Pek başarılı hem dolu geçän “I-ci Bütündünnä gagauzların Kongresi”ndä pay aldılar ABD (Amerika Birleşik Devletleri), Azerbaycan, Braziliya, Belorusiya, Bulgariya, Grețiya, Kanada, Rusiya, Türkiye, Ukrayna h.t.b. devletlerdän gagauzlar.

Annaşıldıydı, ani bu Kongreslär 3 yılda bir kerä yapılacek. İlkin ölä dä oldu. Taa iki kongres buna görä yapıldı: II-ci Kongres – 2009-cu yılın Harman ayın (avgust) 18-19 günnerindä; III-cü Kongres da – 2012-ci yılın Kasım ayın (noyabri) 2-3 günnerindä.

IV-cü Kongres lääzımdı olsun 2015-ci yılın Kasım günnerindä. Ama olmadı, zerä 2015-ci yılda Gagauziyanın başına getirildi kendisinä hiç bir kerä gagauzka demeyän, bulgar kökenni bir Başkanka da o, saklı sıtma gibi, alttan, bu düzeni bozdu.

Kendi çorbacılarının hem kendisinin gagauz canı olmayan canından izin alıp hem türlü yalannar uydurup, IV-cü Kongres ertelemää başladı. Bu beterä haliz gagauzlar ona baskı yapmaa başladı da insannarın bu baskısı üzerinä IV-cü Kongresi, zar-zor, 2017-ci yılın Hederlez ayın (may) 5-6 günnerindä yaptı da işi bununnan bitirdi.

2018-ci yılda artık V-ci Bütündünnä gagauzların Kongresi lääzımdı olsun. Ama olmadı! Neçin? Neçin, zerä Başkanka lääzımdı çöbünü paraylan doldursun. Türlü yalannar uydurup: ba ekonomika, ba saalık durumu, ba kendisinin keyfi sebepinä, V-ci Kongresi yapmaktan kaçtı hem, hep bu sebeplerlän, “Bütündünnä gagauzların Kongres”larnı ekonomika forumnarına çevirdi. Bir uydurma hem kendisinin cöbinä para getirän, ölä denilän, “Invest Gagauzia” ekonomika forumu ortaya çıkardı da bununnan Kongresleri heptän kökledi.

2021-ci yılda VI-cı hem 2024-ci yılda VII-ci Kongreslerä sıralar hiç gelmedi dä. Onnar olmadı, onnar yalancılıklan bizdän, GAGAUZLARDAN, çalındı! Bu hırsızlıın esabını kimdän soracez!

İrmi yıl geeri birleştik, sora yalancılıklan param-parça olduk! Siz sä deersiniz Kişinev kabaatlı.

Akademik hem poet Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

Türkiye Kişinev Büükelçiliindä anma sırasına, başta Türkiye Kişinöv Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL hem TC Kişinev Büükelçiliin diplomatları, anma sırasına maasuz Türkiyedän gelän gelän 15 Temmuz şehitlerin aylelerindän insannar, Türk İşbirlii hem Koordinaţiya Agenstvosu (TİKA) Kişinöv ofisin koordinatoru hem zaametçileri, türk iş adamnaraı, akademik hem gagauz yazıcısı Todur ZANET hem başka insannar katıldılar.

Çadır kasabasının 15 Temmuz şehitlerinä anmak nışan taşın yanında yapılan anma sırasına sa, Türkiye Kişinöv Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL hem TC Kişinev Büükelçiliin diplomatları, Komrat Türkiye Respublikasının Başkonsulu Eda GÜÇ hem Başkonsulluun diplomatları, 15 Temmuz şehitlerin aylelerindän insannar, TİKA Kişinöv ofisin koordinatoru Murat ZELAN hem zaametçileri, Gagauziya İspolkomu Predsedatelin yardımcısı İlya UZUN hem İspolkomun azaları, Gagauziya Halk Topluşu Başı Valentin GAYDARCI hem GHT deputatları, Çadır, Valkaneş, Dizgincä hem başka erlerin primarları, Çadır hem Valkaneş rayon administrațiya azaları, Akademik Todur ZANET hem başka insannar.

15 Temmuz şehitlerinä anmak nışan taşın yanında yapılan anma sırasında saygı duruşundan hem Türkiye, Moldova hem Gagauziya Gimnaların çalınmasından sora, söz tuttu Türkiye Kişinöv Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL.

Nedän sora da anmak nışanına çiçeklär koyuldu hem anma aylä patretleri yapıldı.

Hem Türkiye Kişinöv Büükelçiindä hem dä Çadır kasabasının 15 Temmuz şehitlerini anmak sırasında 2016 yılın 15 Temmuz gecesi olaylarınnan ilgili patret sergileri düzennendi.

Bu günnän ilgili anma sıraları Türkiye Kişinev Büükelçiliindä saat 11:00-dä, sora da saat 16:00-da Gagauziyanın Çadır kasabasının “İzmit kardaşlık parkında” kurulan 15 Temmuz şehitlerinä anmak nışan taşın yanında yapılacek.

Konstituțiya Sudun bu kararına görä, Gagauziya Halk Topluşu artık yok nicä kendi Merkez Seçim Komisiyasını kursun da Gagauziyada seçimneri Moldova Respublikasının Merkez Seçim Komisiyası yapacek.

İkinci dä, hep bu karara görä, Gagauziya yok nicä artık pay alsın erindeki polițiya, Moldova güvennik hem informaţiya slujbasının (SİS) hem yustițiya kuruluşların öndercilerinin koyulmasında.

Esaba alarak, ani Moldova Konstituțiya Sudun bu kararı kesin hem temizlenmeyä tasınılmaz, bundan ötää Gagauziyada polițiya hem SİS strukturaların, yustițiyanın hem seçim sıraların kontrolü dübüdüz merkez kuvetlerin elinä geçti.

Eridir urgulamaa, ani Moldova Parlamentı tarafından 1994-cü yılın Kırım ayın (dekabri) 23-dä kabledilän № 344 “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakon – bu bir Konstituțiya zakonudur. Bakalım ne yazılı bu zakon için hem onun diiştirilmesi için Moldova Konstituțiyasında:

Konstituțiyanın 111-ci statyasının 1-ci bölümündä doorudan yazılı: “(1) Găgăuzia este o unitate teritorială autonomă cu un statut special care, fiind o formă de autodeterminare a găgăuzilor, este parte integrantă şi inalienabilă a Republicii Moldova şi soluţionează de sine stătător, în limitele competenţei sale, potrivit prevederilor Constituţiei Republicii Moldova, în interesul întregii populaţii, problemele cu caracter politic, economic şi cultural” [«(1) Гагаузия — это автономно-территориальное образование с особым статусом как форма самоопределения гагаузов, являющееся составной и неотъемлемой частью Республики Молдова, которое самостоятельно, в пределах своей компетенции, в соответствии с положениями Конституции Республики Молдова, решает вопросы политического, экономического и культурного характера в интересах всего населения»; “(1) Gagauziya – bu özel hak statusuna saabi olan bir avtonom-teretorial bölgesi, gagauzların kendibaşınalık bir biçimi, angısı Moldova Respublikasının bölünmäz bir parçasıdır, ani ona verilän kompetențiyada, Moldova Konstituțiyası temellerinä görä, bütün insannar için kendi başına çözer politika, ekonomika hem kultura uurunda soruşları”].

Pek meraklı Konstituțiyanın 111-ci statyasının 7-ci bölümü dä: “(7) Legea organică care reglementează statutul special al unităţii teritoriale autonome Găgăuzia poate fi modificată cu votul a trei cincimi din numărul deputaţilor aleşi în Parlament” [«(7) Изменения в органический закон, регламентирующий особый статус автономно-территориального образования Гагаузия, принимаются тремя пятыми голосов избранных депутатов Парламента»; “(7) Gagauziya avtonom-teretorial bölgesinin özel hak statusunu düzenneyän sıradan Zakonuna diiştirmeklär Parlamenta seçilmiş deputatların 3/5 oylarınnan kablediler”].

Orak ayın 8-dä Konstituțiya Sudu sesledi Moldova yustițiya ministerliin devlet sekretarinin Mihail GEORGİEŞin hem Gagauziya Halk Topluşun advokatının Yuriy MARCİNEANUnun argumentlarını.

Büün, Orak ayın 9-da, Konstituțiya Sudu Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu hem Seçim kodeksı için kendi kararını alacek.

Bu oturuşta Gagauziya Halk Topluşun (GHT) temsilcileri danıştılar Moldova Konstituțiya Suduna iki tekliflän:

1. GHT advokatı Yuriy MARCİNEANU (rom.: Iurie MĂRGİNEANU) teklif etti konuylan ilgili Venețiya Komisiyasına danışmaa, “amicus curiae” kararını kabletmää deyni.

2. GHT Başı yardımcısı Georgiy LEYÇU teklif etti 46а/2026 danışmasının kantarlamasını durgutmaa da öncedän Konstituțiya Sudunda Orak ayın 7-dä yazıya alınan 147а/2026 danışmayı incelemää.

Moldova Konstituțiya Sudun azaları bu teklifleri sauşturdular. Onnar karar aldılar 46а/2026 hem 147а/2026 danışmaları birleştirmää da onara bir nomer vermää – 46а/2026.

Konstituțiya Sudu eni oluşan 46а/2026 danışmanın incelemesini Orak ayın 8-dä saat 10.00-dan beeri ilerleyecek.

GHTın eni Başı Valentin GAYDARCI kendisinin Gagauziyayı (Gagauz Yeri) avtonomiyasının kurtarması için çalışmasını başladı ondan, ani ofițial kiyatlarlan danıştı Moldova Prezidentı Maya SANDUya, Moldova Parlamentın spikerına İgor GROSUya hem Kişinevda olan 11 devletin büükelçiliklerinä (ABD, Büük Britaniya, Franțiya, Germaniya, Romıniya, Rusiya, Şvețiya, Türkiye, Ukrayna) hem halklararası misiyalarına (Moldovada EB delegațiyası Başına hem Moldovada OBSE misiyasının başına), neredä teklif etti Komrat hem Kişinev arasında dialogu “pak yapraktan başlatmaa”.

Hep bu danışmada GHTın eni Başı Valentin GAYDARCI teklif etti Orak ayın 7-dä olacek Moldova Konstituțiya Sudun Gagauziya (Gagauz Yeri) avtonomiyasınnan ilgili oturuşunu yapmamaa, ne verecek kolayını Komrat hem Kişinev sözleşmä masası dolayına otursunnar:

https://www.facebook.com/share/p/1YFe9pMDdA/

Bu danışmaya görä Moldova yustițiya ministerlii isteer Moldova Konstituțiya Sudu baksın Moldova Parlamentı tarafından 1994-cü yılın Kırım ayın (dekabri) 23-dä kabledilän № 344 “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakonun, 2012-ci yılın Kırım ayın (dekabri) 27-dän № 320 Zakonun hem Seçim kodeksının kimi statyalarının Konstituțiyaya uygun olmasını.

Kendi ențiklikasında Rim Papası Leo XIV-cü benzetti yapma aklı gelişmesini bibliyadakı Vavilon kulesinin düzmesinä. Papaya görä YA yalancılıın yayılmasına katkıda bulunêr hem konfliktların peydalanmasını kışkırdêr, hem dä dünneyi bir bitmäz cengä sürüklemäk riskına sokêr.

Bu üzerä Rim Papası teklif eder YA sferasında moral, etika hem kultura standartların uygulanması için yapma akılı kuran hem genişledän tehnologiya firmalarınnan Vatikan aktiv dialoga katılsın.

Açıklamaya görä bundan ötää her yılın Komrat Devlet Universitetın, az gelirli aylelerdän çıkan, en talantlı studentkasına hem studentına, onnarın akademiyalı başarılarına arka olmaa deyni, verilecek “Romıniya Korolevası Margareta stipendiyası” (Queen Margareta of Romania Scholarship) hem “Prinţ Radu stipendiyası”.

Romıniya Prinţı Radu bildirdi, ani bu prestijlı stipendiyanın verilmä garantiyası önümezdeki beş yıl için ayırıldı artık.

PATRET: Familia Regala a Romaniei facebook sayfasından