Gözäl hem tertipli hazırlanmış bu kiyat lääzımdı sevindirsin okuycuları, ama, yazık ani, onun kabından taa nestetmişlär gagauz dilin üstünä. Gagauzça kiyadın adı hiç gagauzça diil. O lääzımdı olsun ya “XIX-XX a.a. gagauz milli donakları katalogu” ya da “XIX-XX asirlerdä Gagauz milli donakları katalogu”, ama olmamış. Neçin sanki?

Kiyadın içindikileri dä, bekim, islää, ama aklıma geler gagauz söleyişi: “Piinir – piinir gibi, islää piinir, ama tulumu – köpek tulumu”.

Benim buna taa bir soruşum var: neçin bukadar gagauz hem türk bilim insannarı tarafından hazırlanan bu kiyatta ilkin RUS dili gider, sora da GAGAUZ dili? Burası RUS bilim aaraştırma merkezi mi?

Bu fikirlär sade kiyadın kabına bakmaktan ortaya çıktı. Bir dä içindekileri gözdän geçirdiinän, acaba taa ne nestelär hem nestetmeklär ortaya çıkacek?

Of, zavalı gagauz dili!

Akademik Todur ZANET

Patret: gbm facebook sayfasından

2026-cı yılın Büük ayın 15-dä Komrat kasabasının bir ŞARAPÇILIK merkezin salonunda geçti “VI-cı aydınadıcı Kolada buluşmakları”, angısını ortak hazırladılar Gagauziya M. Maruneviç adına Bilim-aaraştırma merkezi hem Komrat bölgesinin popazların birlii. Burayı buyur edildilär sırayı hazırlayan tarafından maasuz seçilmiş kişilär: popazlar, bilim zaametçileri, Kişinevdan musaafirlär, Gagauziyanın bürokratları, politikacılar hem diplomatlar.

Hererdä pek tantalalı metedilän “VI-cı aydınadıcı Kolada buluşmakları” neetiydi gagauzların arasında Hristiyannık paalılıklarını temelleştrimää, ama, doorusundan, bu ölä denilän “AYDINNADICI” sıra kimi erlerdä GAGAUZLARA hem GAGAUZLAA katran atmak bir sıraya döndü. Bu uurda en kara katrannık başladı ozaman, açan sıranın tribunasına çıktı Gagauziya bilim merkezin bilim izmetçiykası Diana NİKOGLU da, ortaya hiç bir dokument koymayıp hem hiç bir dokumental kaynak göstermeyip, 17 minudun içindä, kart kısıraan düşündä annadarak, katrannadı hem bokladı Gagauzları, Gagauzluu, gagauzların bin yıllık istoriyasını, köklerimizi hem devletliimizi, milli simvollarımızı, haliz gagauz bilim adamnarımızı, yazıcılarımızı, türklüü, gagauzların 3 en büük, en bakılan hem en maanalı milli yortuların (“Canavar yortuları”, “Hederlez” hem “Kasım”) ikiisini – “Canavar yortuları”nı hem “Hederlez” yortusunu. Merak edennär bunu verilän ssılkanın 1.50′46″-2.07′46″ arasında bakabilirlär: https://www.youtube.com/live/2BahEP-9VwY.

Hiç bir kerä düşünmäzdim, ani bir sürülmedik tarlada var nicä olsun okadar yaldızlık, kendini büük görmäk hem birini bişeyä saymamak, zerä bilerim, ani bölä bir tarlada var nicä olsun sade koray, böcek otu, çorlan hem pırliga. Bunnar da hiç bir zaman, ateştän kaarä, bişeyä yaramêêrlar. Ölä da oldu.

Herliim, ölä denilän “bilim izmetçiykası”, çıkaydı da gagauzlar için hem gagauz kulturası için insancasına GAGAUZ DİLİNDÄ söleyäydi, bän pek sevineceydim, ani onun canı yanêr gagauzlara. Ama bu olmadı, çünkü kendisi MAY gagauzça bilmeer hem MAY annamêêr, zerä, damarına rusluk girän bu karıcıın bakışı hem canı rus olduu için, rus bayraana bayılan hem gagauzluktan atılıp ruslaa başını iildän bu insancık bunu yapmadı, yapamadı, çünkü gagauzça bilmäk hem gagauzluk için yanmak – bu ona deyni yabancı bişey hem kendisini küçümsemäk sayılmaktadır.

Bir dä ortada var cümnenin önündä kendisini kliseci hem dinci göztermäk çalışması. O üzerä dä, sansın kendisi hergün kliseyä gidärmiş gibi, okadaradan “hristiyan ruh kendibaşınalıı” için “yanmasını” göstermäk. Bu biraz nesteyä benzer, ama…

Şindi inceleyelim hem didelim bu karıcıın tribunadan nasaat etmesini hem düşlerini. Kimin bilim çalışmalarına hem kimä ilkin urêr Diana NİKOGLU? Belliki onnara, kim çok yıllar geeri ondan arka oldular: Mihail Nikolaeviç GUBOGLUya, zamanında onu Moldova Bilimnär Akademiyasın Gagauzologiya bölümündä emzirennerä hem büüdennerä Stepan KUROGLUya hem kendisinin kayınnasına Mariya MARUNEVİÇä. Belliki ona da, kim kendi yaratmalarında GAGAUZLARI hem GAGAUZLUU dünnä uuruna kaldırdı – büünkü günädän geçilmemiş olan büük resimcimizä Dimitriy SAVASTİNä.

Bilersiniz mi neçin bunnarı yapêr karıcıımız? İş belli: bu dört aydınnadıcımız büünkü gündä aarettä bulunêrlar da, raametli oldukları için, bu kart kısıraan düşlerinä karşı koyamayacekları hem doorudan cuvap verämeyecekläri için.

Buradan ötää karıcıın sözlerini rusça verecäm, ölä nicä o lkafetti, hem da, bekim, kimilerin gagauzçaya yakın çevirmelerini yapmaa savaşacam.

Hepsimiz bileeriz, ani dilimizdän hem kanımızdan kaarä, GAGAUZLARI hem GAGAUZLUU dünnedä tutan 3 milli ana direemiz var: “Canavar yortuları”, “Hederlez” hem “Kasım”. Bu direkleri söktün mü, ortadan kaldırdın mı – gagauzlar hem gagauzluk tuz-buz gibi daalacek.

Sizincä, neyä ilkin el altından urêr bu karıcık? Doodu – bu DİREKLERÄ.

Onun ilk uruşu, belliki – CANAVARIMIZ. O hiç buruşmadaan, açıktan hem amansız urêr CANAVARIMIZA, angısına gagauzlar binnärlän yıl baş urdular hem angısının Bayraa altında birleşip, kendi devletliinä saabi oldular (burada karıcıın rusçası verili ölä, nicä o lafetti):

«Давайте я кратко коснусь того, что касается культа волка… Я сразу хочу сказать, что ошибочно утверждается представление о том, что именно Михаил Николаевич Губогло, наш земляк, он внедрил  в сознание массовое тот тезис, что волк является культом, культовым животным у гагаузов».

Kim “predstavlät” edärmiş, neredä, nezaman karıcık açıklamêêr. Ama sän kendinä bilim izmetçiykası därsän, lääzım kaynaa gösteräsin: filan kişi, fişman yazısında, bilmäm ne yılda… Bölä sä el dermeni esmesi olêr!

Bir dä, angı düşündä karıcık görmüş, ani gagauzlarda “Культ волка” için ilkin M.N. GUBOGLO yazêr? Karıcıın birazçık okuması-yazması olaydı, o bileceydi, ani gagauzlarda “Культ волка” için taa 126 yıl geeri yazdı gagauzları aaraştıran rus büük bilim adamı Valentin Aleksandroviç MOŞKOV, kendisinin 1900-cü yılda çıkan pek önemni temel yaratmasında: “Gagauzı Benderskogo Uezda (Etnografiçeskie oçerki i materialı)”.

Karıcık (M.N. GUBOGLOnun bu “Культ волка” sözleri için nasaatını ilerlederäk): «Это совершенно не так. Он, как учёный, он просто обозначил своё видение, изучая эти, так сказать, архаичные элементы, он обозначил своё видение, он только предположил… у предков гагаузов был этот культ… Всё, на этом всё».

Genä sade el dermeni esmesi: neçin diil ölä? Neredä M.N. GUBOGLO sölemiş, ani bu sade “predpolojenie”, sade bir bakış, neredä yazmış bunu, nezaman?

Taa ötää karıcık, kendi sözlerini hiç bir şüpä altına koymadaan, gagauz resimcilerin, yazıcıların, poetların düşüncelerinä, fikirlerinä hem açıklamalarına “fantazirovat etmärk” deer:

«… и уже художники, писатели, поэты начали фантазировать относительно этого образа. И первая такая фантазия, художник имеет право на вымысел, появляются на полотнах Дмитрия Савастина». Bakın ne gözäl, maamilä surat bişey yapmamış gibi, “vımısel” lafınnan bizi yalancılaa attı. Sansın CANAVARIMIZ yokmuş gibi, sansın canavar yortularımız yokmuş gibi, hem, sansın, biz onnarı düşümüzdä çıkartmışız.

Taa ötää karıcık annadêr D. SAVASTİNın folklordan resimneri için, neredä Canavar var hem neredä kauş ta var, ama bunar, deer, geçmişin “obrazları”:

«… таким образом художники создают образ прошлого. Волк – это из прошлого, это предки. Кауш – это тоже инструмент из прошлого, на котором играли предки». Bak sän, unutmêêr kauşa da dokunmaa!!! Hiç bilmeer, ani kauş, Canavarımız gibi, büün dä var hem büün dä yaşêêr. Hem “iz proşlogo” dedii zaman, zavalı hiç bilmeer dä, ani gagauzlar Canavar yortularını bakardılar, nicä büün Paskelleyi bakêrlar! Ama şindi, klisenin baskısına görä onnarı pagın sırasına geçirip, bu karıcıklar beterinä, Canavar yortularımız unudulma hem körlenmä kertiinä getirildi.

Taa ötää izmetçiyka, tauun yumırtadan öncä peydalanmasını urgulayarak hem sansın gagauzlar dünnädä hristiyannaadan yokmuş gibi, ortaya koyêr onu, ani ilktän varmış hristiyannık yortuları da şindi o yortuları gagauz halk milli yortularının üstünä çekärmişik:

«И вот, значит, фантазирует на эту тему, он приходит к совершенно удивительным, мягко говоря, выводам. То есть, он называет Волчьи праздники – это национальные праздники… он всё стягивает, христианские праздники привязывает к той древней языческой основе тюркской, которое никакого отношение к христианским праздникам не имеет. Вернее христианские праздники не имеют к этой тюркской основе никакого отношения…»

Bak sän, taa bir akıllı fikir dä söledi: belliki, gagauz milli yortuların hristiyanıklan bişeycii yok. ama durun, bunu unuttu sölemää, ani hristiyannık yortuların gagauz milli yortularınnan işi var, çünkü onnarı, pagın sayıp, hristiyannık onnarı yok etmää savaşêr.

Var nicä taa çok bu kart kısıraan düşünü açıklamaa, ama son-sonunda hepsi döndü ona, ani Canavar bu gagauzlarda bir uydurmaymış da pek islää yapmışlaar, ana Canavar kafalı bayraamızı ortadan kaldırmışlar da getirmişlär eni bayrak hem eni gerb. Burada bu zavalı karıcık unudêr sölemää, ani o getirilän bayrak hem gerb, gagauzluklan bişeyi olmayan bir slav/rus renkli bayrak hem gerb ta – eski sovet gerbların kopiyası:

«… этот культ сыграл роль консолидирующую (uş “Культ волка” yoktu ye?????), и выступил маркером идентичности гагаузов, как части тюркского мира. Гагаузы обозначили себя, как часть тюркского мира. Волк выполнил эту свою функцию и уже этот символ стал историей. Я хочу, в принципе, высказать свою позицию, солидарность с тогдашним правительством, в смысле, руководством Гагаузии который инициировали создание нового герба и флага, нынешних символов, официальных символов Гагаузии».

Bak sän, bir karıcık, ani yoktu gagauzların arasında, açan biz ter-kan içindä kurardık devletliimimi, açan herbir küüdän hem kasabadan ayırılan deputatlar kablettilär Canavar milli simvollarımızı da o simvolların altında devletliimizi hem kendiliimizi koruduk, pek kolay atêr GEÇMİŞÄ onnarı, da “solidarnosti” gösterer, onnarlan kimin bobaları hem däduları sovet zamanında GAGAUZLUU ezdilär, gagauzları zorlan aaçlıktan kırdılar hem Sibirlerdä çürüttülär, hristiyan kliselerimizi kapadıp, yıktılar, da o kliselerin erinä antihrist ideologiyasını soktular (neredä senin hrisriyannıın, mari???) , onnarlan, kim sora, daalan Komunist partiyasının sıcak erlerindän kırladıldılar da gelip, kırdılar CANAVARIMIZI hem bütün halktan seçilän 411 onbir deputatın kararını, yok ettilär bizim Gök maavi Canavar kafalı hem horozçuklu bayraamızı.

Bak sän nicä bu zavalı karıcık, yaltak hem tatlımsı bir seslän, bizi CANAVARIMIZDAN koparıp, mankurtlaa döndürer!

Gagauzları hem GAGAUZLUU dünnedä tutan 3 milli ana direklerdän birisini – “Canavar yortuları”mızuı – sıçtıktan sora, izmetçiyka tutundu sökmää ikinci milli direemizi dä – Hederlez yorusunu:

«… вот тут тоже есть один момент, на которое следует обратить внимание – название Хедерлез. Что такое Хедерлез? Оно состоит из двух имён: Хыдыр и Ильяс. Эти имена исламских пророков Хыдыра и Ильяса. Следует сказать, что предки гагаузов приняли православие во второй половине XI-го века. Это, в принципе, уже установлено. И, когда османы покорили Балканский полуостров, предки гагаузов уже были православными христианами». Durun, mari, “кем установлено”? Kim ustanovit etti? Sän mi? Bu neredä yazılı? Neredä dokumentlär: çıkar da göster, zerä başka türlü bu genä kart kısıraan düşünä döner.

«Название Хедерлез проникло в язык гагаузов, тогдашних гагаузов, посредством турецкого языка. И оно является арабским. … Вполне вероятно, и я могу это утверждать, что этот праздник Хедерлез назывался Днём святого Георгия, до того, как османы покорили Балканский полуостров».

Of, zavalı Hederlez yortumuz! Karıcık hiç bilmeer dä, ani Hederlez yortusu – bu din yortusu diil! O bir tabiat yortusu, yılın yaz payının çeketmä yortusu! Sän deersin: “Hederlez – bu Ay Görgi günü!” Bekim Ay Görgi günü – bu Hederlez! Çünkü klisä kalendarinä görä Ay Görgi Hederlez günümüzä düşer da onuştan Hederlezi Ay Görgiyä çekersiniz. Bunu da düşünmedin mi, mari?

İslam için söleyeräk, karıcık utanêr demää, ani bu yortu, ona görä, Hederlez musulman yortusu. O, kıvırıp, musulmannıı arablan diiştirer. Neçin acaba? Arablarda neçin sä Hederlez yortusu yok, ama var o yortu sade o milletlerdä, kim binnärlän yıl tabiatlan bilä yaşêêr, kim bakêr onu taa hristiyannık hem musulmannık dünneyä gelmediindän beri: gagauzlarda, Türkiye türklerindä, tatarlarda. Okuma-yazmak bilmemäk güçlü bir iştir!

Daavacı gibi, “VI-cı aydınadıcı Kolada buluşmakları” tribunasından hepsinä sud kesän hem hepsini üüredän, bu karıcaa canım pek acıyêr. Deyeceydim: zavalı, çoktan kopmuş köklerindän! Ama kökleri yokmuş ki! İslää seslärseniz bu insancıın nasaatını, duyêrsınız hem bakışından görersiniz, ani o kimär kerä başka türlü düşüner, ama ürkünüp o düşünmesindän, aazından düşüncelerinä uymayan başka lafları saçêr.

Bu incelemeleri hem elemeleri yaparak, geldim bir fikirä: hiç şüpeniz olmasın, ani tezdä bu karıcık 3-cü milli ana direemizä dä – Kasım yortusuna – salacek hem, ne yazık ki, onun da üstünä sıçmaa savaşacek.

Şindi, diil bir kerä siiredip hem sesleyip, kendisinä bilim izmetçiykası deyän bu zavalı karıcıın kart kısırak düşünü, isteerim sormaa: “Gagauz milletinä deyni, sän kimsin, mari! Sän, gagauz dilini, adetlerini hem kulturasını bilmeyän, gagauzluu duymayan hem gagauzluktan annamayan bir nestä, neredän üstünä alêrsın BÜÜK hem binnärlän yıl dünnedä yaşayan GAGAUZ halkını üüretmää, hem onun ne yapacaana hem yapmayacaana izin vermää hem karar kesmää. Sän ne çıkmadın da söläyasin bu düşlerini gagauz dilindä da ozaman, bekim, inanaceydım, ani senin canın yanêr gagauzlara hem gagauzlaa. Bölä sä, sözlerin cadaloz ötän boş laflar.

Ne kalkmadın da söleyäsin tribunadan, ani, senin yardımınnan da, türlü rus, grek, bulgar hem romın baskılarınnan (bu baskıların arasında var Grek, Romın, Bulgar kliselerin baskısı da!) gagauzlar yok olmak kertiinä getirdilär. Ne sölämedin, ani Grețiyada, hem Bulgariyda gagauz MAY kalmadı, Romıniyada da – HİÇ kalmadı. Ne sölämedin?!

O yabancı dillär hem din baskıları olmaydı, büün, içinä Balkannarı, Ukraynayı hem Romıniyayı alan alanda, gagauzların sayısı, neredä sä 5 milion insan olaceydı. Sän ne kalkmadın da söleyäsin bunnarı, mari?

Sän, mari karıcık, o tribunadan savaştın kendi dindarlıını göstermää. Ama dindarlık – bu Göktä Bobanın emirlerinä uymak. O emirlerin birisi dä – YALAN SÖLÄMÄ! Sana deyni, mari, bu emirin rusçasını da yazêrım: «Не произноси ложного свидетельства на ближнего твоего».  Neçin sä senin dindarlıın bu emirä uymêêr. “Bilim” yazılarında yalan yazêrsın, sokaklarda yalan gezdirersin, te o sokak şeyleri hem nesteleri gibi. Bundan da senin nasaatında var başka iş ta – diil ikiüzlülük, ama madaralıklan maskaralık ta.

Sän söleersin, ani gagauz dilinä “klisä”, “vatiz”, “steonoz” gibi din lafları girmişlär grek klisesindän. Baarlim bir erdä dooru bir açıklama yaptın! Girdilär zerä, o din bizim dinimiz diildi. Ama, bekim, o lafları hem dini kılıçlan hem ateşlän soktular. Kim biler?!

Bizim dinimiz Göktä Bobaya, Gök Tanrıya, Gün-Anaya hem Boba Aya inanmaktı; bizim klisemiz Gök Kubeyli geniş kırlardı hem Göktä Bobanın hergün duuma erinä biz deeriz Dan Eri, deeriz Tan Eri. Ama sän, mari, bunnarı bilmeersin hem duymêêrsın, hem duymayacan da.

Gagauzlar büün inanarsalar Allahı ye, hristiyannıı ye – ko inansınnar. Kimsey bunu, nicä sän Canavarımızı, zapa altına hem şüpä altına koymêêr hem koymaa istämeer.

Hem, söz gelişi, sän neçin sä istämedin (osa korktun mu?) tribunadan sölemää, ani Allaa lafı da musulmannarın, nicä sän deersin, arabların. Ne buna karşı kalkmadın? Bezbelli säncä, buna karşı kalkmaa – bu gagauzların hristiyannıına karşı kalkmaa maanaya geler. Diil mi? Kolay çıkmaa da sölemää “bän bilerim”, “ölä olabilir”, “aslı kabul ediler”, “yalancı”, bilmäm ne – argument getir mari-i-i marê, argument getir!

Senin “VI-cı aydınadıcı Kolada buluşmakları” tribunasından bu 17 minutluk nasaatın gösterdi nicä 17 minudun içindä var nicä SIÇMAA Gagauzları, Gagauzluu, gagauzların bin yıllık istoriyasını, haliz gagauz bilim adamnarını, yazıcılarını hem resimcilerini, türklüü hem da gagauzların 3 en büük, en bakılan hem en maanalı milli yortuların ikisini – “Canavar yoryuları” hem “Hederlez” yortusunu. Çirkin!

Sıçmaa onnarı, kim kurdu Gagauz Respublikasını, onnarı, kim Canavar bayraa hem Gerbı altında devletliimiz için canını verdi hem kanını döktü, kim demir yolun relsalarında durdu, kim bükülmedi hem verilmedi.

Sıçmaa onnara, kim Canavar bayraa altında bire-bir kalktı da kırlarada, suuklarda, yaamurlarda volontörlara karşı güüsünü koydu.

Sıçmaa bütün Gagauz Milletini, ani Canavar kafalı Bayraamız için, Canavar yortularımız için, haliz köklerimiz için ozamannar kurban olmaa hazırdılar.

Da şindi sän, mari karıcık, onnarlan, kabledildiktän dört yıldan sora milli Canavar simvollarımızı diiştirennärlän, bir sıçan deliindä, dädusunun yanında saklanarkan, şindi hiç utanmadaan, kof hoduluunnan üüsektän hem yaldızlıından baş dönmesinnän bizi bataklaa sokup, Canavarımızı boklaa atıp, kaldırêrsın elini bizim en AYOZLU MİLLİ SİMVOLLARIMIZA mı? Kimsin sän, mari-i-i marê? Kimsin sän bir milleti yok olmak yoluna sokmaa hem bizi nesoysa yola koymaa, mari?

Bän şindi şaşmêêrım buna, zerä yok ne beklemää ondan, kimin Gagauzlardan hem Gagauzluktan kusacaa kalkêr. Bän şaşêrım ona, ani “VI-cı aydınadıcı Kolada buluşmakları” vakıdında zalda bulunan hem kendilerini gagauzlardan sayan hiç birisi durgutmadı senin bu batak selini, bu katrancılık cadı düününä karşı koymadı! Bän şaşêrım ona, ani onnar yuttular hepsi bu mındarlıını, yutkundular da, bir umursuz, yollandılar KENDİ işlerinä.

Bän şaşêrım ona da, ani bir nestä karıcık içindä GAGAUZ halkına, GAGAULAA hem gagauz kulturasına bukadar kinnik hem miskinnik var. Bekim da yok neyä şaşmaa?!

Bän taa bir kerä sorêrım: kimsin sän, mari, binnärcä yılıık GAGAUZLUU silmää hem GAGAUZ milletini yok olmak yoluna sokmaa? Gagauzlara hem Gagauzluk için sän ne fayda getirdin, mari? Sän kimsin, mari-i-i marê?

Akademik Todur ZANET, yazıcı, poet, türkolog, folklorcu, ențiklopedist, aaraştırmacı, Gagauz Milli Gimnanın avtoru (22.07.1990), “GAGAUZLUK: Kultura, Ruh, Adetlär” ențiklopediyalı bilim kiyadını hem 6 tomnuk “Büük gagauzça-rusça sözlük” ențiklopediyalı sözlüünü hazırlayan, “Gagauzlar hem Gagauzluk” hem “Gagauz Milli Yortular” bilim filmnarını yapan, 3 tomnuk hem dört dildä olan “Gagauzların kayıp olan dilinin hem kultura adetlerinin Moldovada korunması/Preservation of the Endangered Gagauz Language and Cultural Traditions in Moldova /Salvgardarea limbii şi a tradiţiilor culturale găgăuze în Moldova / Сохранение исчезающего языка и культурных традиций гагаузов в Молдове” bilim kiyatların avtoru.

“IV.⁠ ⁠TÜRKSOY Müzeylär Birlii memleketlär Koordinatorları Çalıştayı”n moderartorluun ev saabi kuruluşun adına Gábor ZSİGMOND yaptıında, açılış oturumunda TÜRKSOY Genel Sekretari Sultan RAEV, çalıştayın keezlerini hem Türk Dünnäsı müzeyciliinin geleceenä ilişikli incelemelerdä bulundu.

Toplantıda ayırıca, Özbekistan Milli İstoriya Müzeyinin 150. kuruluş yılı, Beşalma Gagauz Milli İstoriya hem Etnografiya Müzeyinin 60. yılı hem Azerbaycan Milli İncäzanaatlar Müzeyinin 90. yılı yıldönümnerinnän ilgili ortak sergi hem kultura sıraların yapılması kantarlandı, bildiriler TÜRKSOY haberindä: https://www.turksoy.org/haberler/iv-turksoy-muzeler-birligi-ulke-koordinatorleri-calistayi-budapestede-duzenlendi

TÜRKSOYun açıklama haberi pek gözäl, ama burada TÜRKSOY yalancı bir yola sokturulan yalan var: Beşalma küüyün istoriya hem etnografiya muzeyi açıldı 1972-ci yılda da bu yıl ona sadece 54 yıl tamamnanêr, ama diil 60.

Beşalma muzeyin 1972-ci yılda kurulması için, büün adını taşıyan kendisi Dimitriy KARAÇOBAN 1972-ci yılın Orak ayın 27-dä bölä yazêr: “Недавно в Бешалме был создан эсторико-этнографичекий музей… Создание музея совпадает со знаменательной датой – с 50-летием образования СССР” (газета «Ленинское слово», 27.07.1972 г.). Aklınıza getirelim, ani SSRB kuruldu 1922-ci yılda. Ufak esap gösterer: 1922 – 1972 = 50! Nicä görersiniz şindi Beşalma küüyün muzeyi sade 54 yaşında.

Herliim biz kabledärsäk onu, ani bu yıl Beşalma küüyü muzeyin 60-cı yıldönümü, ozaman lääzım kabledelim, ani yukarda belertilän gazetada yazısında Dimitriy KARAÇOBAN yalan yazmış. Ama bän bir kerä dä Dimitriy KARAÇOBANın yalancı olduunu kabletmäm!!!

Bän bilmeerim, neçin Beşalma küüyü muzeyin büünkü direktoru, Dimitri KARAÇOBANın kızı Lüdmila MARİN (Marin – evlilik laabı), durmamayca bobasını YALANCI yapêr – bu Lüdmilanın işi hem bu sade ona dokunmalıdır. Ama, ani TÜRKSOY gibi halkararası kuruluşları yalandırêr – bu artık bütün gagauzlara dokunêr, çünkü ona görä gagauzlar da YALANCI olêr.

Beşalma muzeyindän çıkan yalannar için biz diil bir kerä yazdık. Örnek olarak bu dokumentli yazıları bakın: https://anasozu.com/besalma-muzeyindan-taa-nekadar-yalan-cikacek-2/ hem https://www.facebook.com/share/p/1DY8ZEENBg/.

Bän istämeerim gagauz yazıcının Dimitri KARAÇOBANın üstünä YALANCILIK GÖLGESİ konsun, onun için isteerim, ani TÜRKSOY hem bütün dünnää bilsin – Beşalma küüyün istoriya hem etnografiya muzeyin kurulması için aslısı o, ani bu muzey bu yıl sade 54 yaşını doldurêr.

O üzerä bu konuylan ilgili dokumentleri tekrar tiparlêêrım.

Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

Gagauziya Halk Topluşu bu kararına görä Halk Topluşuna sıradakı seçimnerin birinci turu için 4 309 300 (dört milion üçüz dokuz bin üçüz) ley para veriler. Bundan kaarä Gagauziya Merkez Seçim Komisiyası (MSK) için Gagauziyanın rezerva fondundan 1 700 000 (bir milion ediüz bin) ley para ayırılêr.

Bu soruş incelenärkenä ortaya önemni bir problema çıktı: Moldovanın eni Seçim kodeksına görä, Gagauziya Merkez Seçim Komisiyası (MSK) gibi bişey artık yok, ama var Gagauziya Merkez Seçim Soveti (MSS), ne “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakonuna karşı ters gider. Ama o var.

Kimi deputatlar açıkladılar, ani Halk Topluşu bu eni terminı kabletmärsä, ozaman gelecektä Moldova Gagauziya Halk Topluşu sıradakı seçimneri tanımayacek hem onnarı hiçä silecek hem dä, Moldovada hazırlanan Moldova teritorial reformasına görä, Gagauziya var nicä yok edilsin dä bu seçimnär son olsun, çünkü son dört yılda olan hepsi işlär buna götürüler.

Bitki vakıtlarda Moldovada ortaya çıkan olaylar göstererlär, ani bu yıl Gagauziya, ölä nicä var – Gagauziya (Gagauz Yeri) avtonom teretorial bölgesi olarak, Moldovanın hem dünneyin kartalarından silinecek. Bu silinmektä, maamilä surat, iki iş gözüker: Gagauziyada Merkez Seçim Soveti (MSS) kurulMAMASI ya da bu yıl Romıniya kaluplarına uygun olan Moldova teritorial reformasının yapılMASI. Uzaktalardan yakınna geldi taa bir iş, ne Gagauziyanın yok olmasına sebep olabilir – Moldova prezidentının, premyer-ministrusunun hem PAS deputatlarının ortalaa Romıniyaylan Moldovanın birleşmäk işini ortalaa açıktan çıkarılmasını.

Hepsimiz gördük son yıllarda Moldova kuvetleri tarafından Gagauziya dolayında yapılan işleri: Gagauziyaya hem Gagauziya Başkanını bişeyä saymamak, Gagauziyada kuvettä bulunan insannara aar baskılar, Gagauziya Başkanasını Evgeniya GUȚULun kapana atılması, ardından Gagauziya Halk Topluşu eski Başına Dimitriy KONSTANTİNOVa 12 yıl kapan verilmesi, 1994-cü yılın Kırım ayın (dekabri) 23-dä, Moldova Parlamentı tarafından kabledilän “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakonu ezeräk hem onu zakon saymayarak, istedikleri gibi onu diiştirmäk, Gagauziyanın yok edilmesinä yolu kapmak, Gagauziya Merkez Seçim Komisiyası (MSK) erinä Merkez Seçim Soveti (MSS) kurmak, Gagauziyadan daavacılık, tamojnä, vergi, saalık hem başka ömür için faydalı kuruluşlarını dışarı çıkarmak, Gagauziyaya Romın klisesinin popazlarını sokmak h.t.b. Hepsi bunnar – Gagauziyanın sökülmesinä kama kakmak.

Acaba hepsi bu işlerä görä 2026-cı yılın Baba Marta ayın 22-dä olacek GHT seçimneri – bu Gagauziyanın istoriyasında son GHT seçimnär mi? Bu durumda Gagauziyayı ne yok edecek: MSS mı, Moldova teritorial reforması mı, osa kuvetlerin bir erä düümesi mi?

Pek yakınnarda ortaya bu soruşların cuvapları da er üzünä çıkacek.

Akademik hem poet Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

Sovetlär Birlii daalmasınan hem biri-biri ardına kliselerin açılmasınnan ilgili olarak hem ozaman haliz üürenmiş popaz kıtlıı olduu için, popaz başladılar yapmaa türlü okuması-yazması olmayan erifleri: traktoristleri, muzıkantları, sıırtmaçlar, cambazları, alış-verişçileri. O uzerä dä bu iş büük zarar getirdi hem dinimizä, hem geçmiçimizä, hem GAGAUZ kulturasınnan GAGAUZLUUMUZA. İstämeerim pek derindän bu işin içinä girmää, ama, örnek olarak, büün Kasım hem Hederlez yortularımıza, hristiyan dinimizä hem inanımıza dooru bir incelemä bakışı atacam

Diil saklı iş, ani Klisä hem klisä izmetçileri, ömür boyunca savaşêrlar tabannarın altına almaa hem alêrlar da ölä denilän pagın inançlarımızı: Beygirlerin gününü, Hederlezi, Kasımı, Canavar yortularını hem taa çok başka sıralarımızı. Çekip onnarı klisä yortularına hem verip onnara eni adlar: Ay Todur günü, Ay Görgiy günü, Ay Dimitriy günü, Andrey günü hem t.b. Klisä işlerinä karışmaa istämeerim, ama isteerim klisä adamnarı da bizim Gagauz yortularımıza hem Gagauzluumuza karışmasınnar. Ama bu olmêêr.

Çok derinnää gitmedään, iki yortumuzum Kasımın hem Hederlezin bakılmasını inceyeleyelim.

Başlayacez Hederlez yortusundan. Evellär, iki ţıklalık halk kalendarinä görä, yıl ikiyä bölünürmüş: yazın çeketmesi hem kışın çeketmesi. Sora, aramıza türlü Grigorian kalendarı, hristiyan kalendarı, Yulian kalendarı gibi kalendarlar sızdıynan, bu iş bozulmuş. Ama dönelim kendi köklerimizä hem iki ţıklalık halk kalendarinä.

Gagauzlar yazın çeketmesini Hederlez yortusu olarak bakarmışlar hem kutlarmışlar onu Hederlez ayın (may) 6-da. Bu gün klisenin Ay Görgiy gününä denk geldii için, ne Klisä, ne dä popazlar ona dokunmêêrlar. Yortuyu raat hem şen bakêrlar.

Kasım gününnän sä bölä diil. Kasım günü sayılêr kışın çeketmesi hem bakılêr Kasım ayın (noyabri) 7-dä. Ama bu gün klisenin bir yortusuna denk gelmeer. Da ne yapêr popazlar? Dooru: onu en yakın yortuya Ay Dimitriy gününä çekerlär. Hiç umurlarına almayıp, ani matematikaya hem insannaa görä bu yannış hem günää. Çünkü popazlar matimatikayı biläydilär, Kasım yortusu haliz kendi günündä – Kasım ayın 7-dä bakacêydılar. Zere, MATEMATİKAya görä, kış bir gün sora, yaz da bir gün ileri yok nicä bakılsın! Herliim onnar kabledärsä “Hederlez” yortusunun (yazın çeketmesi) Hederlez ayın (may) 6-da olmasını, ozaman Kasım yortusunun (kışın çeketmesinin) Kasım ayın (noyabri) 7-dä bakılmasını da kabletsinnär lääzım, ama diil yarım yıl + 1 gündän sora.

Günahlar için susêrım, zerä bu iş popazlara görä pek kolay: kendileri günaa girerlär, sora da kendi günahlarını kendileri prost ederlär.

Klisä hem popazlar bu matematika yannışlıını boşuna yapmêêrlar, zerä onnarın keezi belli: Kasım yotrusunun haliz maanasını unutturmaa hem gagauzları Gagauzluktan koparmaa. Bu uurda büük zaametleri koyêrlar kendi köklerindän kopan Gagauziya kuvetleri dä hem dä onnara izmet edän beldän aşaa bilimci olannar, ani kendilerinä bilim insannarı deerlär. Onuştan da onnar direneräk Kasım yortusunu Kasım ayın 7-dän klisenin Ay Dimitriy yortusunun bakıldıı Kasım ayın 8-nä çektilär.

İrmi birinci üzyılda olarak, lääzım kabletmää onu, ani Kasım ya da başka halk yortuları artık taa çok sade adetçä olarak kaldılar. Ne düşer Kasım günü için: o artık taa çok sade Gagauzluumuz simvolu olarak bir yortu kaldı.

Şindi bu iki büük yortumuzun biri-birinä baalılıı hem önmnii olduklarına bir şafk açalım. Bakın, Hederlezdä çorbacılar koyunnarı çobannara verärlär, Kasımda da geeri alêrlar. Ama bu hayvancılık sırasının bütün aarlıı Kasım yortusuna düşer.

Biz bileriz, ani Kasımda çorbacılar koyunnarı çobandan ayırêrlar hem getirerlär onnarı evä. Ama evel bu gündä koyunnarı yazlıklardan kışlalara geçirärdilär, çobannarlan hem çıraklarlan esapları kapadardılar. Ozaman para insanda siirek olduu için, çobanın istediinä görä, onunnan ekinnän ya da fulkaylan (biyaz ekin, banatka), ya boodaylan, ya papşoylan, ya da ikisinnän bilä, ödeşärmişlär. Bundan sora çobannarlan enidän annaşarmışlar, da Hederlezdä koyun sürülerini onnara verirmişlär. Şindi da bu adet bozulmadı. Kimin var koyunu o genä onnarı çobana Hederlezdä verer, Kasımda da evä alêr. Ama koyun may kalmadıı için, bu günneri taa çok dedelerdän kalma yortular gibi bakêrlar.

Bu işlerä Klisä bişey demeer. Nicä dä demeer hem karışmêêr gagauzların Kurban kesmesi hem vermesi işlerinä: Kasım günündä insannar için “Adanmış Kurban”, “Steunozluk Kurbanı” hem “mal saalıı için” da “Allahlık Kurbanı” kesiler ya da veriler.  Bunnar için Klisä susêr. Bakmadaan ona, ani Klisä hem popazlar hepsi halk yortularını hem sıralarını tanımêêr “şamanizmaya yakın” hem pagın sayêr, neçin sä pagın Kasım yortusunu bakêr hem onu Ay Dimitriy günü yorganınnan örter?

Klisä bizä söleer, ani Kurban kesmää bu bir pagın adeti hem işi. Ozaman neçin Kasım kurbannarını Klisä kurbanı olarak kableder? Bu soruşa bir cuvap var: Klisä hem popazlar “onnara görä pagın olarak” herbir işi kendi faydalıına mutlaka kulanêr hem kullanacek ta.

Eridir sölemää, ani Kasım yorusu o diil salt koyunnarlan hem kış başınnan ilgili bir yortunu. Ona taa üç bakışlan lääzım bakalım: çiftçilik, hayvancılık hem insannık bakışlarınnan.

Çiftçilik bakışına görä: Kasım gününädän hepsi çiftçilik işleri bitsin lääzım, bütün bereket toplansın, tarlalar sürülsün, güzlüklär ekilsin.

Hayvancılık bakışına görä: Kasım günündä koyunnar lääzım gelsin çobannardan ya da kışlalara erleştirilsin.

İnsannık bakışına görä: Kasım gününädän lääzım turşular kurulsun, evlär hem aullar tertiplensin, kışlıklar hazırlansın, ev işlerinä taa derindän bakılsın.

Ev işleri dä adam hem karı işlerinä bölünärmiş. Kasımdan ötää: karı kulluu örer, dokuyêr, çiizleri hazırlêêr; adam kulluu hayvannarı bakêr, avadannıkları düzer, ilkyazın için taligaları hem tertipleri hazırlêêrlar.

Bu üzerä Kasım yortusuna lääzım bakmaa nicä bir büük ömür kertiinä. Birinci kertik – ektik, yazın yaşadık, işledik, terledik, biçtik, topladık. İkinci kertik ta – kışı geçirmää. Kışı geçirmää şindi kolay: tükännarda hepsi var – sade paran olsun. Ama ozamannar Kasımadan hepsi lääzımdı olsun aulda hem içerdä: başlayıp terekedän da başarıp turşularlan hem başka kışın iyelicek hazırlıklarlan.

Bir da Kasımda yapılarmış esap: nekadar bereket alındı? Deyecez booday. O boodayı bölerlär: te bukadar toomnuk brakêrız, te bukadar un yapêrız, te bukadar satêrız. Bu sattıktan gelän paraylan ne yapacez? Ne lääzım alınsın? İlktän: tuz, gaz, oloy, avadannık tertipleri. Sora, kalarsa, lääzım alınsın ayak kabı, fistan hem ruba. Hepsi bu işlär kantalanırmış. Onuştan Kasım diil salt koyunnar, çobannar hem Kurban kesmäk.

Söz gelişi genä Kurban için birkaç laf. Kurbannar kesildiinän kurban masası kurulurmuş sokakta, bütün maaleyä. O masa başına hepsi komuşular toplanırmış da Kasım birliktä bakılırmış.

Kasım dediniz mi, bunu bölä annamaa lääzım: hazırlanmak, kışa girmäk, eni kuvetlän Hederlezä, ilkyaza etişmäk.

Lääzım taa bir iş urgulamaa: gagauzların var olmasında, kulturasında hem adetlär zenginniindä en üst erlerdä olmasında Kasım yortusunun eri. Kasımda kırda işlär biter, ne verer kolaylıı artık horuları başlatmaa. Yazın bu iş pek olmêêr, çünkü hepsi kırda, iş başında. Kasımda başlêêrlar horuya gitmää, bakışmaa, kız istemää, düünnerä hazırlanmaa. Bu bakışa, bu fikirä görä, Kasım – kulturamızın selidir, bizim kulturamızın bir akumulätorudur – o bütün adetlerimizi içinä toplêêr: çiiz hazırlanması; kızlara left alınması; varsa düün – saadıç ayırılması, çalgıcılar tutulması. Kasım olêr düünä hem başka sıralara hazırlık kapuları. Sıra geldiinän o kapular açılêr.

Başararak Kasım hem Hederlez yortularımıza, hristiyan dinimizä hem inanımıza dooru bir incelemä bakışı için yazımı, isteerim urgulamaa onu, ani dinimiz Klisedä işleyän popazlar diil. Dinimiz – bu ortodoks hristiyannıımız. Bunu annamaa deyni lääzım bilelim, ani bizi, gagauzları, GAGAUZ yapan hem ayakta tutan iki iş var – GAGAUZLUK hem dinimiz.

Açıklayalım nedän bitişer GAGAUZLUK: kök damarlarımızdan uşaklıtan, ayledän hem anaya-bobaya saygıdan, kultura edetlerimizdän hem sıralarımızdan, folklorumuzdan. Gagauzluk – bu birinci direk, ani bizi ayak üstündä tutêr. İkinci direk tä – dinimiz.

Bu üzerä eni gençlär lääzım GAGAUZLUKtan kopmasınnar hem dooru dinimizä saygı göstersinnär. O dinimzä, ani bizdän bizim halk adetlerimizi, sıralarımızı hem yortularımızı çalmêêr. Gençlär lääzım bu dinimizdän atılmasınnar. Onnarın içindä lääzım olsun halizä inan. Çünkü inan o senin içindä olan hem ayakta tutan bir direk. İnan o senin bel kemiin. İnanı olmayannar – kemiksiz. İnanı olmayannar bükülerlär, kırılêrlar, satılêrlar hem bitkidä gölgesiz bişeylär olêrlar. Ama açan insanın inanı var, o biler ne iş için direnmää hem ne iş için güüsünü germää. Çünkü inan – o insannık ta, inan – o ev dä, inan – o Klisä dä, inan – o Göktä Boba da. İnan – o hepsi, ne seni sän hem insan yapêr. Sendä inan yoksa – sän kimsin: hayvan mı, böcek mi, er kurdu mu? Var nicä demää, ani innasız da var nicä yaşamaa. Ama inansız yaşamak – o yaşamak mı?

Önemni o da – kim inanı insan arasına verer. Diil saklı iş, ani o “inanı verennerin” arasında var onnar da, ani “dinä izmet ederiz” deyeräk, sade kendi cöbünü doldumaa düşünerlär. Bu da var. Da bu beterä Klisä kaybeder inancıları, çünkü insan dışardan görer hepsi bu hayırsılıkları da deer: “aaa bu din sä, ozaman buna bän gitmeyecäm”. Popazların da arasında lääzım olsun te o insannar, kimin bel kemii var, ani halizdän hristiyanna, ama diil “altın öküzä” izmet edennär. Te onnar, kimin için Büük Ay-Boba Mihail ÇAKİR deyärdi: “hakikattan Allaha izmet ederlär!”

Benim bu yazılarımı büünkü Kliseyä karşı olarak kabletmää diil lääzım. Bu sade bir doorulu analiz hem bakış o işlerä, ani büün GAGAUZlarlan hem GAGAUZLUKlan olêr.

Akademik Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

Neçin genä hiçtän başattılar? Halizdän bu yıl Aydarda lääzımdı olsun XII-ci “Gagauz kilimneri” festivali, angısı başladıldı 2013-cü yılın Harman ayın (avgust) 28-dä Aydar küüyün kurban Günündän, ama I-ci “Aydar kilim festivali” yaptılar.

Hepsi biler, ani eni bir festival başladınca sayılar hiçä döndürdülär, dä şindi esaba hem doorulaa görä, 2025 yılın Harman ayın (avgust) 23-dä Gagauziyanın Aydar küüyündä geçti I-ci “Aydar kilim festivali”.

Kimä gelmiş bu fikir, ani Aydardakı kilim festivalin adını diiştirmää? Kim uymuş memlekettä Gagauz lafına karşı gidennerin hem Gagauz lafından azetmeynnerin akılına da, kiminsä saklı kara emirlerinä izmet ederäk, bu festivafin adından Gagauz lafını kaldırıp, onu “Aydar kilim festivali” yapmış?

Aydar küüyün başında olannarda Gagauz hem Gagauzluk hodulluu hiç mi kalmadı, acaba?

Hem taa bir iş. Moldova Kultura Ministerii kendi saytında bildirdi, ani Aydarda olmuş Kilim festivali, angısı „Acces la cultură” Milli Programası çerçevesindä, Kultura Ministerii hem Etnika arası ilişkileri Agenstvosu tarafından yapılmış.

Akademik hem poet Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

Artık geçti may iki yıl, nicä o yolda peydalandı iki dildä bu yazılar da: “EUROPEANĂ MOLDOVA CONSTRUIM ÎMPREUNĂ” hem, bezbelli, romıncadan, ölä demäk gagauzçaya, çevirili “EVROPA MOLDOVASINI KALDIRÊRIZ BIRLIKTA”. Da bu iki yılın içindä, nekadar geçerim bu çevrä yoldan, tüflanıp, hep şaşêrım bu, ölä demäk, gagauzça denilän yazıya. Nekadar yufka çevirmäk hem nekadar saygısızlık gagauz dilinä, gagauz dilin stilistikasına hem orfografiyasına.

Gagauz dilin orfografiyasına görä, sade bir lafta “BIRLIKTA” 3 yannışlık yapılmış – “BİRLİKTÄ”.

Şindi çevirmäk için. Romıncayı bilmeyän okuycularımıza deyni romınca yazısını rusçaya çevirmesini vereriz: «ЕВРОПЕЙСКУЮ МОЛДОВУ СТРОИМ ВМЕСТЕ». Bütün yannışlıkları esaba alıp, bunun gagauzça yazısından çevirmesini yaparsak, olêr: «ВМЕСТЕ ПОДНИМАЕМ ЕВРОПЕЙСКУЮ МОЛДОВУ». Zerä romın dilindä gagauz “KALDIRÊRIZ” lafın maanası – “RIDICĂM” (not. – поднимаем).

Neçin bölä olêr? Neçin zerä çevirän ya gagauz dilini bilmeer, ya da robotun yardımını kullanêr.

Gagauz dilindä “KALDIRMAA” lafın bu maanaları var: 1) прям., перен. (при)поднимать; 2) убирать; уносить; 3) перен. увозить, отправлять; 4) ссылать; депортировать; 5) мобилизовывать; 6) будить, поднимать; 7) уничтожать, устранять, отменять; ликвидировать; смещать; 8) выносить, выдерживать, переносить, претерпевать; 9) мутить, вызывать тошноту; 10) открывать; 11) заносить, выносить (покойника); 12) хоронить; 13) вызвать (спросить) (ученика, студента); 14) арго уволочь, спереть, стащить; 15) поднимать, настраивать (против кого-чего).

Nicä görersiniz “CONSTRUIM” (not. – строим) maanasına yakın hiç bişey yok. Var nicä “ev kaldırmaa”, “duvar kaldırmaa”, ama onnarın maanası “CONSTRUIM” diil, ama “RIDICĂM” olacek.

Şindi bakalım “CONSTRUIM” (not. – строим) lafı gagauz dilindä ne olêr: 1) düzmää (ev düzmää – собирать (строить) дом); 2) yapmaa (yapı yapmaa строить, сооружать).

Hiç küsmesinnär gagauzça “EVROPA MOLDOVASINI KALDIRÊRIZ BIRLIKTA” yazısını hazırlayannar, ama esaba alarak gagauz dilin orfografiyasını hem stilistikasını bu cümnä gagauzça bölä olmalıdır: “EVROPA MOLDOVASINI BİRLİKTÄ DÜZERİZ”.

Bölä işlär hiç ufak işlär diil. Bölä esapsız yapılan işlär, gagauz dilin üzünä tükürmäk işlärdir. Ayıp olsun.

Akademik Todur ZANET, 6 tomnuk “Büük Gagauzça-Rusça Sözlük” yaratmanın avtoru

Gözäl hem çoktan beklenän bir annaşma, çünkü 2015-ci yılda, Gagauziyada gagauz dilini genişlettirmää hem uşaklarımıza üüredicilik uurunda üüsek izmetlär vermäk için, TİKA tarafından başlanan hem 2022-ci yılda başarılan “Türkiye Prezidentı Recep Tayyip ERDOĞAN üüredicilik kompleksı” ana binası, moldovada kuvettä bulunan kişilerin harțakları beterinä, hep taa boş durêr.

Bu kolec açılsın deyni, Moldova tarafı Gagauziyada gagauz dilini genişlettirmäk hem üüredicilik uurunda üüsek izmetlär vermäk için kurulan bu “Türkiye Prezidentı Recep Tayyip ERDOĞAN üüredicilik kompleksı”nı, ilktän industriya kolecına çevirilip, adadıydı, ani burada 3 dildä –romınca, angliyca hem Türkiye türkçesindä üüretmäk olaceydı. Şindi sä belli oldu, ani bu vakıdı uzatmaa deyni kuvetlerin bir yalanıymış da şindiki Protokola görä, burada sade ROMINCA üüredicilik yapılacek.

Bur bir iş.

İkincisi dä – Gagauziyaya hem gagauzlar için yapılan bu kompleks Gagauziya varlıı diil artık, ama Moldovaya mal olarak verildi. Şindi buna karşı Gagauziyada analardan-bobalardan protest imzaları toplanêr.

Üçüncüsü dä o, ani artık Moldovanın malı olan kolecın ileri dooru düzülmesi (obşçejitiyalar hem başka ek yapılar), nicä dä ana binanın iç donatımı, laborotoriyalar ehm oborudovaniyalar, hep bu protokola görä, Türkiye devleti tarafından, TİKA yolunnan, yapılacek.

Protokola görä bu kolecda informatika, elektrika hem elektronika tehnologiyaşarı uurunda zanaatlar bölümneri açılacek.

Tekrar urgulêêrız, ani “Türkiye Prezidentı Recep Tayyip ERDOĞAN üüredicilik kompleksı” taa çok gagauz dilini genişlettirmää deyni kurulduydı hem burada üürenecek 500-dän zeedä student için yapıldıydı. Onnara deyni burada ana bina, hem iki obşçejitiye, 452 siirediciyä deyni bir kapalı sport salonu, bir futbol, bir voleybol, iki basketbol, bir tenis meydanı olarak 5 açık sport ploşçadkaları, 270 kişilik konferențiya salonu hem 352 kişilik kantina düzülecekti.

Akademik hem poet Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

Bu Statusa adımnar böläydi:

Perestroyka çekettiynän avtonomiya ruhu havada uçmaa başladı. Gagauz inteligenţiyası gagauzlara kultura avtonomiyasını fikirini haşlamaa başladı.

1986 yılında gagauz rayonnnarın gazetalarında hem Kişinevun “Literatura şi Arta” gazetasında gagauzça sayfalar tiparlanmaa başladılar.

1986-da Moldovada “Bucaan dalgasında” televideniye hem radio kolverimneri açıldı.

1988-ci yılda “Ana Sözü” gazetası kuruldu. Bu iki presa yollarınnan gagauz dili, literaturası hem sözleri milletä hemen etişmää başladı. Fikirlär kaynamaa çeketti.

1988-ci yılda resimci Dimitriy SAVASTİNın masterskayasında toplanardılar Dimitriy SAVASTİN, Dimitriy NOVAK, Görgi STAMATOV, İvan DYAÇUK, Todur ZANET da, gagauz milletinin gelecää için lafederäk hem düşüneräk, ortaya ölä bir ideyä koydular: bir diskusiya klubu açmaa. O diskusiya klubun temelindä dä sora kuruldu “Gagauz Halkı” akıntısı. “Gagauz Halkı” akıntısının ardına Çadırda kuruldu “Millet Sancısı”, Valkaneştä da – “Vatan” akıntıları.

1989-cu yılın Hederlez ayın (may) 21-dä “Gagauz Halkı” akıntısının I-ci Syezdı oldu, da burada hepsi akıntılar “Gagauz Halkı” akıntının kanadı altında birleştilär.

1989-cu yılın Canavar ayın (öktäbri) 29-da resimci Pötr VLAH, Leonid DOBROV, “Millet Sancısı” milli akıntının lideri Todur TERZİ Komratta  kaldırdılar Gagauzların BAYRAANI (Bayraanın avtoru – resimci Pötr VLAH) – maavi bezin ortasında Canavar kafası resimni, bezin yannarında da – horozçuklar.

1989-cu yılın Kasım ayın (noyabri) 12-dä Komrat kutura Evindä olan gagauz halkın Üstolan Syezdında Karar alındı, ani Moldova Sovet Soţialist Respublikasının içindä Gagauz Avtonom Sovet Soţialist Respublikasını kurmaa.

1990-cı yılın Orak ayın (iyül) 22-dä Gagauz Halkın Üstolan Syezdında Gagauz Milli Bayraa hem Gagauz Milli Gimnası (avtorlar Todur ZANET hem Mihail KOLSA) kabledildi.

Sonu. Çeketmesi 1-ci sayfada

1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-nda Gagauz Halkın Üstolan Syezdında baamsız Gagauz Respublikasının kurulması dünneyä bildirildi. Syezd karar aldı o yılın Canavar ayında Gagauz Respublikasının prezidentını hem Üüsek Sovetin deputatlarını seçmää.

1990-cı yılın Canavar ayın 25-29 günnerindä, seçimneri kösteklemää hem Gagauz Respublikasını yok etmää deyni, Kişinev Gagauziya halkların üstünä volontörları yolladı.

1990-cı yılın Canavar ayında (oktäbri) Gagauz Respublikasının prezidentı Stepan TOPAL seçildi. Üüsek Sovetin başı da Mihail KENDİGELÄN ayırıldı.

1990-cı yılın Canavar ayında (oktäbri) Gagauziyaya Sovetlär Birliin iç askeri girdi da Moldova hem Gagauz Respublikası arasında duvar gibi durdu.

1993-cü yılda Leonid DOBROV hem Konstantin TAUŞANCI Gagauziya (Gagauz Yeri) avtonom bölgesinin Zakon proektını önä çıkardılar. (Proektın incelemesindä pay aldılar Todur MARİNOGLU hem Todur ZANET. Ama onnarı proektı imzalamaa teklif edilmedi da proektın avtoru Leonid DOBROV hem Konstantin TAUŞANCI sayılêr).

1994-cü yılın Kirez ayın (iyün) 2-dä Komrada geldi Türkiyenin 9-cı prezidentı Suleyman DEMİREL, da Gagauz Respublikasının hem Moldova Respublikasının arasında avtonomiyanın kurulması annaşmada aracı oldu.

1994-cü yılın Kırım ayın (dekabri) 23-dä Moldova parlamentı kabletti “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakonu.

Ama unutmayalım: olmaydı 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-zu HİÇ BİR KERÄ olmayaceydı 1994-cü yılın Kırım ayın (dekabri) 23-çü da.

Akademik hem poet Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

Pek islää bir karar, ama vakıdında diil, zerä yazık ona, ani eşecik öldü artık, çünkü bu Kongres lääzımdı olsun taa beş yıl geeri, açan Gagauziya üstünä korkunç baskılar başladı hem Gagauziyayı yok etmäk için, ozaman kuvedä gelän “Çalışmak hem Birlik” (PAS) politika partiyası taa kökleşmediydi hem milletimizin üstünä selleri açmadıydı. Ama ozaman Gagauziyada kuvettä bulunnar, neçin sä, donnarına nestettilär bu iştän vazgeçtilär. Osa Kişinev izin vermedii için mi bunu yaptılar. Bezbelli şindi donnar kurudu hem Kişinev “Gagauziyanın hepsi uurlarda deputatların Kongresi”ni yapmaa deyni izini verdi.

Bu için biz birkaç kerä yazdık: 2023-cü yılın Canavar ayın  (oktäbri) 12-dä – https://anasozu.com/hepsi-uurlarda-deputatlarin-kongresi-toplanincak-esecik-var-nica-olsun/ hem  2023-cü yılın Kasım ayın  (noyabri) 29-da – https://anasozu.com/esecik-oldu-gagauziyanin-mezarindan-titsi-bir-esma-eser/.

Nicä da olsa, uşak duarkana, adika “Gagauziyanın hepsi uurlarda deputatların Kongresi”, yarı yolda kalmarsa, Küçük ayın 15-dä dünneyä geleceymiş.

Beni taa bir iş zeetler: GHT bu kararı alaceykana Gagauziyanın tenini emän ölä denilän “Gagauz Yeri aksakallar birlii” kuruluşundan izin aldı mı acaba?

Akademik hem poet Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru