkSCqy07NWQLjA

İi saatta!

Buluşma sırasında hazırlanmak grupalardan uşaklar annatılar Todur ZANETin “Böcecik” kiyadından peetleri hem çaldılar onun laflarına türküleri.

Bundan kaarä, folklorcunun topladıı şakalı gagauz cümbüşlerinä görä, büük grupalardan uşaklar, gözäl hem şakalı teatru insțenirovkaları yaptılar.

Ayırıca bu sıraya buyur edilän muzıkacı İvan JELEZNIY, kendi oolunnan Arseniylän, gagauz “Oglan” halk türküsünü çaldılar.

Hazırladılar bu yortulu sırayı uşak başçasının gagauz dilindä üürediciyka-terbiediciykalar Anna Vasileyvna PAVALATİ hem Anna Födorovna GRİÇENÜK, hem da uşak başçasının direktoru yardımcısı Ekaterina Vladimirovna LEYÇU olarak.

Kaynak: Komrat №6 “Gülüş” uşak başçasının facebook sayfası

O yaşadı Sovet zamanında hem ozaman onun hiç bir kiyadı çıkmadı. Sade poet raametli olduynan, 1981-ci yılda Moskvadakı “Sovremennik” basın evindä çıktı onun peet toplumu kiyadı “Nerv” (“Sinir”). Kiyat taa çıkmadaan, başlayıp sıradakı insannardan taa komunist partiyasının birinci sekretarlerinädän, hepsi o türküleri saklıdan (hem diil salt saklıdan) seslärdilär, bilärdilär. Bilärdilär, ama çalamardılar. Zerä ölä çalmaa deyni lääzımdı olmaa Vladimir VISOŢKİY.

Şindi okuyun nicä gagauz dilindä öter onun en anılmış türküsündän birisi: “YABANILARA AV”ın BİTMESİ yada VERTOLÖTLARDAN AV” (Конец “Охоты на волков”, или Охота с вертолётов (Михаилу Шемякину) da denkleştirin (https://www.youtube.com/watch?v=Y5Msgc4t64c).

YABANILARA AV”ın BİTMESİ yada VERTOLÖTLARDAN AV

                     Mihail ŞEMÄKİNä
Dan eri bir ustraylan çarptı gözleri,
Açılan tetiklär büüledi erleri,
Anılmış avcılar geldilär ansızdan, –
O “Popaz beygiri”[1] kalkındı deredän,
Ateşlär atıldı çift eldän, çift eldän!

Yattınız siz erä, saklayıp dişleri.
Ön gidän da yattı – o kaçan ileri,

Kim tabannan duyardı kuyu hem tuzaa;
Kurşundan kim kaçardı, atlardı uzaa, –
Korkudan terledi, uzandı o buza.
Yabanı ömürü onnara kaş dürmüş, –
Bezbelli boşuna ömürü biz sevdik.
Eceldä sa geniş hem gözäl bir gülüş:
Saaselem hem kaavi dişleri – sedeflik.

Yabanı bakışınnan sırıt üzünä –
O duşman köpeklär gelsinnär buyanı!
Yazıldı al kannarlan kaarlar üstünä
Kırmızı bu yazı: diiliz biz yabanı!

Süründük biz, köpekçä kuyruu toplayıp,
Göklerä kafayı şaşarak kaldırıp:
Oradan belamız mı akêêr erlerä,
Kıyamet mi kopêr, karıştı fikirä, –
O “Popaz beygiri” ye dönmüş demirä.

Kurşundan yaamurlar döküler göklerdän –
Yaş olduk kannardan, verildik biz heptän!
Erider üreemiz bu kaardan kaarmayı.
Diil Allaa, insannar başlattı kıymayı:
Kaçanı – arkadan, kafadan urmayı…

Köpeklär sürüsü, tayfamdan dur uzak,
Buuşmakta uurumuz – ensemää sizleri.
Yabanı olmamız – kısmetli yaşamak,
Köpeklärsiniz siz – bu köpek eceli!

Yabanı bakışınnan sırıt üzünä –
Taa baştan kökleyip uydurma yalanı.
Yazıldı al kannarlan kaarlar üstünä
Kırmızı bu yazı: diiliz biz yabanı!

O daaya – orada kurtuluş, korunma!
O daaya – orada kaçanı zor urmaa!
Kaçarak o daaya, ver yolu eniinä,
Bän atlêêrım, fırlêêrım avcı önünä
Yabanı cannarnı hep toplêêrım bilä.

Deredä, kenarda, saklandı kim diri.
Ne yapıym bän yalnız? Kestirdi kuvedi!
Sansın yok gözlerim, körleşti kokular…
Neredä kaldınız, yabanı kardaşlar,
Nereyi daaldınız, sap-sarı gözlülär?!

…Ayakta bän kaldım, ama şindi sardı
Yabannar dolayı, canavar diil onnar –
Köpeklär, uzaktan senselä damarı,
Eskidän avımızdı bizä o mallar.

Yabanı bakışınnan güldüm üzünä –
O çürük dişlerim ürkütmäz duşmanı.
Salt kaba kaarların al kannı üstünä
Eriyer yazımız: diiliz biz yabanı!
1977-1978

Gagauz dilinä çevirdi Todur ZANET (2014, Çiçek ayın 25-26)