Nicä bildirer Moldova Premyer-ministrusu presa izmeti, görüşmedä Türkiye-Moldova arasında strategiyalı ortaklıın genişlenmesi, iki devlet arasında türlü alannarda ilişkilär hem vatandaşların faydasına işleyän ortak proektların ömürä geçirilmesi soruşlar önä sürüldü.

Ayrıca Gagauziyaylan ilgili konular da görüşüldü. Bu uurda gagauz dilinin hem kulturasının korunmasında işbirliin genişlenmesi soruşlara da dokunuldu.

Bu karar alındıynan, taa diildi belli, ani Gagauziya Başkankasının Evgeniya GUȚULun advokatları, Kişinev Apeläțiya Palatasının 2026-cı yılın Hederlez ayın 28-dä Gagauziya Başkankasının Evgeniya GUȚULun hem Svetlana POPANın hakında I-ci daavacılık kararını diiştirilmedik brakmakta Kararını, temizlemäk için, Moldovanın Üüsek daavacılık Palatasına danıştılar.

Nicä açıkladı Evgeniya GUȚULun advokatı Natalya BAYRAM, “Evgeniya GUȚULun hem Svetlana POPANın hakında kasațiya danışması Moldovanın Üüsek daavacılık Palatasına Orak ayın 27-dä verildi, çünkü Orak ayın 28-si son gündü, açan vardı nicä kullanmaa bu kasațiya danışması hakını”.

Gagauziya Başkankasının Evgeniya GUȚULun hakında Moldovanın Üüsek daavacılık Palatasına danışmak Gagauziya Başkanın erini boş saymak tarafından hem Gagauziya Başkanı seçimneri 2026-ci yılın Kasım ayın 15-dä yapmak konusunda, yustițiya tarafından, Gagauziya Halk Topluşunun bu konuda kararlarına zakonnuk uurunda bir denemä ortaya çıkardı.

Konferențiyanın aarlıını göster o, ani burada pay aldılar hem nasaat ettilär: Moldova Konstituțiya Sudun eski başı Dimitriy PULBERE, Modovanın eski prezidentı Vladimir VORONİN, Moldovanın eski premyer-ministrusu, büünkü Moldova Parlamentın deputatı İon KİKU, Moldovanın eski premyer-ministrusu Aleksandr MURAVSKİY, Moldovanın eski vițe-premyer-ministrusu, dört kerä sıravardı Moldova Parlamentın deputatı olan Viktor STEPANÜK, büünkü Moldova Parlamentın deputatı Diana KARAMAN, eski prokuror hem politikacı Viktoriya FURTUNA, Gagauziyanın eski Baş prokurorı, yustițiya generalı, Gagauziya Halk Topluşu (GHT) Başın yardımcısı Georgiy LEYÇU.

Bundan kaarä konferențiyanın işindä pay aldılar Gagauziya ispolkomun öndercileri hem azaları, GHT öndercileri hem deputatları, çok sayıda yuristlär hem konstituțiya haklarında bilim doktorları, bilim insannarı.

Götürdü konferențiyayı Gagauziya Halk Topluşu Başı Valentin GAYDARCI.

Konferențiyanın baş konusu oldu Orak ayın 9-da Moldova Konstituțiya Sudun Gagauziya (Gagauz Yeri) avtonomiyasının özel hak statusunan ilgili alınan karar hem bu kararın memlekettä konstituțiyalı uygunnuu, hak üstünnüü devletin geleceenä hem merkez kuvetlerinnän Gagauziya avtonomiyasının kuvetleri arasında ilişkileri sonuçlarına dokunması.

Moldova Respublikasında konstituțiya normalarına uymak – bu hak üstünnüü devletlää bir test” Halklararası bilim-praktika konferențiyası hepsi nasaat edennär hem pay alannnar kayıl oldular onunnan, ani Moldova Konstituțiya Sudun Gagauziya (Gagauz Yeri) avtonomiyasının özel hak statusu uurunda Orak ayın 9-da alınan kararı – bu politikalı bir karar hem o kararın ömürä geçirilmesi Gagauziya (Gagauz Yeri) avtonomiyasının yokedilmesinä yolunu açtı.

Konferențiyanın sonunda kabledildi bir rezolüțiya, angısı Moldova Prezidentına, Parlamentına Pravitelstvosuna, Merkez Seşim Komisiyasına, Moldova Konstituțiya Suduna, Moldovada diplomatiya misiyalarına, Evropa Birliinä, Venețiya komisiyasına, OBSEya hem taa başka halklararsı kuruluşlara yollanacek.

Not. Moldovada kuvettä bulannarın temsilcileri bu konferențiyanın çalışmasında pay almadılar hem onun işinä karışmadılar.

Preskoferețiyanın çeketmesindä GHT Başı Valentin GAYDARCI şükür etti Prezident Maya SANDUya buluşmak için hem hem dedi: “Buluşmaya gidärkän biz hazırdık dialoga, ama diil monologa… Oldu ölä, ani bizi çaardılar diil onun için, ani Halk Topluşun fikirini almaa, ama merkezin fikirini seslettirmää… Yazık, ani buluşmadan sora prezidentın presa slujbası cümneyä yayınnadı haberi, angısının maanasından çıkêr, ani Halk Topluşun deputatları kayıl oldular merkezdeki öndercilerin tekliflerinnän. Bän ofițial açıklêêrım, ani bu iş diil dooru”.

Preskoferețiyayı yapannar teklif ettilär, ani “Evropaya gidärsäk, evropadakı avtonomiyalar gibi davransınnar, ama hakklarımızı yonmasınnar”.

Preskoferețiyada urgulandı, ani “Moldova kuvetleri “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakonu durmamayca ezer. Bu olêr Gagauziya Halk Topluşuna seçimnärlän dä”.

Seçimnär için söleyeräk, GHT deputatları açıkladılar, ani “Gagauziyayı, sansın rayon gibiymiş, bir seçim bölümü yapmaa istteerlär da orada partiya listelerinä görä GHT deputatları seçilsin. Bununnan kayıl diiliz, çünkü “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakonunda açıktan yazılı, ki herbir küü kendi deputatını seçer. Bu statya ortadan kaldırılmadı. Bu üzerä dä seçimnär tek mandatlı bölümnerdän lääzım olsun”.

GHT Başı Valentin GAYDARCI dedi: “Gagauziyanın gelecää lääzım Gagauziya halklın tarafından kantarlansın, da bu üzerä arka olêrım cümne temsilcilerinin teklifinnän, ani nekadar tez “Gagauziya halkın temsilcilerinin III-cü Üstolan Syezdını” yapmaa”.

Prezidenturada olan bu buluşmada pay alannar Gagauziyada seçimnerin hazırlanmasında Moldova Konstituțiya Sudun 2026-cı yılın Orak ayın 9-dan alınan kararın çerçevesindä dialog kurdular.

“Buluşmada pay alannar kayıl oldular onunnan, ani Gagauziya ATBsının ilerlemesinä hem regionda yaşayannarın intereslerinä deyni merkez hem erindeki kuvetlär organnarının arasında konstruktif dialogun önemni olmasınnan”, bildirildi prezidenturanın presaya açıklanmasında.

Patertlär: prezidenturanın facebook sayfasından

Bakmadaan ona, ani Moldova Konstituțiya Sudun 2026-cı yılın Orak ayın 9-dan 1994-cü yılın Kırım ayın (dekabri) 23-dä kabledilän № 344 “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakonun kimi statyaların Moldova Konstituțiyasına ters gitmäk için Kararınnan Gagauziya sözdä kayıl diil hem onu Gagauziya (Gagauz Yeri) avtonomiyasının hakklarının hem kuvetelerinin sıradakı kısıltması olarak kableder, Moldova Prezidentınnanan, Parlament hem MSK azalarınnan buluşmaya hem neyä sä annaşmaya GHT deputatlarının 35-dän 16-sı geldilär. Öncä prezidentura açıklandı, ani bu buluşmaya GHTnın hepsi deputatları çaarılmış.

Buluşmadan sora, prezidentura, neçin sä “deputatlar” erinä “azalar” lafını kullanıp, presaya bu açıklamayı yaptı: “Președinta Maia Sandu, împreună cu reprezentanți ai Parlamentului și Comisiei Electorale Centrale, s-a întâlnit astăzi cu membrii Adunării Populare a Găgăuziei, în contextul punerii în aplicare a Hotărârii Curții Constituționale referitoare la competențele UTA Găgăuzia, precum și al pașilor necesari pentru organizarea alegerilor în autonomie. Curtea Constituțională a stabilit că sistemul electoral trebuie să fie uniform pe întreg teritoriul țării și aprobat de Parlament prin lege organică, având în vedere că Republica Moldova este stat unitar” (“Büün Prezident Maya SANDU, Parlamentın hem Moldova Merkez Seçim Komisiyasının (MSK) temsilcilerinnän birliktä, Konstituțiya Sudun Gagauziya ATB etkileri hakkında kararının uygulamasının hem avtonomiyada seçim düzennemesi için hem başka lääzımnı adımnarın atmasında deyni, Gagauziya Halk Topluşu azalrınnan buluştu. Moldova Respublikasının unitar olduu için, Konstituțiya Sudu karar verdi, ani bütün memlekettä seçim sistemasının tek düzeni olmasıdır hem Parlament tarafından kabledilän organik zakona görä yapılmaktadır”).

Buluşmadan sora Gagauziya Halk Topluşu Başı Valentin GAYDARCI, presaya kısa bir açıklamada söledi, ani buluşmada “16 GHT deputatı pay aldı” hem buluşmanın “önemni hem faydalı olduunu” tanıyêr. Canabisi urguladı, ani buluşmada ortaya koyulan konular şindi Gagauziya Halşk Topluşunda inceleneceklär.

Taa derindän pres-reliz burada https://t.ly/U4aib

Not. Büün dä, Orak ayın 21-dä, konuylan ilgili prezidenturaya Gagauziyanın primarları buyur edildilär. Bakalım kaçı gelecek.

Patertlär: prezidenturanın facebook sayfasından

Pek başarılı hem dolu geçän “I-ci Bütündünnä gagauzların Kongresi”ndä pay aldılar ABD (Amerika Birleşik Devletleri), Azerbaycan, Braziliya, Belorusiya, Bulgariya, Grețiya, Kanada, Rusiya, Türkiye, Ukrayna h.t.b. devletlerdän gagauzlar.

Annaşıldıydı, ani bu Kongreslär 3 yılda bir kerä yapılacek. İlkin ölä dä oldu. Taa iki kongres buna görä yapıldı: II-ci Kongres – 2009-cu yılın Harman ayın (avgust) 18-19 günnerindä; III-cü Kongres da – 2012-ci yılın Kasım ayın (noyabri) 2-3 günnerindä.

IV-cü Kongres lääzımdı olsun 2015-ci yılın Kasım günnerindä. Ama olmadı, zerä 2015-ci yılda Gagauziyanın başına getirildi kendisinä hiç bir kerä gagauzka demeyän, bulgar kökenni bir Başkanka da o, saklı sıtma gibi, alttan, bu düzeni bozdu.

Kendi çorbacılarının hem kendisinin gagauz canı olmayan canından izin alıp hem türlü yalannar uydurup, IV-cü Kongres ertelemää başladı. Bu beterä haliz gagauzlar ona baskı yapmaa başladı da insannarın bu baskısı üzerinä IV-cü Kongresi, zar-zor, 2017-ci yılın Hederlez ayın (may) 5-6 günnerindä yaptı da işi bununnan bitirdi.

2018-ci yılda artık V-ci Bütündünnä gagauzların Kongresi lääzımdı olsun. Ama olmadı! Neçin? Neçin, zerä Başkanka lääzımdı çöbünü paraylan doldursun. Türlü yalannar uydurup: ba ekonomika, ba saalık durumu, ba kendisinin keyfi sebepinä, V-ci Kongresi yapmaktan kaçtı hem, hep bu sebeplerlän, “Bütündünnä gagauzların Kongres”larnı ekonomika forumnarına çevirdi. Bir uydurma hem kendisinin cöbinä para getirän, ölä denilän, “Invest Gagauzia” ekonomika forumu ortaya çıkardı da bununnan Kongresleri heptän kökledi.

2021-ci yılda VI-cı hem 2024-ci yılda VII-ci Kongreslerä sıralar hiç gelmedi dä. Onnar olmadı, onnar yalancılıklan bizdän, GAGAUZLARDAN, çalındı! Bu hırsızlıın esabını kimdän soracez!

İrmi yıl geeri birleştik, sora yalancılıklan param-parça olduk! Siz sä deersiniz Kişinev kabaatlı.

Akademik hem poet Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

Türkiye Kişinev Büükelçiliindä anma sırasına, başta Türkiye Kişinöv Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL hem TC Kişinev Büükelçiliin diplomatları, anma sırasına maasuz Türkiyedän gelän gelän 15 Temmuz şehitlerin aylelerindän insannar, Türk İşbirlii hem Koordinaţiya Agenstvosu (TİKA) Kişinöv ofisin koordinatoru hem zaametçileri, türk iş adamnaraı, akademik hem gagauz yazıcısı Todur ZANET hem başka insannar katıldılar.

Çadır kasabasının 15 Temmuz şehitlerinä anmak nışan taşın yanında yapılan anma sırasına sa, Türkiye Kişinöv Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL hem TC Kişinev Büükelçiliin diplomatları, Komrat Türkiye Respublikasının Başkonsulu Eda GÜÇ hem Başkonsulluun diplomatları, 15 Temmuz şehitlerin aylelerindän insannar, TİKA Kişinöv ofisin koordinatoru Murat ZELAN hem zaametçileri, Gagauziya İspolkomu Predsedatelin yardımcısı İlya UZUN hem İspolkomun azaları, Gagauziya Halk Topluşu Başı Valentin GAYDARCI hem GHT deputatları, Çadır, Valkaneş, Dizgincä hem başka erlerin primarları, Çadır hem Valkaneş rayon administrațiya azaları, Akademik Todur ZANET hem başka insannar.

15 Temmuz şehitlerinä anmak nışan taşın yanında yapılan anma sırasında saygı duruşundan hem Türkiye, Moldova hem Gagauziya Gimnaların çalınmasından sora, söz tuttu Türkiye Kişinöv Büükelçisi Uygar Mustafa SERTEL.

Nedän sora da anmak nışanına çiçeklär koyuldu hem anma aylä patretleri yapıldı.

Hem Türkiye Kişinöv Büükelçiindä hem dä Çadır kasabasının 15 Temmuz şehitlerini anmak sırasında 2016 yılın 15 Temmuz gecesi olaylarınnan ilgili patret sergileri düzennendi.

Bu günnän ilgili anma sıraları Türkiye Kişinev Büükelçiliindä saat 11:00-dä, sora da saat 16:00-da Gagauziyanın Çadır kasabasının “İzmit kardaşlık parkında” kurulan 15 Temmuz şehitlerinä anmak nışan taşın yanında yapılacek.

Konstituțiya Sudun bu kararına görä, Gagauziya Halk Topluşu artık yok nicä kendi Merkez Seçim Komisiyasını kursun da Gagauziyada seçimneri Moldova Respublikasının Merkez Seçim Komisiyası yapacek.

İkinci dä, hep bu karara görä, Gagauziya yok nicä artık pay alsın erindeki polițiya, Moldova güvennik hem informaţiya slujbasının (SİS) hem yustițiya kuruluşların öndercilerinin koyulmasında.

Esaba alarak, ani Moldova Konstituțiya Sudun bu kararı kesin hem temizlenmeyä tasınılmaz, bundan ötää Gagauziyada polițiya hem SİS strukturaların, yustițiyanın hem seçim sıraların kontrolü dübüdüz merkez kuvetlerin elinä geçti.

Eridir urgulamaa, ani Moldova Parlamentı tarafından 1994-cü yılın Kırım ayın (dekabri) 23-dä kabledilän № 344 “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakon – bu bir Konstituțiya zakonudur. Bakalım ne yazılı bu zakon için hem onun diiştirilmesi için Moldova Konstituțiyasında:

Konstituțiyanın 111-ci statyasının 1-ci bölümündä doorudan yazılı: “(1) Găgăuzia este o unitate teritorială autonomă cu un statut special care, fiind o formă de autodeterminare a găgăuzilor, este parte integrantă şi inalienabilă a Republicii Moldova şi soluţionează de sine stătător, în limitele competenţei sale, potrivit prevederilor Constituţiei Republicii Moldova, în interesul întregii populaţii, problemele cu caracter politic, economic şi cultural” [«(1) Гагаузия — это автономно-территориальное образование с особым статусом как форма самоопределения гагаузов, являющееся составной и неотъемлемой частью Республики Молдова, которое самостоятельно, в пределах своей компетенции, в соответствии с положениями Конституции Республики Молдова, решает вопросы политического, экономического и культурного характера в интересах всего населения»; “(1) Gagauziya – bu özel hak statusuna saabi olan bir avtonom-teretorial bölgesi, gagauzların kendibaşınalık bir biçimi, angısı Moldova Respublikasının bölünmäz bir parçasıdır, ani ona verilän kompetențiyada, Moldova Konstituțiyası temellerinä görä, bütün insannar için kendi başına çözer politika, ekonomika hem kultura uurunda soruşları”].

Pek meraklı Konstituțiyanın 111-ci statyasının 7-ci bölümü dä: “(7) Legea organică care reglementează statutul special al unităţii teritoriale autonome Găgăuzia poate fi modificată cu votul a trei cincimi din numărul deputaţilor aleşi în Parlament” [«(7) Изменения в органический закон, регламентирующий особый статус автономно-территориального образования Гагаузия, принимаются тремя пятыми голосов избранных депутатов Парламента»; “(7) Gagauziya avtonom-teretorial bölgesinin özel hak statusunu düzenneyän sıradan Zakonuna diiştirmeklär Parlamenta seçilmiş deputatların 3/5 oylarınnan kablediler”].