Gagauz Respublikasının kurulmasının aslı istoriyayısını göstermä hem annatmaa deyni sözleeriz, ani Gagauz Respublikasını kurdula Gagauziyada yaşayan hepsi milletlerdän insannarın delegatları, angıları toplandılar Gagauz Halkın Üstolan Kongresinä da 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-da, halklararası zakonnara görä, bütün dünneyä bildirdilär, ani gagauzlar kurdular baamsız Gagauz Respublikasını ozaman, açan Moldova Respublikası kendi baamsızlıını taa kazanmadıydı. Moldova bunu yapabildi sade bir yıdan sora, açan SSRB daaldı.

Gagauz Respublikasının kurulma kararını aldı Gagauz Halkın Üstolan Kongresinä ayırılan 450 deputatı, ama taa ileri, o Kongresinä ayırılan deputatlar ilktän 1990-cı yılın Orak ayın (iyül) 22-dä 411 oylan Gagauz Milli Gimnasını (laflar – Todur ZANET, muzıka – Mihail KOLSA), Gagauz Milli Bayraanı hem Gerbı kablettilär.

Düşünün, Gagauziyanın can eri hem zakonculuk yuvası olan Gagauziya Halk Topluşuna bizdän olmayan hem Gagauziyamıza hiç bir zaman izmet etmeyän bir erifi getirmää deyni, bezbelli, Valentin GAYDARCIda büük sebeplär var. O sebeplerin birisi dä, bekim, Gagauziyayı erindä tutan sincirin en kaavi ekini – yurusprudențiyayı – yufkaltmaa hem o ekin kopmasını kolaylaştırmaa.

Gagauziyanın kurucularından birisi olan hem Gagauziyaylan gagauz halkına ömürünü baaşlayan İvan BURGUCUyu, köpek gibi iştän atıp, onun erinä Kişinevdan bir polițiyacıyı diiştirmää Valentin GAYDARCInın ne insannık ne dä moral hakı yolktur. Bunu kimä yaltıklanak hem neyä görä yaptı, acaba? Bu işin cuvabını, şindilik, sade bir Allaa biler, ama sora herkezi üürenecek.

Gagauziyayı koruyan hem zakonnarı bilän İvan BURGUCU gibi bir büük yuristı bilmäm kimä diiştirmesinnän ortaya kesin çıktı, ani bu diil bir yannışlık, ama Gagauziyayı yok etmedä merkez kuvetkerä deyni MAASUZ yapılan bir POLİTİKALI adım. Eridir demää: Ey, Göktä Boba, saklı hem bilinmeyän yolların senin! Osaydı taa doorusu olacek bunun erinä bölä mi baarmaa: Ey, uzun kuyruklu, mındar, titsi hem kirli yolların senin!

Şindi bakın Gagauziyanın can erinä hem zakonculuk yuvasına kimi getirdilär: Liviu BAZÜK 2016-cı yıladan Moldovanın Milli İnspektoriat Polițiyasının (MİP) patrul brigadasının komandiriydi. Sora, 2016-cı yıldan beeri, ozamankı Moldova içişleri ministrusu Aleksandru JİZDANın emirinä görä, MİP Başı oldu. 2019-cu yılda Liviu BAZÜK bu iştän çıkarıldı da Genel İnspektoriat Polițiyasının audit bölümün başına geçirildi. Üç taraflı (Moldova, Pridnestrovye hem Rusiya) kurulan Birleşik kontrol Komisiyasında Moldova Respublikasının delegațiyasında ekspert işledi. İi uurda çalışmaları için Moldovanın III-cü gradta “Credinţă Patriei” ordenınnan ödüllendi.

Akademik hem poet Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

İki duygusuz cümlä.

Siz vardır mı gördünüz ayın-açık havada yıldırımnarı? Belliki yoktur. Ama ayın-açık havada gürlemeyi pek çoyu vardır işittii. Ölä bir gürlemä oldu Gagauziyada Harman ayın 10-da üülendän sora, açan kimseyä sormadaan (osaydı kimä sä sorarak mı?) Gagauziya Halk Topluşu Başı Valentin GAYDARCI imzaladı kararı, angısınnan iştän attı GHT Başı danışmanını İvan BURGUCUyu.

Dooru mu yaptı Valentin GAYDARCI, osa dooru yapmadı mı – buna insannar kendileri kantarlama yapsınnar. Ama bir iş kesindir bu adamı, İvan BURGUCUyu, köpää gibi sokaa atmaa hiç birisinin hakı yoktu. Eni seçilän GHT Başı Valentin GAYDARCInın da insannık hakı yolktu.

İvan BURGUCU Gagauziya hem gagauz halkı için kendi ömürünü baaşlayan bir adam. O bütün yaşamasını hem saalıını koydu ona, ani gagauz devletlii kurulsun hem yaşasın. Bunnarı Valentin GAYDARCI, bekim, bilmeer, zerä Canabisi 4 yaşındaykana, İvan BURGUCUnun da çalışmalarınnan, gagauz halkı artık ilk avtonomiyasını kurdu. Sora da, sıravardı, Gagauz Respublikasını hem büünkü avtornomiya kadar, angısını şindi sökmää savaşêrlar, çalıştı.

Girgin hem kaavi ruhlu bir adam olan İvan BURGUCU devletliimiz için türlü zorluklardan geçti, avtomatlara hem tüfeklerä karşı açık güüslän durdu, kapana da da atıldı, ama kırılmadı hem kendi halkını satmadı.

Gagauziya (Gagauz Yeri) avtonomiyasının en büük patriotu olarak, gagauz devletiini ayakta tutan en kaavi direklerdän birisi var olan İvan BURGUCU hepsi bu baskıların hem Moldovada kuvettä bulunannarın önündä başını iiltmedi, belini bükmedi, bükülmedi hem insan kalmaa becerdi. Bu üzerä, bana görä, İvan BURGUCUnun Gagauziya Halk Topluşu Başı danışmanıı işindän çıkarılması bu MAASUZ yapılan bir POLİTİKALI yannışlık.

Esaba alarak, ani Moldovada kuvettä bulunannar İvan BURGUCUnun Gagauziyanın haliz koruyucu olduundan azetmärdilär, GHT Başının bu kararını var nicä kabletmää ölä, ani GHTnın eni öndercisi Kişinev önündä büküldü hem Gagauziyayı yabancı ellerä baaşlamaa hazır. Çünkü İvan BURGUCUnun danışmannık işindän çıkarılması Gagauziyanın son direeni bir kör nacaklan kesmeyä benzeer, da şindi Gagauziya, temelsiz kalıp, herbir kıpımda, sade bir kıtili parmaklan itirildiynän, yıkılabilir.

İvan BURGUCUyu var nicä sevmää, var nicä sevmemää, ondan var nicä azetmemää, ama onun BÜÜK YURİST olmasını, ZAKONNARI BİLÄN insan olmasını hem bu zakonnarı korumasında izmetlerini ret etmää yok nicä. Bir dä, kuvetlär tarafından yapılan baskıların önündä bükülmemesini hem kamburunu çıkarmamasını da kabletmää lääzım. İvan BURGUCU kayadan yapılı bir dev adamı. Onun erini kimsey doldurmaz.

Şindi Gagauziya Halk Topluşu bildirdi, ani aftaya İvan BURGUCUnun erinä koyulan GHT Başının eni danışmanı Gagauziya Halk Topluşu kolektivın hem aparadın önündä tanıdılacek.

Bakalım, İvan BURGUCU gibi kayadan yapılı bir dev adamı erinä hep ölä bir dev adamı mı, osa bir cücä mı gelecek?

Akademik hem poet Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

“Gagauziyada bakılêr” demäk biraz yannış, zerä taa doorusu bu günü baktılar sıradan insannar, üürencilär hem üüredicilär, canı yakın olan insannar.

Avdarmada bu insannar toplandılar küüyün mezardakı Çasovnänın yanında, angısı kuruldu

bu küüdä 1946-1947 yıllarında aaçlıktan ölän 583 kişiyi hem 1941-1945 yıllarında tiftan ölän 575 kişiyi anmak için.

Çeşmä küüyündä Aaçlık kurbannarını Anmak Memorialına geldilär Çeşmä küüyün uşak yaratmak Evin üürencileri hem üüredicileri, da saygıylan andılar o zavalıları.

Kongazda, Todur Zanet adına teoretik lițeyindän “Muzeycilär” krujoondan üürencilär, kendilerinin önderciykasınnan A.V. GAYDARCIyan hem gagauz dilindä hem literaturasında üürediciykasınnan M.İ. DUŞKOVAylan lițeyin foyesında Aaçlıklan ilgili stend kurdular hem, mezarlaa gidip, aaçlık kurbannarını andılar.

Bu sıradan insannar için. Şindi ne düşer başkannar hem başkankacıklar için.

5 yılın içindä, Gagauziyada kuvettä bulunannar hem gagauzların ekmeklerini iyennär, nicä ozaman 1946-1947 yıllarda idilär, diil ani ansınnar, ama onnarın aazlarından Aaçlık kurbannarı için bir “çıt” ta çıkmadı – başlayıp başkankadan da başarıp en ufak başkancıklarlan. HİÇ BİRİNDÄN!!!

5 yılın adı var! 5 yılın içindä hiç bir BAŞKAN, Halk Topluşu BAŞI çıkmadı da desin bir acızgannık lafı o kurbannar için, angıları 1946-1947 yıllarında bir kabaatsız er içinä sokuldu. HİÇ BİRİCİİ!!!

Sora da hererdä, bilmäm ne suratlan, nestelerini yayêrlar, ani bizi genä ezärmişlär, Gagauziyayı yok etmää istärmişlär hem onnarı Sibirlerä yollamaa istärmişlär. Ölä olêr, açan kendiniz kendinizi unudêrsınız.

Akademik hem poet Todur ZANET, Gagauz Millli Gimnanın avtoru

Bütün dünnää biler, ani 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-da, halklararası zakonnara görä, gagauzlar kurdular baamsız Gagauz Respublikasını ozaman, açan Moldova Respublikası kendi baamsızlıını kazanmadıydı. Moldova bunu yaptı bir yıdfan sora, açan SSRB daaldı..

Gagauz Respublikasını kurulmaa karar aldı Gagauz Halkın Üstolan Kongresinä ayırılan 450 deputatı, angıları 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-da bir korkusuz Gagauz Respublikasının kurulmasını dünneyä bildirildilär.

O Kongresinä ayırılan deputatlar ilktän 1990-cı yılın Orak ayın (iyül) 22-dä 411 oylan Gagauz Milli Gimnasını (laflar – Todur ZANET, muzıka – Mihail KOLSA), Gagauz Milli Bayraanı hem Gerbı kablettilär, sora da Harman ayın (avgust) 19-da aldılar Karar baamsız Gagauz Respublikasını kurmaa.

Herliim 1994-cü yılda, Gagauziya (Gaguz Yeri) avtonomiyamısına kayıl olan satılan eriflär,  Gagauz Respublikasını satılmaydılar  o  respublika büün dä yaşayaceydı. Şindi sä o avtonomiyamızı da kaybederiz .

Biz da hepsipiz bilä analım Gagauzların istoriyasında o zulum 1946-1947 yıllarında Sovet rejımının  tarafından gagauzlara karşı zorlan yapılan aaçlık genoțidın kabaatsız kurbannarını (bak: http://anasozu.com/gagauzlara-karsi-yapilan-aaclik-genitidin-70-ci-kara-yildonumu-hem-o-genotidin-buunku-sonuclari/).

Analım hem aklımızda tutalım, unudulmasınnar deyni.

Topracıkları ilin olsun!

Lääzım urgulamaa, ani gagauzlar baamsız Gagauz Respublikasını kurdular halklararası zakonnara görä ozaman, açan Moldova Respublikasının kendi baamsızlıını kazanmasına taa bir yıl vardı.

Ozaman, 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-da Gagauz Halkın Üstolan Kongresinä ayırılan 450 deputat bir korkusuz bu baamsız Gagauz Respublikasını kurulmaa karar aldılar da Gagauz Respublikasının kurulmasını dünneyä bildirildilär.

O Kongresinä ayırılan deputatlar ilktän 1990-cı yılın Orak ayın (iyül) 22-dä 411 oylan Gagauz Milli Gimnasını (laflar – Todur ZANET, muzıka – Mihail KOLSA), Gagauz Milli Bayraanı hem Gerbı kablettilär, sora da Harman ayın (avgust) 19-da aldılar Karar baamsız Gagauz Respublikasını kurmaa.

Sora da, cambazlıklan, Gagauz Respublikasının ilk hem tek prezidentı seçilän Stepan TOPAL hem Gagauz Respublikasının Üüsek Sovetin predsedateli ayırılan Mihail KENDİGELÄN 1994-cü yılda bu Respublikayı sattılar, kayıl olup enilmiş bir avtonomiyaya.

PATRETTÄ: Tribunadan nasaat eder Todur ZANET.

Gagauz Respublikasını kurarkana gagauz halkı hepsi halklararası zakonnara uydu hem işi adım adım yaptı. İlrin küü toplantırlarını yaptı hem Kongresa deputatları ayırdı. Sora Gagauz Respublikasının milli

1990-cı yılın Orak ayın (iyül) 22-dä 411 oylan Gagauz Milli Gimnasını (laflar – Todur ZANET, muzıka – Mihail KOLSA), Gagauz Milli Bayraanı hem Gerbı kablettilär, sora da Harman ayın (avgust) 19-da Karar aldı Karar baamsız Gagauz Respublikayı kurmaa.

Hep o halklararası zakonnara uyarak Canavar ayında Gagauz Respublikasının Üüsek Sovetinin deputatlarının seçti. Gagauz Respublikasının ilk hem tek prezidentı Stepan TOPAL ayırıldı. Üüsek Sovetin predsedateli da Mihail KENDİGELÄN koyuldu.

GAGAUZ MİLLİ GİMNASI

Geldi vakıt – bayraa kaldır,
Dalgalatsın lüzgär onu.
Kavalları keskin çaldır,
Duuêr Halkın aydın günü!

Refren:
İnsana lääzım Vatan,
Halkına kalsın damar,
Kanında dedä sesi
Uzaktan evä çeksin.
Bucak’ta dannar açık –
Şannı olsun kardaşlık*.

Zaman kanatları döner
Kıyıp kara bulutları.
Yaşamaya kuvet verer
Ana topraan çöşmeleri.

Refren:
İnsana lääzım Vatan,
Halkına kalsın damar,
Kanında dedä sesi
Uzaktan evä çeksin.
Bucak’ta dannar açık –
Şannı olsun kardaşlık.

* Gimnanın birinci variantında Refren bola bitärdi:
Bucak’ta açık dannar –
Kalkındı gagauzlar.
Ama zalda vardı başka milletli insannar da, ani Gagauz Respublikasını kurmak için delegat ayırılmıştılar, onuştan internaţionalizma sebepinnän bu iki sıra kabledilmedi.

Lääzım urgulamaa, ani gagauzların kendi devletlii için düüşmesindä Komrat çiftçilär kalkıntısının büük istoriyalı maanası var.

Ama dönelim da bakalım ne annadêrlar o olaylar için arhiv dokumentleri.

08.01.1906. “Benim izinimä görä Komrat küüyündä arest altına student Andrey GALAŢAN alındı… GALAŢANın kapanmasından sora yanvarın 6-da Komrat küüyündä bir alay insan erindeki pristavı MOVİLOyu hem poliţiya urädniini ÇIKONCIyı arest altına aldılar”. (Basarabiya guberniyasının jandarma upravleniyasının başkanına Bender uezdın ispravniinin belgesindän)

***
09.01.1906. “Bender uezdın Komrat küüyündä eski studentın GALAŢANın revolüţiya propagandası üzä çıktı. Yanvarın 6-da onun arest altına alması ortalıı karıştırdı… Benim izinimä görä viţe-gubernator bir êskadron daragunnan, yanında prokuror, jandarma ofiţeri, poliţiyacılar yanvarın 7-dä orayı yollandı. Büün orayı ikinci êskadronu yolladım, zerä çok kişileri arest altına almaa lääzım olacek. Viţe-gubernatora bütün işleri köklän koparsın deyni izin verdim”. (Basarabiya gubernatorun içileri Bakanına asker yollaması için telegraf belgesindän)

***
10.01.1906. “Komrattan gelän bilgilerä görä, orada olan ortalık karışmasının maanasında taa derin işlär var, diil nicä ilktän görünärdi… Nicä bizä açıklêêrlar, bu karışmanın harakterı diil çiftçilik.., Bunun sebepi taa derin. Erindeki kuvet arest altında, baamsızlık bildirildi…” (“Bessarabskaya jizny” gazetası Komrat çiftçilär kalkıntısı için)

***
11.01.1906. “On bin kişilik Komrat kalkıntıcıların elinä kaldı. Avtonomiya bildirildi, kuvedi aktardılar hem arest altına aldılar. Orayı gidän viţe-gubernator ikinci êskadronun yardımını isteer.” (11.01.1906-dan “Russkoe slovo” gazetası Komrat çiftçilär kalkıntısı için)

***
10.01.1906. “Viţe-gubernatorun hem sud kuvetlerin birdän hem hızlı yapılan razvedkaylan altı agitator-inteligentın hem seksänä yakın kişinin kabaatı ortaya çıktı..; çiftçi-revolüţiyacı propagandasını yapan organizaţiaysı belli oldu; duşmanca bakan komratlılar için hem silählan karşı koymaları hazır olan kişilär için durmamayca bilgilär alındı; büünkü küü toplantısında viţe-gubernatorun taravından ortaya koyulan teklif, ani çekettirenneri hem silähları vermää cuvapsız kaldı; birleşik kararlan yaarın sabaa durumu yok edecez. Rotmistr SKALYKOVSKİY”. (Basarabiya jandarma upravleniyasının başkan yardımcısının telegraf belgesindän)

***
“Bütün küüdä hızlı bir baskıylan yoklama yapêrlar hem revolüţiyacı aktivını arest altına alêrlar, ertesi günü sa küü topluşu var. Bütün Komrat hem komşu küülülär dizçä kaar içindä viţe-gubernator KNOLYin nasaatını sesleerlär. Topluşu atlılar êskadronu alkaya aldı. Kınalardan çıkarılmış kılıçlar güneştä yalabêêrlar. Kaar içindä dişçä duran halk susêr. Uslu, titreyän, ama çetin da. “Silähları verin”, – öter KNOLY. Halk susêr. Bütün korkutmalara halk sade korkuducu susmaklan cuvap verärdi…” (Komrat kalkıntısında pay alan P.NİKOLAEVın annatmaklarından) 

***
11.01.1906. “Arestları saaselem başardık. İnteligentları konvoy altında büün Benderä yolladık. Yaarına ikinci arestant partiyaysını yollayacez. Yoklamaklan 40 tüfek hem revolver aldık. Halkın yoklamasını ilerlederiz… Rotmistr SKALYKOVSKİY”.

***
12.01.1906. “Arestantların ikinci partiyasını saaselem yolladık. Taa çoyu silähları kendiliindän verer. Komşu küüleri da gezeriz, ama annaşmamazlık görünmeer. Rotmistr SKALYKOVSKİY”.

***
12.01.1906. “Küüleri gezmäk hem silähların toplaması başarıldı. Ortalıı  uslandırdık… Rotmistr SKALYKOVSKİY”. (Rotmistr SKALYKOVSKİYin Basarabiya jandarma upravleniyasının başkanına telegraf belgelerindän)

***
14.01.1906. “Yanvarın 6-da Bender uezdın Komrat küüyündä, harkovlu studentın GALAŢANın arest altına alınmasından kızışıp, binnän insan pristavı MOVİLOyu hem poliţiya urädniini ÇIKONCIyı, düüyüp, arest altına aldılar. Viţe-gubernator KNOLYin erindä administrativ araştırmasınnan hem benim birdän hem hızlı razvedkamnan bir Çiftçilik birlii programasına saabi olan çiftçi-revolüţiyacı inteligenţiya grupası ortaya çıktı: 3 üüredici – KOLOMİYŞEV, FİLÄRSKİY, BOLFOSOV; bir student GEORGİEV hem eski realistlär Mihail hem Födor BOLFOSOVlar. Silählı kalkıntıda kabaatlı olan 54 kişi bulundu. Hepsi arest altına alındı… Büün küü topluşunda 860 kişi dizçä durup pişman olduklarını açıkladılar, onnarı yannış yola sapıdannarı gösterip – üüredicileri hem studentları – hem geçirdilär viţe-gubernatoru bire-bir “ura” baararak. Ortalıı uslandırdık. Rotmistr SKALYKOVSKİY” (Basarabiya jandarma upravleniyasının başkan yardımcısının S-Peterburg poliţiya departamentına raportu)

***
16.01.1906. “Rotmistr SKALYKOVSKİYin usluluk için Komrattan verilän haberlerinä emin diiliz. Silählı karşı koymak sebepiylän ilgili olarak askerin çaarılması kalkıntı öndercilerinin tepelenmesi için kullanılsın lääzım. Çalışın, ani suda düşän kişilär serbest brakılmasınnar, herliim sud arestları kabul etmärsä, o kişileri korumak sebepinnän genä arest altında tutun”. (Basarabiya guberniyasının jandarma upravleniyasının başkanı adına S-Peterburgtan gelän saklı telegramadan)

***
18.01.1906. “Komratta olan ortalık karışmaları revolüţiya temelindä oldular… Soruştarmalardan belli oldu, ani Andrey GALAŢAN, komratlı olarak hem erindeki dilleri bilän kişi, 17 oktäbridä tiparlanan manifestın annamasında hem annatmasında büük avtoritet oldu… onun tarafından toplanan mitinglerdä GALAŢAN açıklêêr, ani bütün kuvet, hem pravitelstvo da, kendi avtoritetını kaybettilär, onunnan düüşmää kolay…
Yanvarın 10-da viţe-gubernator küü topluşunu topladı, orada açıkladı, ani yanvarın 6-da küülülerin yaptıkları cezalı iştir, hem teklif etti onnar öndercileri hem silähları versinnär, hem da yazı yazsınnar, ani onnar kendi küülülerin yaptıkları için pişman olêrlar. Topluş, saygı göstereräk, viţe-gubernatorun istediklerinä susmaklan cuvap etti.
Yanvarın 11-dä 100 kişi erindeki başkannaa çaarıldı, onnarın 58-zi arest altına alındı, sora, ilktän Bender, sora da Kişinev kapanına yollanıldı. Hep o günü çin sabaalendän, dragunnarın yardımınnan, küü evlerindä yoklama yapıldı hem 200 tüfek hem revolver alındı.
Yanvarın 12-dä viţe-gubernator Kirsovo küüyünä gitti, orada erindeki agitatoru ŞURİKı arest altına aldı. Yanvarın 13-dä da Dizgincä küüyündä agitatorları SIRBUyu hem GENİŞi arest altına aldı… Gubernator işlerinä geçici bakan HARUZİN”. (Gubernator işlerinä geçici bakan HARUZİNın içişleri Bakanına raporttan)

***
17.01.1906. “Bizim uezdımızda genä agrar karışıklıı. Etiştirmedi taa suumaa Komrattakı çiftçilär kalkıntısı, nicä Gura Bıkuluy hem Speya küülerindä karışıklık başladı…” (“Odesskie novosti” gazetası)

***
17.02.1906. “Küülerdä olan toplantılarda GEORGİEV kendisini herkerä kuvedä karşı tutêr, bunda halk onun taraftarı olmaa başladı… Kendi yapmaklarınnan GEORGİEV, kuvedä karşı ölä da duşmannık gösterän cümneyä zararcı duygular eleştirer…” (“Komratlı G.K. GEORGİEVın insannara “zararcı duygular eleştirmesi için” Bender uezdın 3-cü stanın pristavı M. MAYDANÜKun yaptıı protokoldan)

***
17.02.1906. “Bän, Bender uezdın 3-cü stanın pristav işlerinä geçici bakan M. MAYDANÜK, Kişinev kapanında bulunan Andrey GALAŢANın taraftarlarına, komratlılar Georgiy Konstantinov GEORGİEVa hem İvan Kirillova PORKGRASa, karşı yapılan araştırmalardan sora, annadım, ani onnar küülüleri kuvedä karşı kaldırêrlar, ortalıı karıştırêrlar… hem da etiştirdilär komratlıların yarısından zeedesini kendi tarafını çekmää, bu üzerä da, GEORGİEVın hem PORKGRASın önderciliinän ikincilää kalkıntı başlamasın deyni, karar aldım: bu iki kişiyi arest altına almaa…” (Komratlılar G. K. GEORGİEVın hem İ. K. PORK-GRASın arest altına alması için Karardan)

Materialları hazırlayan M. FİLİMONOVA, MSSR Merkez Devlet Arhivın bölüm başkanı.
(“Leninskoe slovo” gazetası, 1981-ci yıl, No.2).

Gagauz dilinä çevirdi Todur ZANET 

Not. 1906-cı yılın Çiçek ayın (aprel) 20-dä Kişinev sudun kararınnan Komrat kalkıntısında pay alannarın hepsi, zalog karşılıınnan, serbest brakıldılar. İki gündän sora da, 1906-cı yılın Çiçek ayın (aprel) 22-dä sud karar aldı, ani Andrey GALAŢANı da, saalıı yufkalandıı sebepinä, serbest brakmaa.

Baba Marta ayın 10-da, taman “Ana Sözü”n geçän nomeri çıktıydı, redakţiyanın kapusu açıldı da içeri girdi çadırdan Protoierey Dimitri KİROGLU. Selämnaşıp, lafetmää başladık. Belliydi, ani Ay-Boba Dimitri pek duygulu. Bän, nicä herkerä, nereysä alatlardım. Kalktık ayaa. Ay-Boba Dimitri deer:

– Todur, büük sevinmelik var! Bän sindi Ay-Boba Mihail ÇAKİRin  mezarından gelerim!

Şaş-beş kaldım:

– Buldun mu?

– Bän diil, – dedi. – Annaştıydım Merkez (Ermeni) mezarlıın bakıcısınnan. Çok aaradık. Da te büün verdi haber: mezarı bulmuşlar.

Deerim:

– Gidelim, göster. Bukadar yıl oldu aarêêrız.

Ama dışarda karannıcak olardı. Ay-Boba Dimitri da Çadıra alatlardı. Annaştık, ani bu ayın 21-dä gelecek Kişinöva, da gidecez mezarlaa.

Cumêrtesi 18-dä redakţiyada çalışardım. Bir da geldi Petri ÇEBOTAR. Gözleri şılêêr:

– Todur, tanı neredän bän gelerim?! – Bir soluk çekip başardı. – Merkez mezarlıından.

Deerim:

– Mihail ÇAKİRin hem İrina ÇAKİRin mezarından…

Da annattım ona Ay-Boba Dimitriylän buluşmamı. Sora Petri annattı:

– Bana mezarın bulunması için annattı Nikolay Andreeviç DEMÇENKO. Söledi nicä mezarı bulmaa da. Ama genä da bir-buçuk saat aaradım buluncak.

Etiştik Baba Marta ayın 21-nä. Ama Ay-Boba Dimitri gelämedi Kişinöva, zerä adam suuklamış da yatêr hastalar evindä.

Biz Petriylän, alıp yanımıza adeta görä bir şişä şarap, ekmek, mezä hem çiçek, yollandık Ay-Boba Mihail ÇAKİRin hem onun karısının İrina ÇAKİRin mezarına. Petri biraz ilerdä, yolu gösterer, bän da ardına giderim. Etiştik klişenin yanına. Petri deer: “Say adımnarı.” Cekettim saymaa, ama şaşırdım.

Mezara yaklaştıkça ürääm sık-sık düülmää başladı. Bu yol bana ölä uzun göründü! Bir da Petri, durgunup, dedi: “Te mezar!” Yaklaştık. Seläm verdik. Okuduk:

Aci se odihnesc

Protoireu

MIHAIL CEACHIR

27 IV 1861- 8 IX 1938

şi soţia sa

IRINA CEACHIR

5 V 1863 – 28 XII 1934

Dormiţi ın pace scumpi parinţi

Petri deer:

– Bak, Mihail dädu bir aaraştırma İnstitutun işini tek başına yaptı… Bulü İrina da yanında…

Biraz sustuk. Sora çekettim patredä çıkarmaa. Duygulardan ellerim titirer. Petri ilktän kendini sıkardı, sora, bakêrım, onun da duyguları üzä çıkmaa başladı…

Açtık şarabı. Stavrozumuzu yapıp, ilktän mezarlara şarap döktük. Sora dört filcana: iki filcanı mezarlar üstünä koyduk… Şaraptan dadaceykana dedik:

– Topracıınız ilin olsun, Ay-Boba Mihail hem Matuşka İrina. Şükür Allaha, ani mezarlarınız da bulundu. Sizi unutmêêr gagauzlar… Topracıınız ilin olsun…

Todur ZANET (“Ana Sözü” No.6, 2000 y.)

PATRETLERDÄ: Mihail ÇAKİR.

Mihail ÇAKİR mezarının 2000-ci yılın Baba Marta ayın 21-dä görüşü (patret: Todur ZANETin).