Bu Programanın baş teması oldu “Eni duan uşaklarda üstolan durumnarı elä almak – en küçük pațientların güvenniklerinin önemni alanı”.

Bu üüredicilik programasının teoriya hem praktika urokları geçtilär Türkiye Respublikasından Moldovaya gelän ekspertların hem doktorların yardımınnan.

Hederlez ayın (may) 7-dä “Moldovada Ana hem Uşak Saalıına yardım etmäk üüredicilik Programa”sına katılan doktorlara bu uurda diplomalar verildi. Diplomaların verilmä sırasında pay aldılar: Kişinevdakı Ana hem Uşak Saalıını aarştırma İnstitutun baş direktoru Sergiu GLADUN, Moldova Respublikasının saalık ministerliin Ana hem Uşak Saalıı serviçin başı Dorina SAVOSCHİN, Türkiye Kişinev Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL, TİKA Kişinev ofisin koordinatoru Tarık METE hem TİKAda Moldova masasına bakan Fatih ÇELİK.

Kişinevdakı Ana hem Uşak Saalıını aarştırma İnstitutu şükür etti hepsinä, kim omuz koydu bu üüredicilik programası olsun deyni, çünkü bu iş yardımcı oldu Moldovada herbir ananın hem uşaan saalıını korumak sistemasını taa da kaavileştirmää.

Hederlez ayın 6-7 günnerindä Moldova Respublikasının Milli Bibliotekasında yapıldı Moldova bibliotekacılarına deyni iki günnük “KOHA biblioteka sisteması”na integrațiya uurunda maasuz üüredicilik kursalar, angıları oldu TİKA hem Moldova kultura ministerliin ortaklık proektı.

Maasuz bu üüredicilik kursalarına deyni, TİKA yardımınnan, Türkiyedän “KOHA biblioteka sisteması”nı bilän dört kişilik bir bibliotekacı grupası getirildi.

Bu uuredicilik kursaların geçtikleri için, Moldova bibliotekacılarına katılım Sertifikatları verildi. Sertifikatları vermä sırasında pay aldılar Türkiye Kişinev Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL, Moldova kultura ministerliin devlet sekretari Andrey KİSTOL, TİKA Kişinev ofisin koordinatoru Tarık METE hem TİKAda Moldova masasına bakan Fatih ÇELİK.

Açılışta pay aldılar Türkiye Kişinev Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL, TİKA Kişinev ofisin koordinatoru Tarık METE, Türkiyedän laboratoriyayı kuran üüredicilär, MDU rektorun yardımcıları, dekannar hem fizikada üüredicilär.

Ofițial açılış önündä, katılannara deyni, laboratoriyaylan tanışmak yapıldı hem TİKA tarafından bıldır alınan hem laboratoriyaya erleştirilän “CezeriLab” oborudovaniyaları gösterildi: 3D-Printerlar, 3D-skaner, lazer kesicileri hem türlü lääzımnı tertiplär.

Açılış nasaatlarından sora, bu proekta pay alan MDU üüredicilerinä hem studentlarına gramotalar verildi. Ayırıca, MDU öndercileri Türkiyedän gelän üüredicilerä dä şükür diplomnarı verdilär.

“Kasaba içindä aarama-kurtarma konusunda temel üüretmäk” kursalarında pay aldı aarama-kurtarma komandalarından 30 ofițer, angıları buraya katıldılar Moldova Üstolan Durumnarı Baş İnspekțiyasının (IGSU) hem Moldova içişleri ministerliin zaametinnän.

Kursalar başarıldıynan, Moldovanın Yaloven rayonun Rezen küüyündä bulunan Üstolan Durumnarı İnspekțiyasının Respublikadakı üüredicilik merkezindä bu ofițerlara Sertifikatlar verildi.

Sertifikat vermä sırasında pay aldılar Moldova Üstolan Durumnarı Baş İnspekțiyasının direktoru Alexandru OPREA, Türkiye AFAD ekibi, Türkiye Respublikasının Kişinev Büükelçilii temsilcileri hem TİKA Kişinev ofisin programa koordinatoru Tarık METE.

Sözlüün gagauz dilindä baş nasaatçıykası İvanna Dimitrievna ZANETin kanadı altında, Akademik Todur ZANETin tarafından düzennenän bu 6 tomnuk “Büük Gagauzça-Rusça Sözlük” 56 000-dän zeedä lafı, termini hem deyimi içinä alan bir yaratma. Bundan kaarä 4500 sayfalık 6 tomnuk bir ențiklopediyalı açıklayıcı bu Sözlüktä iki dildä 2 138 000 zeedä laf bulunêr. Onda toplu 3 000-nä yakın söleyiş, bilmecä, bulmaca, inanç, adet hem halk nışanı, angıları vererlär kolayını lafların maanalarını taa derindän açıklamaa, incelemää hem dooru kullanmalarını göstermää.

6 tomnuk “Büük Gagauzça-Rusça Sözlük” proektı ömürä geçirildi Türkiye Respublikasının Kultura hem Turizma Bakannıın Türk İşbirlii hem Koordinaţiya Agenstvosunun (TİKA) katkılarınnan hem arka olmasınnan.

Bu Sözlük Todur ZANETin redaktorluunda yapılı. Onun Gagauz dilindä baş nasaatçı: İvanna Dimitrievna ZANET. Sözlüün hazırlamak, düzennemä hem kompyutor dizgisi:

Todur ZANET; Baş düzeldici (korektor): Elena KARAMİT; Düzeldici (korektor): Nataliya KİVEL; Mizanpaj hem kabın dizaynı: Marina DİMİTRİU.

“Büük Gagauzça-Rusça Sözlük” “Pontos” basım evindä hazırlandı hem “Balacron” tipografiyasında tiparlandı. Herbir tomun tirajı – 1 000 taanä. Sözlük, komplekt olarak, maasuz hazırlanan kutulara 6-şar tom olarak erleştirili.

Ofițial prezentațiyadan sora, bu 6 tomnuk Sözlük bütün Gagauziyaya, üüredici kuruluşlarına, gagauz dili üüredicilerinä, terbiedicilerä, bibliotekalara, kultura insannarına hem bilgiçlerä verilecek. Ayırıca Moldova hem Türk dünnääsının bibliotekalarına da daadılacek.

Sayın Kişinev primarı!

Sayın kultura bakannıın paalı temsilcisi!

Primariyanın kıymetli öneticileri, gagauz toplumun temsilcileri!

“Ana Sözü” gazetasının kıymetli sayibi!

Moldova yazıcılar Birliin başkanı, bilim insannarı!

Saygılı katılımcılar!

Sizleri kendimin hem TİKA adına sevgiylän selämnêêrım!

Milletlär kulturalı bir oluşumdur. Milletlerin yaşaması için, istoriyasını hem büünkü gününü yaşaması için dilin yaşaması mutlaktır. Bu kulturalı oluşumnanarı için, cannı kalması için dilin dä yaşadılması mutlaktır.

1994 yılında Kişinevda açtıımız ofistä, bu günädän uyguladıımız 500-zä yakın proektta, kulturaylan ilgili proektlarımız toplam proektların içerisindä yaklaşık 20% alêr. Çünkü günümüz dünääsında, globalizmanın kulturaya karşı cenk açtıı dünnäädä, kultura paalılıklarını korumak zorundayız.

Çok önemti bir projenin açılış sırasındayız burada. Gagauz fikir hem inanç dünnääsına mal olunmuş önemni bir kişi adına yapılan bibliotekanın açılışını gerçekleştirecez.

Ömür boyunca bir ömür, gagauz dilin gelişmesinä, istoriyasının gelişmesinä, Moldovada literaturaya hem istoriyaya katkı saalayan bu önemni kişinin adını alan bu proektın partnör olamamızdan mutluluk duyêrız.

Moldovanın önemni yazıcısı, kıymetli Todur ZANETin açıklamasını: “Mihail ÇAKİR gagauzların hem canında hem üreendä vardır. Hem onnar, gagauz olarak, yaşamalarına Mihail ÇAKİRin bu yaptıklarına bir ömür yaptıkları borçludur” sölereyäk, bununnan biz dä kendisini raametlän anêrız.

Umut ederim ki, sevgili uşaklarda, bibliotekanın okuycularında, önümüzdeki yıllarda birär Mihail ÇAKİR, hem Todur ZANET, hem Stefan BULGAR, hem Mihay EMİNESKU gibi yazıcılar olarak, literaturacı olarak bu memleketin istoriyasına izmet edeceklär.

Sayın Büükelçimizlän barabar, iki gündür, iki kultura insanın da adı anılan merkezleri açtık. Dün Güvennik hem Koruma Serviçin “Mihay Eminiscu” Çok profilli bir hazırlanma merkezin açılışını gerçekleştirdik. Bu gün dä, genä bir kultura hem istoriya insanı Mihail ÇAKİR adına oluşturulan bibliotekanın açılışını gerçekleştirecez.

Sözlerimä burada son verecäm, ama Moldova Respublikasına, Moldova kultura bakannıına hem özelliklän Kişinev primarına birliktä yaşamak kulturasının geliştirilmesinä etki edän bu proektı uygulamalarından dolayı, yardım ettiklär dolayı, bizi dä burayı, partnör olarak, kabul ettiklerdän dolayı, kendilerinä çok şükür ederim.

Memleketin hem bölgenin barışı için çok kulturlu yaşamasına gayret gösterän Moldova devletinä hem sayın primara, hem kultura bakannıımıza açıktan şükür ederim.

Burada çok kıymetli Mihay ÇAKİRin unukunu görmektän mutlu olduumu da açıklamaa isteerim.

Moldova Parlamentında geçän bu görüşmedä incelendi TİKA tarafından Moldovada büünkü günädän üüredicilik uurunda aslıya çıkarılan proektlar hem konuşuldu bu uurda ileri dooru plannanan yapılacek işlär.

Güvennik hem Koruma Serviçi kuruluşun 33-cü yıldönümünnnän hem enilenmiş “Mihay Eminiscu” Çok profilli hazırlanma merkezin proektın başarılmasınnan ilgili olarak burada yapılan yortulu toplantıda pay aldılar Moldova premyer-ministrusu Dorin REÇAN, TİKA Başkan yardımcısı Dr. Mahmut ÇEVİK, Türkiye Kişinev Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL, Romıniya Pravitelstvosunun Moldova Respublikasınnan ilişkileri Departamentı Başı Adrian DUPU, Bulgariya, Çehiya, hem Kitay Büükelçileri hem temsilcileri, TİKA Kişinev ofisin koordinatoru Tarık METE hem ofis personalı, TİKAda Moldova masasına bakan Fatih ÇELİK hem dä Güvennik hem Koruma Serviçin ofițerları.

Moldova premyer-ministrusu Dorin REÇAN selämnadı hepsini hem kutladı Güvennik hem Koruma Serviçin zaametçilerini bu kuruluşun 33-cü yıldönümünnnän hem verdi onnarın kimilerinä diplomaları.

Güvennik hem Koruma Serviçi kuruluşun “Mihay Eminiscu” Çok profilli hazırlanma merkezin çevrä düzennemä Proektın payını hem aarlıını üstünä Türk İşbirlii hem Koordinaţiya Agenstvosu (TİKA) aldıı için, yortulu toplantıda kutlama nasaatını ilkin TİKA Başkan yardımcısı Dr. Mahmut ÇEVİKä verildi. Canabisi kutladı Moldova Respublikasının Güvennik hem Koruma Serviçi kuruluşunda çalışannarı 33-cü yıldönümünnän hem urguladı, ani “TİKA ofisin 1994-cü yılda Moldovada açıldıı zamandan beeri, Türkiye Respublikasında çeşitli uurlarda yaklaşık 50 milion dolarlık proektlar yaptı hem ileri dooru da yapêr”.

Kendi tarafından Güvennik hem Koruma Serviçin  komandiri general-mayor Vasile POPA, şükür etti orada bulunan hepsi devletlerin Belçiliklerinä o yardımnar için, ani bu kuruluşa yaptılar.

Yortulu sıra başarıladı Güvennik hem Koruma Serviçin ofițerlerinin praktika becerikleklerinin gösterilemsinnän.

TRTAVAZ kanalı annadêr, ani TİKAnın yardımınnan hazırlanan hem istoriyada ilk gagauz dilindä yaradan multiklär seriyası artık siiredicilerinnän buluştu. Bu multiklerin hepsi işleri baştan sondan (sțenariyaları, muzıkası, resimneri, donatımı) eni yazıldı hem yapıldı. Büünkü günä kadar gagauzça çıkan multiklär başka memleketlerdän alınırdı hem, dubläj yapılıp, yayınnanardı.

Türk İşbirlii hem Koordinaţiya Agenstvosu Başkannıın (TİKA) tarafından iki yıla yakın ilerleyän bu proekt çerçevesindä, şindiyä kadar, 16 bölüm multik hazırlandı. Bu multiklär, Gagauziya Üüredicilik Upravleniyasının yardımınnan, bölgenin hepsi uşak başçalarına etişti hem orada siiredildi. Bundan kaarä onnarı gagauzça yayın yapan tek televideniye kanalı olan Gagauziya Radio hem Televideniya efirindä dä yayınnêr.

Uşaklar tarafından pek beenildii “Güneiä karşı” adlı multfilm seriyası verer kolayını uşaklara hem gençlerä gagauz adetleri hem sıraları yolunnan kendi kulturalarına ulaşmaa hem onu taa yakından tanımaa.

Bundan kaarä, Gagauziyadakı şkola öncesi üüredicilik kuruluşlarında 2020-ci yıldan beeri gagauzça hem romınca dildä üürenmäk programaları uygulanêr. Bu sebeplän ilgili hem romıncayı üürenmektä yardımcı olmaa deyni, gagauzça hazırlanan multiklerä romın dilindä alt yazı yapıldı.

Birleşmiş Milletlär Üüredicilik, Bilim hem Kultura Kuruluşu (UNESCO), Türk dillerin Oguz alt grupasına girän hem Türkiye türkçesinä en yakın dil olarak bilinän Gagauz dilini kayıp olmak kuşkuluu altında olan dillär arasında olduunu açıkladı. Bu üzerä, TİKA 1994-cü yılda Moldovada çalışmaa başladıı zamandan büünkü günädän, Gagauz dilinin yaşadılması hem gelecek evlat boylarına aktarılması noktasında pek çok proekt hem çalışma ömürä geçirdi.

Moldovanın aarama-kurtarma komandası saa ol borcunu tamamnayarak, Türk İşbirlii hem Koordinaţiya Agenstvosu Başkannıın (TİKA) hem Türkiyenin Üstolan Durumnarı Upravleniyasının (AFAD) işbirliindä Kişinevdä Canavar ayın 21-26 günneri arası “Kasaba içindä aarama-kurtarma konusunda temel üüretmäk” kursaları yapıldı. Bu kursalarda Moldova Üstolan Durumnarı Baş İnspekțiyasının Moldova içişleri ministerliin zaametinnän Moldovanın herbir köşesindän aarama-kurtarma komandalarından 30 ofițer pay aldılar. Onnarın arasında vardılar Gagauziyadan aarama-kurtarma komandaların ofițerlerları Vitaliy KISA hem Nikolay DİCİAN da. Bu insannara kursa verdilär hem kendi becerikliklerinnän paylaştılar Türkiye AFAD ustaları Ali DİNÇEL, Halil İbrahim KOÇAK, Tuncay FURAL, Abidin EROGLU, Serdar TÜRKER, Cengiz KÜÇÜKYAZICI.

Kursaların başarılmasınnan ilgili kapanış sırası yapıldı 2024-cü yılın Canavar ayın 25-dä Moldovanın Yaloven rayonun Rezen küüyündä bulunan Üstolan Durumnarı İnspekțiyasının Respublikadakı üüredicilik merkezindä. Kapanış sırasında pay aldılar Türkiye Kişinev Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL, Moldova içişleri ministerliin ministrusu Adrian EFROS, TİKA Kişinev ofisin koordinatoru Tarık METE, Türkiye AFAD ekibi hem Moldova Üstolan Durumnarı Baş İnspekțiyasının öndercileri.

Ofițial sözlerdän hem kutlamaklardan sora, “Kasaba içindä aarama-kurtarma konusunda temel üürermäk” kursalarında pay alan ofițerlara sertifikatlar hem ödüllär verildi.