aaclik_kirimi

19.05.2017, tarafından yazılı , AAÇLIK, ANALİTİKA, BİLİM, CÜMNE, DOKLADLAR, GAGAUZLARIN İSTORİYASI, İSTORİYA BÖLÜMÜ, 359 KERÄ BAKILMIŞ

“Gagauzlara karşı yapılan aaçlık Genoţidın 70-ci kara yıldönümü hem o Genoţidın büünkü sonuçları”

(Bütündünnä gagauzların IV-cü Kongresindä doklad)

Ön söz erinnä
Gagauzlara karşı XX-ci üzyılda yapılan baskıların hem ezmeklerin arasında, bir şüpesiz, ilk erdä durêr 1946-1947 yıllarda Sovet rejimin tarafından gagauzlara uygulanan AAÇLIK GENOŢİDI. Bu genoţid  kendi içinä topladı 1940-ta gagauzların kapamalarını hem trudarmiyaya almalarını, 1941-dä Sibirä kaldırılmalarını, 1944-tä “kara pehotaya” almalarını hem MGB[1] tarafından zındannara, kapannara hem GULAG[2]lara atılmaları. Hepsi bu işlerdä rejimä pek çok yardım ettilär erindeki kalik palilär, angıları hemen üstä çıktıydılar, da, kudurmuş köpeklär gibi, kendi halkını paralamaa başladıydılar.

Aaçlıın genoţidın çeketmesi
Büük aaçlık genoţidı başladı 1946-cı yılda yazın. Açan bizä deerlär, ani aaçlıın sebepi o, ani o yılın kurakmış – bu aslının pek küçük bir parçacıı. Dooru – kuraktı! Ama insannar becerdiydilär toplamaa okadar ekin, ani o ekinneri baskıylan evlerdän almaydılar, insan zoor, ama saalıklı çıkaceydı o 1946-1947 yılları kışından. Bekim devlet ta yardım edeceydi?! Ama devlet, yardım erinä kendi, plannarını kurduydu.

Moldova Komunist Partiyası Moskvanın önündä kendi üstünä aldıydı plan – devletä 265 bin ton ekin vermää. Ama yazın başında annadı, ani bunu yapamayacek, da 1946-cı yılın Kirez ayın 26-da planı 160 bin tona indirdti[3]. Bu ekin da kolhozlarda yoktu.

May iki aydan sora, 1946-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-da (Gagauz Respublikasının kurulmasına taa 70 yıl var) karar alınêr planı 72 bin tona indirmää[4], hem bu ekini diil kolhozlardan, ama insannardan toplamaa. Prokuraturaya veriler izin “sabotajniklärä hem nezdatçiklerä” karşı en büük baskılar yapmaa hem, “korkutmak için, lääzımsa”, kurşuna da urmaa. Bu izinnän hem bu kararlan GENOŢİD mehanizmasının tetii kolverildi.

Aaçlıın çeketmesi gününü lääzım saymaa 1946-cı yılın Harman ayın (avgustun) 19-nu, açan izin verildi insannardan ekini almaa, yada 1946-cı yılın Canavar ayın (oktäbri) 18-ni, açan Komrat rayonunun RK KP (b) sekretari A.G.TUMANOV hem Komrat rayispolkomun predsedateli P.İ. EVSTRATENKO yolladılar Moldaviya SSRın ŢK KP (b) sekretarinä N.G.KOVALä hem Moldaviya SSRın Ministerliklär Sovetin Predsedatelinä G.Y.RUDä “Komrat rayonda aar durumnan ilgili Açıklama Kiyadını”, neredä açıkladılar, ani aaçlık başlêêr:

«… С каждым днем растет заболеваемость населения, особенно бедняцкой части, безбелковыми отеками и дистрофией. Это подтверждается тем, что по далеко не полным данным, райздравотделом учтено страдающих дистрофией и ББО 2928 человек, из них детей – 1945 человек.

Резко повысилась смертность в районе. За сентябрь месяц умерло 149 человек, из них свыше 60% – по причине дистрофии и ББО. За 15 дней октября месяца зарегистрировано смертей только в райбольнице и амбулаторией 42 случая, из них смертность детей составляет 15 человек.

… Участились случаи краж вещей, скота и в связи с этим убийства. Последний случай убийства произошел 15 октября с.г., убит один чабан при пастьбе овец. Имеются также случаи смерти в пути следования».

Bu küçük açıklamayı yaptık onun için, ani annaşılsın neyä getirdi devlet hem ozamankı komunist partiyasının politikası. O yıllarda bu politikanın sonucu oldu o, ani gagauz küülerindä 40%-60% arası insanımız aaçlıktan öldü.

Esaba alarak, ani gagauzların sayısını Basarabiyada 1940-cı yıladan 350 bin insandı, var nicä esaplamaa hem görmää, ani gagauzların büünkü sayısı 130-250 bin erinä, 1,5-2,0 milion insan olaceydı. Ama olmadı, zerä AAÇLIK GENOŢİDI kurban erinä insannarı aldı. Onuştan lääzım hepsi gagauzların hem bütün dünnä insannarın gözlerini açmaa bu ţifarlara.

Büünkü “istoriklär” yazêrlar, ani aaçlıkta pek aaz gagauz ölmüşmüş. Kimileri yazêr, ani aaçlık olmamış (!!!). Bu yalannarı hepsini brakacez onnarın suratsız üzlerinä yada üzsüz suratlarına.

Ama AAÇLIK oldu! Hem nicä oldu! Rejimın palileri, evdän-evä gezip hem artlarına AAÇLIK KIYAMETİ brakıp, sömürdülär insannardan hepsini, ne vardı nicä inilsin: ekinneri, papşoyları, hayvannarı, peynirleri. O ekinneri ambarlara hem stanţiyalara taşıdılar, ama Moskvaya yollamaa etiştirämedilär: dolayı derin bir kış kapattı, da yollar ilkyazadan sauruldu. Ekinnär ambarlarda hem stanţiyalarda kaldılar. Neredä ambar yoktu insannarın evlerinä, büük başlara, kilit altında taşıdılar. O ekinnerin çoyu o kış oralarda sıçannara idirildi hem stanţiyalarda çürüdüldü! Oralardan birär-ikişär kilacık ekin çalıp, o kilacıklarlan alardılar o insannardan, kimdän tonnarlan ekin zorlan aldıydılar, kilimneri, rubaları, altınnarı.

AAÇLIK GENOŢİDIN sonucu için bir matimatika esabı
AAÇLIK GENOŢİDINDAN kaç insan kaybettik annaşılsın deyni, bir kısa esap yapalım. O esabı yapmaa deyni alacez sade 3 küüyü, neredä kesin belli hem sayılı kaç insan aaçlıkta öldü. Bu küülär: Ukraynanın Bolboka (1948-ci yıldan beeri Kotlovina) küüyü, Gagauziyanın Tomay hem Kiriyet küülerini. O yıllarda Bolbokada 5500 insandan 3300, Tomayda – 2500, Kiriyettä – 848 insan öldü. Bu ofiţial statistika. Ama kaç ölü bu statistikaya girmedi! Onnar sayılmêêr, zerä onnarı tepäylän kuyularda gömdülär. Bir da – rejim Basarabiyada taa kendi insan sayısını yapmamıştı, da onuştan hiç bilmäzdi angı küüdä kaç insan yaşêêr.

Yapacez bir matimatika esaplaması. Bu esaplamayı yaparkana esaba alacez birkaç işi:

1. 1940-cı yıllarda gagauz aylelerindä ortalama 8-14 uşak vardı. Ama esap için aldık 6 uşak.
2. Sayılêr, ani bir eni insan boyu dünneyä geler 20 yılda bir kerä. Aaçlıktan büünkü günädan 70 yıl geçti, demeli 3,5 insan boyu duudu.
3. Bir insanın ortalama yaşını 70 yıl sayacez.
4. Esaplamak için alacez sade bu üç küüyün 1946-1947 yıllarında aaçlıktan ölän insannarın sayısını: 3300+2500+848 = 6648 kişi.
5. Bu 6648 kişidän vardı nicä kurulsun 3324 aylä.

Şindi esaplamamızı yapalım:
a. boy – 3 324 aylä x 6 uşak = 19 944 insan:2 = 9 972 aylä
b. boy – 9 972 aylä x 6 uşak = 59 832 insan:2 = 29 916 aylä
c. 0.5 boy –  29 916 aylä x 3 uşak = 89 748 insan.

Alarsak esaba, ani bu insannardan yaklaşık 20% vardı nicä raametli olsun, ozaman olêr, ani 6648 raametli insandan vardı nicä duusun yaklaşık 72 bin (71 798) insan.

Şindi getiriniz aklınıza devlet planını – 72 bin ton. Bir can için bir ton ekin diil mi büük bir paa?!

Moldovada hem Ukyanada toplam yaklaşık 40 küü var. Alêrız bu küüleri da çarpêrız 72 bin insana. Nekadar olêr? 2 milion 880 kişi. Çıkarın buradan yarısını (küçük küülär, evlenmeyän hem ölän insannar h.t.b.) Kalêr 1 milion 440 kişi sade zorlan öldürüläm insannardan vardı nicä duusun!!!

Taa detalli esaplama var nicä matematikada doktorlar yapsınnar. Ama unutmasınnar eklemää orêy o gagauzları, ani Sibirlerä kaldırıladılar da oralarda onnarı zorlan grek hem bulgar yzadılar. O gagauzları da, ani Ukraynada büün da bulgar yazılı! Unutmayın, bu da vardı!

Ne o Genoţid hem nicä o yapıldı gagauzlara karşı
Ani 1946-1947 yıllarda Sovet rejimin tarafından gagauzlara karşı halizdän maasuz GENOŢİD ama diil başka iş yapılmaldı aşaada açıklêêrız. Bunu görmää deyni ilkin bakalım Wikipediaya görä GENOŢİD lafın maansı nedir:

«Геноци́д (от греч. γένος – род, племя и лат. caedo – убиваю) – действия, совершаемые с намерением уничтожить, полностью или частично, какую-либо национальнуюэтническуюрасовуюрелигиозную или иную исторически сложившуюся культурно-этническую[1] группу как таковую путём:
1. убийства членов этой группы;
2. причинения тяжкого вреда их здоровью;
3. мер, рассчитанных на предотвращение деторождения в такой группе;
4. изъятия детей из семьи;
5. предумышленного создания жизненных условий, рассчитанных на полное или частичное физическое уничтожение этой группы[источник не указан 484 дня].
С 1948 года геноцид признаётся в ООН международным преступлением.[2]»

Bu yazıdan belli, ani Genoţidın 5 basamaa var. Hadiyin adım-adım bakalım yapıldı mı onnar gagauzlara, nicä bir milletä, osa yapılmadı mı?!

1. Bir grupanın insannarının öldürülmesi. Oldu! Hem diil salt 1-2 kişiyi, ama binnärän gagauzu aaçlıklan, kurşunnan, deportaţiyaylan öldürdülär!

2. Onnarın saalıına aar zarar yapmak. Oldu! Aaç brakıp, yakacaksız brakıp, diri kalannarı distrofiyaya sokrular.

3. Uşak duudurmasına köstek koydular. Oldu! Adamnarı şahtalara aldılar. Çocuklara FZUlara[5] aldılar. Bununnan gagauzların genofondunu yok etmeyä yol açtılar. Karılar, kocaları varkana, dul kaldılar, kızlar, gelin yaşına etiştiynän, yoktu kimä evlensinnär. Maamilä surat FZUya zanaat için alınan çocuklar orada kaldılar, yabancı karılara koca oldular. FZU da gagauz halkın genofondunu yok etmenenin saklı bir mehanizmasıydı.

4. Uşakları aylelerdän aldılar. Oldu! Örnek – İon BASS, Konstantin VASİLİOGLU, Födor ANGELİ hem başkaları, ani analı-bobalı detdomnara alındılar.

5. Maasuz ölä yaşamak durumuna sokmaa, ani grupanın insannarını yada bütün grupayı heptän yok etmää. Oldu! Sibirä kaldırıp, açık kırlarda hem ayazda aaç hem susuz brakmak. Aaçlık yapmak.

Nicä görersiniz gagauzlara karşı Sovet Rejimın tarafından yapılan işlerdä GENOŢİDın hepsi nışannarı var!

Bu GENOŢİD için kimdän soracez?
Bu GENOŢİD için yok kimdän sormaa, zerä büünkü günädän Gagauziya Kuvedi (Başkan, İspolkom, Halk Topluşu) susêr hem AÇLIK GENOŢİDI için kendi lafını sölämedi hem bir anmak kararı almadı. Gagauziya kalendarinä türlü uydurma datalar koyêrlar Ama AAÇLII ANMAK GÜNÜ orada yok hem koymêêrlar.

Onuştan danışêrım Gagauziya Halk Topluşun deputatlarına tekliflän, ani Harman ayın (avgust) 19-nu, açan izin verildi insannardan ekini almaa, yada Canavar ayın (oktäbri) 18-ni, açan Komrat rayonunun RK KP (b) sekretari A.G.TUMANOV hem Komrat rayispolkomun predsedateli P.İ. EVSTRATENKO yolladılar Moldaviya SSRın ŢK KP (b) sekretarinä N.G.KOVALä hem Moldaviya SSRın Ministerliklär Sovetin Predsedatelinä G.Y.RUDYä “Komrat rayonda aar durumnan ilgili Açıklama Kiyadını”, neredä açıkladılar, ani aaçlık başlêêr, yapmaa Gagauziyada “Aaçlık kurbannarını hem başka türlü mehanizmaylan kırılan gagauzları Anmak Günü” yapmaa hem başlatmaa proţedurayı, ani 1946-1947 yıllarında Sovet rejimin tarafından gagauzlara yapılan AAÇLIK GENOŢİDI Zakoncasına tanınsın. Nicä tanındı çıfıtlara karşı yapılan Holokost.

Sanmayın, ani AAÇLIK GENOŢİDI hem onu yapannar unudulacek! Unudulmayacek! Onnar dokumentlerdä var, toplandı hem kalacek.

Son söz erinä
Bän may hepsi küüleri adım-adım gezdim, da o aaçlık için hem deportaţiyalar için, bizä karşı yapılan zulumnuklar için, insannarın annatmalarını yazdım. Hepsi işitsin deyni, aşaada vererim o sözleri, ani söledilär insannar, annadarkana ne oldu 1940-41, 1944, 1946-47, 1949 yıllarda. Bän onnarı sadä rifmaya erleştirdim (https://www.youtube.com/watch?v=ZbYCUHoxh6I):

“bizi kırdılar aaçlıktan
bizi, gecä kaldırıp, düüdülärsüüdülär
kapana attılarçürüttülär
soydan soydularsömürdülär
yıktılarsusuz yaktılar
sibirä aldılarayaza soktulardondurdular
suudurdularsusturdular
belleri, çıkarıp, kırdılar
kemiksiz braktılar
KURTLARI kurt yaptılar…
bataa soktularçiinedilär
güüsleri yaardılarsüzdülär
kannarı içtilär – delerdilär
kurşuna dizdilärdiri gömdülär
cannarı ezdilär
öldürdülär

kesildi damarlarduumadı uşaklar
tıkandı hem soylar, hem boylar…”[6]

Bu dokladlan baş iilderim o binnärcä bir kabaatsız kırılan gagauzların: duumayan evlatların, uşakların, kızların hem çocukların, gelinnerin hem karıların, anaların hem malilerin, delikannıların hem adamnarın, bobaların hem däduların, AAÇLIK GENOŢİDIN beterinä milionnarca dünneyä gelmeyän gagauzların önündä!

Todur ZANET, akademik, poet, dramaturg, yazıcı, aaraştırmacı, Gagauz Milli Gimnanın avtoru



[1] MGB – Министерство Государственной Безопасности СССР.

[2] GULAG – Главное Управление ЛАГерей.

[3] Постановление Совета Министров СССР и ЦК ВКП (б) «О годовом плане хлебозаготовок из урожая 1946 года по Молдавской ССР от 26 июня 1946 г.

[4] Постановление Совета Министров СССР и ЦК ВКП (б) от 19 августа 1946 г.

[5] FZU – Школа фабрично-заводского ученичества. (Cenktän sora FZUlara aldılar gagauz çocuklarını, maamilä surat, zanaat üürensinnär deyni. Ama aslıdan iş başka türlüydü: cenktän sora Rusiyada adam aazdı da karılara koca lääzımdı, onnarın genofondunu kaavilendirmää lääzımdı. O çocukların çoyu geeri ölä da dönmedilär, eridilär Rusiya halkların arasında.

[6] Todur ZANET, “Rekviem” kiyadı, 2015, s.36, (https://www.youtube.com/watch?v=ZbYCUHoxh6I)

BİR CUVAP YAZIN