- Sayın Cemil Çiçek Moldovaya Türkiye Büük Millet Meclisi (parlamentı – nışan “AS”) Başkanı olarak vizit yaptı. Canabisinin mesajları bir partiyanın bakışı diil. Onunnan barabar gelän Moldova Dostluk Grupasının deputatların arasında opoziţiya partiyalardan temsilcilär da vardı. Hepsinnän, kiminnän Moldovaya ilk vizitında görüştü Sayın Çiçek, Canabisi açıktan konuştu, hepsinä faydalı hem açık tekliflerdä bulundu hem hepsi o teklifleri kullanabilirlär.
- Sayın Meclis Başkanımız, Anadolu insanın açık hem akıl dolu açıklamalarınnan, kapu komşumuzdakı kardaş kavgasının içeri daalmaması için, herbir kesimä önemli olan uzlaştırıcı mesajlar verdi. Gagauz kardaşlarımıza bir “zarar” gelmemesi düşüncesinnän sölenän bu açık duygu hem düşüncelerin arkasında başka neetlär aranmasını şaşmaklan karşılêrım.

- Bölgedeki dokuşma ortamının acılar kazandırdıı dostluk tekliflerini, aramızdakı açıklaa dayanarak, diplomatiyalı cümlelerin arkasına saklamadaan, doorudan sölenmesindä başka neetler arayannara şüpä duyêrım.

- Moldova hem Gagauz Yeri arasında ansızdan peydalanan zorluklardan korunmak, Konstituţiya bütünnüü içindä dialog yolunnan problemaların çözülmesi gösteriler. Moldova hem Gagauz Yeri 1990’narın başlarında peydalanan soruşta Özel Hak Statusu temelindä barışçı çözümä Türkiyenin da katkılarınan ulaştılar.

- Şindi olan problemaların çözümündä yapılacek işlär belli hem taa kolaydır. Avtnomiya Statusuna çalıştırmak kazandırmak için çalışma Grupasının konkret adımnar atılması lääzım. Sayın Meclis Başkanımızın vizit zamanı verdii mesajın aslısı, vakıt kaybetmedään bu istediklerin başarılması için tarafların çalışmalarının selemämlaması. Bu mesajın Gagauzlara kuvet hem moral yardım verdii mesajdır.

- Memleket dışında yaşayan soydaşlarımızlan ilgili olarak, Respublikamızın kurucusu Mustafa Kemal ATATÜRKlän başlnan, ilerleyän zamanın koşulları hem devletimizin kolaylıkları içersindä, el verdii ölçüdä ömürä geçirilän diişmäz politikamız: soydaşlarımızın bulundukları devletin sınırları içindä haklarının korunması hem yaşamak kertiklerinin üüseltmesi uuruna ön vermemiz. Türkiye son on yılda, büünkü Pravitelstvomuzun politikaları uurunda kolaylıkların artmasınnan, bölgesindä barış hem raatlaa yardım olacek soţial proektlara taa çok kaynak ayırabilmektädir.

- Şüpesiz, Gagauz Yeri için yapılması lääzım olan taa çok iş var. Ama kendi intereslerini ön planda görän öndercilerin harţakları buna engel oluşturêr. Taa ilei hiç bir soydaş toplumda örnää görülmeyän hem akıl sınırlarından çıkan bu statyanın saabisinä lääzımnı uroo vermäk da Gagauz halkın sorumnuuna kalêr.

- Meclis Başkanımızın elinin boş gelmesinnän ilgili açıklama da ayrı bir şaşkınnık hem gücenmäk yarattı. Büükelçiliimizä bildirilän tepkilerdän “Türkiyenin Gagauz Yerinä yaptıı hem yapmakta” olduu yardımlara saygısız olan bu lafların hiç bir Gagauza yakışmaz olmasını bilerimm.

- Şu fikir bilinmelidir ki, Gagauz toplumunun başka memleketlärlän hem toplumnarlan dayma islää ilişkilär içindä olmasını Türkiye her kerä isteer. Türkiye aynı zamanda, soydaşlarının bölgemizdä barışı bozan halklarararası yuristprudenţiyaya uymamaktan zarar görmesindän da raatsızlık duymaktadır.

- Moldovanın ekonomika hem politika güvenniini, Türkiyenin er aldıı yada almak istedii kurumlarda aaraması, Gagauzlar için raatsızlık diil, ayırı bir güvennik kaynaa olmalıdır.

- Sayın Meclis Başkanımız, Türkiyenin yıvın günnük işleri arasında hem başka bir programa öncesindä, kısa vakıt içindä Kişineva plannanmış vizitında, programaya Komratı da eklemektän mutluluk duydu. Gagauz öndercilerin mesajlarını da hep o biçimdä Kişineva bildirdi. Bunnar arasında Moldova Parlamentında Gagauz Yerinä deyni beş deputat eri ayrılması konusu da var.

- Gagauz Yerindä Küçük ayın (fevral) 2-dä yapılan referendumda Gagauz halkının istedikleri esaba alınması, bölgeyä yapılan üüsek uurda vizitlardan annaşılêr. Ama referendum sonuçlarından Konstituţiyalı proţesların yufkalanmaması da beklentilerimiz arasındadır.

Konunu özünü ortak bir demäklän çizmää isteerim: “Sel gider, kumu kalır”. Bütün fırtınalardan hem politika esaplardan geeri kalacak olan sonsuzlaa kadar dostluumuz. Büün buna yakışır durumda örüyenneri isroriya hem zaman hayırlan anacêk.

Saygılarımnan,

Mehmet Selim KARTAL,
Türkiye Respublikasının Kişinev Büükelçisi

(gagauzçaya erleştirdi “Ana Sözü” redakțityası)

Bendän sizä yalvarmak – afediniz bizim başkanı, o bir genç, annamaz adam, şaşırdı kendini, unuttu neredä bulunêr. O bilmeer, nasıl biz (1990-1994) avtonomiyamızı kurduk ozaman. Bizä ozaman çok zordu – Türkiye, kardaş olarak, çok yardım etti bizim eni avtonomiyamıza, eni universitetımıza.

Bizim halkta eskidän var ölä söz – hayırsız adam üzünü kaybetmiş. O (başkan – nışan “AS”) bizdä master provokaţiya hem falsifikaţiya yapmaa.

Bizä geçärkan (1990-1994) vardı u zamanda da provokatorlar iki halkın arasında (Moldova-Gagauziya) problema yapmaa. Siz ona (başkana – nışan “AS”) bakmayınız, o nasıl geldi, ölä da gidecek.

Büün Türkiye çükür büük, yardım eder bizim halkımıza, bizim genç universitetımıza.

Konstantin TAUŞANCI,
Moldova deputatı (1990-1994),
Gagauziya deputatı (1991-1998),
Komrat primarı (1997-2003),
Komrat Devlet Universitetı ekonomika fakultetın dekanı

Hederlez ayın 8-9 günnerindä Moldovada ofiţial vizitlan bulundu Türkiye Büük Milli Meclisi (parlament) Başkanı Cemil ÇİÇEK. Hederlez ayın 8-dä Canabisini “yalancı amerika sırıtmasınnan” tuz-ekmeklän karşladı Gagauziyanın başkanı Mihail FORMUZAL.

Yalancı, zerä, taa etiştirämedi Türkiye Büük Milli Meclisı (parlament) Başkanı Cemil ÇİÇEK Gagauziyadan ayırılmaa, nicä Mihail FORMUZALın öndercilii altında olan “Edinaya Gagauziya” cümne kuruluşun www.edingagauz.com saytında Hederlez ayın (may) 9-da peydalandı Türkiyeyä hem Türkiyenin öndercilerinä karşı püsür hem zihirlän dolu bir anonim (korkaklar stili) yazı “Мнение: партия Эрдогана допустила новую ошибку в Гагаузии”. Ertesi günü, Hederlez ayın (may) 10-da, bu yazıyı Mihail FORMUZALın başka bir saytı da  www.gagauzlar.md tiparladı.

Makarki yazı anonim, ama okuycu pek kolay tanıyêr avtorun stilini, zerä bu avtor çok bölä yazı yazdı Gagauziya başkanı Georgiy TABUNŞÇİKä karşı, gagauz aydınnadıcılarına karşı, komunistlär patriyasına hem başka partiyalara karşı, Türkiye elçiliinä karşı da. O yazılara Moldovanın Üüsek saalık komisiyası analiz yaptıydı da avtorun saalıınan ilgili raport yazdıydı (o raportun originalı bulunardı Gagauziyanın prokuraturasında vatandaş Mihail FORMUZALa karşı açılan ceza dosyesında).

Şindi geçelim “Мнение: партия Эрдогана допустила новую ошибку в Гагаузии” yazıya.

Kim bu yazının avtoru belli. Yazının altında ad olmasa da, Zakona görä cuvapcı o yayın organı (burada saytlar) hem  kim onnarı kurdu hem kimä onnar izmet ederlär. www.gagauzlar.md saytı için iş ikiliktä. Ama sayt www.edingagauz.com “Edinaya Gagauziya” cümne kuruluşun saytı hem o kuruluş ta Mihail FORMUZALın öndercilii altında bulunêr. Sanêrım anonimniklän iş açıklandı.

Şindi yazı için. Statya yazı “bataa at ta izi kalsın” temelinä görä yazılı.

Yazının başında, Türkiyeni hem sayın Cemil ÇİÇEK üstünä bir tepä batak atıp, statyanın avtoru haliz üzünü hem ne iş için statya yazılı açıklêêr: sayın Cemil ÇİÇEK lääzımmış gelsin «с хорошей суммой денег» (büük paraylan).

Maamilä surat bu paralar gagauz dilindä bir (!) şkola açmaa deyni lääzımmış! (Sansın gagauz dilin soruşunu bir şkolaylan var nicä çözmää. Bu soruşu çözmää deyni herbir küüdä hem kasabada birär gagauz dilindä şkola açılsın lääzım).

Şindi para yardımnarı için. Türkiye çeşitli yollarlan Gagauziyaya üz milion dolara yakın yardım yardım yaptı. Eni yardımnar da yapêr. Bu yardımnarın içindä su, saalık, soţial, üüredicilik, kultura hem başka uurda proektlar var. Bu yardımnarın içindä var Gagauziyanın Başkannık binasının hem Gagauziya başkanının odasının remondu hem mebellän tertiplenmesi da. O kreslo, angısında oturêr başkan Mihail FORMUZAL hem odasının bütün masa-skemnesi Türkiyenin parasınnan alındı.

Var insandan saklı yardımnar da. Açan Mihail FORMUZAL başkan ayırıldı, o iirindi oturmaa o maşinaya angısı gezdirärdi Gagauziyanın eski başkanını Georgiy TABUNŞÇİKi. Ozaman Mihail FORMUZAL istedi Türkiyedän eni bir maşina. Türkiye aldı ona cat eni bir servis maşinası. Açan birkaç aydan sora, başkan Mihail FORMUZAL (maşinanın salonda bulunan “bilinmeyän” insancıklarlan)  o maşinaylan avariyaya düştü da maşina metalolom oldu, Türkiye ona hep o markalı hem benizli taa bir eni maşina aldı (sanki neçin hep o markalı hem hep o benizdä! diil mi onun için, ani, birisi duymadaan, maşinaları diiştirmää?).

Taa sora “krutoy” olmaa deyni o istedi Türkiyedän bir Jeep “Toyota Land Cruiser”. Onu da kabletti. Bu türlü örnekleri var nicä çok sıralamaa, ama brakacez onu başkancıkların esabına (esabı yaban keçileri otlamadısalar).

Para konusunu kapadarkana isteerim urgulamaa, ani Gagauziyada da, Moldovada da, Rusiyada da, Amerikada hem Kanada da bilerlär nekadar tamah paraya Mihail FORMUZAL. Nicä var bir laf “bir kopeyka için klisedä nestedecek”. Kalın üzlülük da insan arasında biliner. Bunun için eridir bir gagauz fıkrası annatmaa:

“Çingenä yaşarmış bir zengin adamnan yannaşık. Şindi duymuş bu, ani zengin çorbacı kesmiş bir kuzu, alêr çocuunu, üüreder onu istesin zengindän kuzunun barsaklarını çorba için da giderlär çocuunnan zenginä.

Çocuu taa aulu girincä girişmiş:

– Çiço, versäne barsakları, çiço, versäne barsakları!

– Hepsi islää, demiş zengin, – ama te bu istemeniz olmasa, pek islää olacek.

– Ölä, komşu, – çingenä da kayıl olmuş, – bän kendim da te bu uşakların istemesindän azetmeerim.

Çocuuna da, dönüp bir şamar yakmış:

– Ne okadar alatlêêrsın, barsakları hep isteersin? – sormuş, – beki komşu cerleri da verecek…”

Bakmadaan ona, ani “anonim yazının” içindä Türkiyeyä bir tepä batak atılêr, yazıda Türkiyeyi bir sürü politika soruşlarında da kabaatlı bulêrlar: Gagauziyada referendumu görmemesi, gagauzların romın dilini üürenmesindä, vizaların kaldırılmamasında, NATO hem Evropa konularında hem taa başka. Son sonunda konu genä paraya (!)  döner: «Непонятно почему откладывается также и обещание Эрдогана о выделении 10 миллионов долларов на водоснабжение Комрата и Вулканешт».

Biz annêêrız, ani vakıt gider da Mihail FORMUZALın başkannıı zamanı biter (halizdän o taa 2010-da bitti, ama bu başka bir tema) da Türkiyedän para yardımına artık eli diyämeyecek (nicä diidi eli Rusiyadan gelän solärka hem booday yardımına).

Bän çoktan vazgeçtim okumaa “kart kısıraan düşlerini”, ani may hergün peydalanêrlar Mihail FORMUZALın saytlarında. Ama «Мнение: партия Эрдогана допустила новую ошибку в Гагаузии» bu Gagauzlara hem Türkiyeyä arkadan bıçaklan uran bir korkaan yazı. Onuştan kendi bakışımı buna açıkladım.

Hem taa bir iş urgulêêrım: Mihail FORMUZALın saytlarında yayınnanan bu yazı Türkiye hem Gagauzların duşmanının bir yazısı. İstoriyada o duşman bir korkak, pızli hem yalancı duşman olarak kalacek. Büük Türkiye devletinä bu yazının zararı olmayacek, ama gagauzlara büük zararlar var nicä getirsin.

Türkiye Respublikası lääzım bilsin, ani bir sündüün yazısı türk hem gagauz milletin arasında dostlaa hem kardaşlaa lekä brakamayacek. O lekä kalacek sadä o korkak hem yalancı “anonim” avtorun suratında. O avtorun adını da siz var nicä tanıyasınız statyanın bir cümlesindän: «Одновременно аналитическому центру автономии разработать предложения для корректировки курса наших контактов в Турции». Kim Gagauziyada var nicä asker gibi bu emiri versin? Cuvabınız dooru.

Çok yıllar Gagauziya başkanı Mihail FORMUZAL kendisini Türkiyedä türk dostu gösterärdi, Moskvada – Rusiya dostu gösterärdi, Amerikada hem Kanada – Amerika hem Kanada dostu gösterdi. Şindi bu ikiüzlülük halizdän üzä çıktı. Kendi saytlarında «Мнение: партия Эрдогана допустила новую ошибку в Гагаузии» yazısınnan o, maskaları atıp, gösterdi, ani hiç bir kerä türk dostu diildi.

Hem taa bir iş. Bu düşüncelerimi yazarkan hep beklärdim, ani Gagauziya Başkanın ofiţial saytında Türkiyenin Soma kasabasında olan tragediyaylan ilgili bir acızgannık açıklanacek. Ama yok. Bezbelli Mihail FORMUZALın Somada kaybelän insannar, nicä da gagauzlar, umurunda diil. Onnar için, canı acımêêr hem onun hiç acızganıı da yok.

PATRET – Gagauziyanın ofiţial saytından

Todur ZANET, Gagauz Milli Marşın avtoru.

Vizit zamanında, Hederlez ayın 8-dä, Canabisi buluştu Moldova Parlamentın spikerınnan İgor KORMANnan hem bir vizit Gagauziyaya yaptı.

Ayrıca sayın Cemil ÇİÇEK buluştu Moldova prezidentınnan Nikolae TİMOFTİylän.

Hederlez ayın 9-dä TBMM başkanı Cemil ÇİÇEK buluştu Moldovada yaşayan Türkiye vatandaşlarınnan hem işadamnarınnan.

Bundan kaarä TBMM başkanı buluştu Moldova premyer-ministrusunnan İurie LEANKAylan.

Hep o günü Moldovada Türkiye Büükelçisi Mehmet Selim KARTAL hem onun eşi Banu KARTAL TBMM başkanı Cemil ÇİÇEKä hem Türkiye delegaţiyasına imek verdilär. İmektä pay aldılar Modova parlamentın deputatları Aleksandr STOYANOGLU hem İrina VLAH.

Vizitin ilk günündä sayın Cemil ÇİÇEK Moldova Parlamentın spikerınnan İgor KORMANnan buluştu. Üülendän sora da Cemil ÇİÇEK hem İgor KORMAN Gagauziyaya geldilär.

Gagauziyada Canabilerini Başkannık binasının önündä tüz-ekmeklän karşladılar Gagauziya Başkanı Mihail FORMUZAL hem Gagauziya Halk Topluşu başı Dimitriy KONSTANTİNOV hem da Gagauziyanın uşakları. Nedän sora büük musaafirlerä kısa bir konţert gösterildi.

Komratta TBMM Başkanı Cemil ÇİÇEK hem Moldova Parlamentın spikerı İgor KORMAN Gagauziya Başkanınnan, GHT Başınnan, İspolkom hem GHT deputatlarınnan buluştular. Ayırı bir buluşmak Komrat primarı Nikolay DUDOGLUylan, Komrat sovetniklerinnän hem GRT Predsedatelinnän Anna HARLAMENKOylan oldu.

Cemil ÇİÇEK hem İgor KORMAN Komrat Devlet Universitetın studentlarına ortak bir lekţiya okudular.

Hep o günü iki parlament Başkannarı Komratta Moldovada ilk olan Parlamentın erli hebercilik ofisın açılmasında pay aldılar.

Vizit programasının buluşmalarında pay aldı Moldovada Türkiye Büükelçisi Mehmet Selim KARTAL.

Sora, Türkiyenin başkasabası Ankaranın Çankaya bölümündä bulunan Türkiye prezidentın Palatasında Türkiye prezidentınnan buluşmak oldu. Burada Nikolae TİMOFTİyi hem Canabisinin eşini karşladılar Türkiye prezidentı Abdullah GÜL hem eşi. Moldova prezidentına şan karaulu askeri raport verdi hem Canabisini saygı duruşunan selämnadı.

Hem prezidentların baş-başa buluşmasında hem da delegaţiyalar arasında buluşmada iki devlet arasında ilişkilerin hem işbirlii konuları incelendi.

Buluşmadan sora iki prezident pay aldılar Türkiye kultura hem Turizma Bakannıınan Moldova kultura Ministerstvosunun arasında 2012-ci yılın Kırım ayın 17-dä imzalanan işbirlii programasının çalışma planın imzalanmasında.

Sora da Nikolae TİMOFTİ hem Abdullah GÜL ortak basın açıklaması yaptılar.

Türkiye prezidentının basın merkezi bildirer, ani basın açıklamasında prezident Abdullah GÜL urguladı, ani Moldova prezidentın 15 yıl aradan sora Türkiyeyä gelmesi, Türkiye-Moldova ilişkilerindä önemli bir hızlanmak kazandıracek. Abdullah GÜL açıkladı, ani Türkiye hem Moldova Karadenizdän deniz komşuları oldukları için “buluşmada stratejik ortaklık düzennemesini hem serbest alış-veriş annaşmasını da en kısa vakıtta bitirmeyi kararlaştırdık”.

Prezident Abdullah GÜL urguladı: “Moldovaylan alış-verişä önem vereriz. Şindi yaklaşık yarım miliard dolara bir alış-verişimiz var, ama serbest alış-veriş annaşması imzalandıktan sora ilk uurumuz – 1 miliard dolardır. Yatırımnara da belliki çok önem vereriz, ekonomik ilişkilerimiz çerçevesindä. Özelliklän Türk yatırımcıların Moldovaya taa çok yatırım yapmalarına hep teşvik ediyoruz. Şindi Moldovada 250 milyon dolar dolayında bir Türk yatırımı var. Bunun taa da artmasını isteriz”.

Basın toplantısında Abdullah GÜL ayırı açıklamalar yaptı iki devlet arasında turizma, kultura hem incä zanaat uurunda ilişkilär için. Prezident Abdullah GÜL Türkiye-Moldova arasında ilişkilär için bölä dedi: “Bilersiniz geçmiştä, istoriyamızda, Osmannı dönemindä, Romanyayı Eflak olarak bilärdik hem Moldovayı da Boğdan olarak hep bileriz hem istoriyalı, güçlü ilişkilerimiz vardı. Bugün de gene Moldovaylan her taraftan çok güçlü ilişkilerimiz vardır. Ayrıca Moldovadaki Gökoğuz topluluu, Türkiyelän Moldova arasındaki ilişkilerä çok ayrı bir paa katmaktadır hem ayrı bir dostluun gelişmesinä katkı saalamaktadır.”

Kendi açıklamasında Türkiye prezidentı urguladı, ani Moldovanın Evropa hem NATO yapıların içersindä er almasında, Türkiye her zaman yardımcı oldu. Canabisi dedi: “Bu yıl Kasım ayında Vilnusta Evrupa Birliinän Moldova arasında ortaklık annaşmasının imzalanmasını, serbest alış-veriş annaşmasının imzalanmasını da çok önemli göreriz. Bundan dolayı Sayın Prezidentı bir kerä taa kutlêêrım”.

Kendi tarafından Moldova prezidentı Nikolae TİMOFTİ şükür etti Türkiye Prezidentına Türkiyeyä vizit yapmasına teklif için hem o saygı için, angısınnan Moldova Respublikasının delegaţiyası kabledildi. Canabisi urguladı, ani “büünkü buluşmak gösterdi ki iki devlet arsında işbirliin kaaviledilmesindä büük neetlär var hem son iki yılın içindä bu işbirlii genişledi”.

Moldova prezidentı urguladı, ani Türkiyeylän Moldova omuz-omuza  Evropa Birliinä giderlär hem bu yolda biri-birinä yardımcı olaceklar.

Prezident dedi, ani Moldova hazır en kısa vakıtta Moldova-Türkiye arasında serbest alış-veriş annaşmasını imzalamaa. İki devlet arasında politika, ekonomika, kultura, parlamentlar arası ilişkileri kaaviletmää.
Nikolae TİMOFTİ açıkladı, ani Prezident Abdullah GÜLlän konuşmakata urgulandı “Moldova Respublikasında yaşayan gagauzların önemli oldukları Türkiye Respublikasınnan dostluk hem işbirliik kurulmasında. Gagauzların kulturalarını hem cümne özelliklerini  korumaklarınnan moldovalı cümneye integraţiyalarından arka olêrız, hem regionnarında soţial-ekonomikaka durumunu koruyêrız”.
Moldova prezidentın basın merkezi “Ana Sözü”nä deyni açıkladı, ani hep bu günü Moldova prezidentı Nikolae TİMOFTİ buluştu Türkiye Respublikasının Büük Meclisı (parlament) Başkanı Cemil ÇİÇEKlän, neredä konuşuldu parlamentlar aralarında hem halklararasında işbirlii.
Vizitın çerçevesindä Nikolae TİMOFTİ buluştu Türkiye Başbakanı Recep Tayyip ERDOĞANnan. Burada iki taraf genä Moldova-Türkiye arasında politika, ekonomika hem kultura uurunda işbirliin kaavilenmä yollarını konuşutu.
Vizit zamanında prezident Nikolae TİMOFTİ verdi Türkiye deputatına İsmail SAFİya Moldova Respublikasının “Ordinul de Onoare” ordenını.

Nikolae TİMOFTİylän bilä gidän Moldova delegaţiyasında vardılar Canabisinin eşi Margareta TİMOFTİ, Moldova kultura ministrusu Monica BABUC, Moldova parlamentın deputatları Aleksandr STOYANIGLO hem Pötr VLAH, hem da prezidentın danışmannarı.

Foto – T.C. Prezidentlıın saytından
.