GAGAUZLARIN İSTORİYASI BOLUMU

cakir_eni
(Gagauzların milli akılını bütünneleştirän büük intelektualın Mihail ÇAKİRin duumasının 165-ci yıldönümündä) Bu yıl kutlêêrız gagauz halkının büük fikir adamının, popazın, pedagogun, dil bilimcisinin, istoriin hem kultura insanının Mihail ÇAKİRin duumasının 165-ci yıldönümünü. Türk dünnäsının en seçkin akıl adamnarından birisi olan Mihail ÇAKİR, diil salt gagauz halkının, ama bütün türk dünnäsının ortak kultura varlıında maasuz bir er kaplêêr. O bütün yaşamasını halkın dilini, istoriyasını hem milli kimniini korumasına baaşladı hem, aradan bir asirdän zeedä geçän zamana bakmadaan, onun fikirleri hem yaratmaları büünda taa yaşêêr. Mihail ÇAKİR 1861-ci yılda Basarabiyada bir gagauzTAA DERINDÄN
DOSAAF

2026.08.20,Ana Sözü TARAFINDAN YAZILI, CÜMNE, GAGAUZLARIN İSTORİYASI, İSTORİYA BOLUMU

SSRB DOSAAFının kurulmasına 75 yıl

1951-ci yılın Harman ayın 20-dä kuruldu SSRBnın DOSAAFı (Добровольное общество содействия армии, авиации и флоту СССР – SSRBnın armataya, aviațiyaya hem flota yardımcılık gönüllü cümnesi), angısının uuruydu – memleketin koruyuculuk kuvedini kaavileştirmää hem hazırlamaa insannarı soțializma Vatanını korumaya. Halizdän DOSAAFın kurulması sayılêr 1927-ci yılın Büük ayın 23-çü, açan SSRBda kuruldu OSOAVİAHİM Cümnesi (Общество содействия обороне, авиационному и химическому строительству – Korunmanın, aviațiyanın hem himiyanın düzülmesinä yardımcılık cümnesi). Sovet Soțialist Respublikaları Birliin (SSRB) 1991-ci yılda daalamsınnan DOSAAF ta parçalandı. Kimi baamsız respublikalarında o hep kendi uurunnan izmet etmää başladı. Bakmadaan ona,TAA DERINDÄN
gagauz_respubli_yol
Harman ayın (avgust) 19-da tamamnandı 36 yıl, nicä ozamannar geçän Gagauz Halkın Üstolan Kongresin kararınnan kuruldu Gagauz Respublikası. Gagauz Respublikasının kurulmasının aslı istoriyayısını göstermä hem annatmaa deyni sözleeriz, ani Gagauz Respublikasını kurdula Gagauziyada yaşayan hepsi milletlerdän insannarın delegatları, angıları toplandılar Gagauz Halkın Üstolan Kongresinä da 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-da, halklararası zakonnara görä, bütün dünneyä bildirdilär, ani gagauzlar kurdular baamsız Gagauz Respublikasını ozaman, açan Moldova Respublikası kendi baamsızlıını taa kazanmadıydı. Moldova bunu yapabildi sade bir yıdan sora, açan SSRB daaldı. Gagauz Respublikasının kurulma kararını aldı Gagauz Halkın Üstolan KongresinäTAA DERINDÄN
1_gagauzlarin_dunna_kongresi (5)
İrmi yıl geeri, 2006-cı yılın Orak ayın (iyül) 20-21 günnerindä Gagauziyada “I-ci Bütündünnä gagauzların Kongresi” geçti, angısının baş neetiydi Dünnedä yaşayan gagauzları bir araya getirmää hem birleştirmää, onnarın arasında kultura, cümne hem ekonomika ilişrileri kurmaa. Pek başarılı hem dolu geçän “I-ci Bütündünnä gagauzların Kongresi”ndä pay aldılar ABD (Amerika Birleşik Devletleri), Azerbaycan, Braziliya, Belorusiya, Bulgariya, Grețiya, Kanada, Rusiya, Türkiye, Ukrayna h.t.b. devletlerdän gagauzlar. Annaşıldıydı, ani bu Kongreslär 3 yılda bir kerä yapılacek. İlkin ölä dä oldu. Taa iki kongres buna görä yapıldı: II-ci Kongres – 2009-cu yılın Harman ayın (avgust) 18-19TAA DERINDÄN
çakir (3)
Çiçek ayın 27-dä Gagauziyada bakılacêk gagauz aydınnadıcısının Protoierey Ay-Boba Mihail ÇAKİRin (27.04. [eniycä 09.05] 1861– 08.09.1938) duuma gününün 165 yıl yıldönümü. Bu yıldönümünnän ilgili annadêrız nicä Canabisinin hem onun eşinin mezarı bulundu. Aydınnadıcı Ay-Boba Mihail ÇAKİRin mezarını kim sadä aaramadı: Romıniyada yaşayan senseleleri da, Çadırdan Protoierey Dimitri KİROGLU da, Dionis TANASOGLU da, Stepan KUROGLU da, Todur ZANET ta, başkaları da. Ama buldu mezarı Moldova Bilim Akademiyasının zaametçisi Nikolay Andreeviç DEMÇENKO. (2000-ci yılda – nışan “AS”) Baba Marta ayın 10-da, taman “Ana Sözü”n geçän nomeri çıktıydı, redakţiyanın kapusu açıldı da içeriTAA DERINDÄN
komrat_kalkinti
Büün, Büük ayın (yanvar) 19-da, tamamnanêr 120 yıl, nicä 1906-cı yılın Büük ayın (yanvar) 19-da (eskiycä Büük ayın (yanvar) 6-da) ozamankı Komrat küüyündä rus ţari kuvedinä karşı başladı çiftçilerin bir kalkıntısı. Kalkıntıcılar küü kuvedini kendi ellerinä aldılar hem “Çiftçilär komitetı” kurdular. Dört gündän sora da, Büük ayın 23-dä (eskiycä Büük ayın 10-da), “Çiftçilär komitetı” Komrat bölgesi respublikasının kurulması için Karar kablettlär. Kalkıntıcılar borçluk kiyatlarını yaktılar hem vergileri kaldırdılar. “Çiftçilär komitetı” boyarlardan toprakların almasını hem çiftçilär arasında dooru payedilmesi için karar almıştılar. Bundan kaare Komrat bölgesindän zapaslarda bulunnarın askerä mobilizaţiyasını durgutmuşlar.TAA DERINDÄN
Can_acisi (2)
(Avdarma küüyün istoriya muzeyindä “Can acısı” kiyadına prezentațiya) Kırım ayıın (dekabri) 17-dä Avdarma küüyün istoriya muzeyindä oldu prezentațiya eni çıkan 1946-1947 yıllarında aaçlıı annadan “Can acısı” kiyadına, angısı topladı içinä Avdarma küüyün istoriya muzeyin kurucusunun İgnat KAZMALInın teklifinä görä yapılan “Gagauziyada 1946-1947 yıllarda olan aaçlıın 70-ci yıldönümünä “CAN ACISI” aaraştırma konkursunda toplanan aaçlıı geçirennerin annatmalarını: https://www.facebook.com/profile.php?id=100066518916259 Prezentațiya götürdü Avdarma küüyün istoriya muzeyin direktoru Elena KARAMİT, angısı başlattı prezentațiyayı, artık istoriya olan hem “CAN ACISI” aaraştırma konkursunu annadan foto hem video materiallarlan, daldırıp o günü muzeydä bulunan musaafirleri o titsi aaçlık 1946-1947TAA DERINDÄN
Aya_Mariya_Prezent (1)
Kasım ayıın (noyabri) 19-da Avdarma küüyün istoriya muzeyindä oldu prezentațiya Todur ZANETın “Aya Mariya” adlı pek meraklı hem önemni kiyadına, angısının ideyası duudu bu muzeyin zallarında hem, angısının temelindä yatêr Avdarma küüyündä halizdän olan bir iş – avdarmalıyka Mariya KAPSAMUNun tarafından Avdarma küüyün Klisesini hem klisenin anaktarlarını, küün arhivının 41 yıl korunması hem gelecä var olmasının baaşlaması (https://fb.watch/gUAr4G7P-i/). Prezentațiyayı açtı Avdarma küüyün istoriya muzeyin direktoru Elena KARAMİT, angısı urguladı, ani bu prezntațiya yapılêr pek önemni günnerdä – Avdarma küüyün Ay Mihail klisesinin kurbanına hem Avdarma küüyün istoriya muzeyin kurulmasının 11-ciTAA DERINDÄN
zanet_Kongreste_1
Büün, 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-da Gagauz Halkın Üstolan Kongresindä kurulan hem 1994-cü yılda başta bulunan eriflerin tarafından satılan baamsız Gagauz Respublikasının 32-ci yıldänümü bakılêr. Lääzım urgulamaa, ani gagauzlar baamsız Gagauz Respublikasını kurdular halklararası zakonnara görä ozaman, açan Moldova Respublikasının kendi baamsızlıını kazanmasına taa bir yıl vardı. Ozaman, 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-da Gagauz Halkın Üstolan Kongresinä ayırılan 450 deputat bir korkusuz bu baamsız Gagauz Respublikasını kurulmaa karar aldılar da Gagauz Respublikasının kurulmasını dünneyä bildirildilär. O Kongresinä ayırılan deputatlar ilktän 1990-cı yılın Orak ayın (iyül) 22-dä 411 oylanTAA DERINDÄN
avdarma_aaclik
(Bu yıl gagauzlara karşı yapılan Aaçlık genoțidın bitmesinin 75-ci yılı)  Bin dokuzüz kırk edi. Uuldêêr lüzgär tikenni. Ölüm toplêêr insannarı, Brakıp açık kapuları. Nedän bu aman geldi, Gagauz halkına ansızdan? Süpürdü herbir köşeyi, İşidilärdi seslär mezardan… Unutma sän, hiç bir zaman, Ne bela getirdi kırk edi. Uşaana da sölä herzaman, Korusun elindä ekmeeni. Mariya Kapsamun   Bin dokuzüz kırk  altı  unudulmaz hiç bir zaman, uydurulmaz hiç bir dä  cenklän. Bu yıl cenktän dä taa çirkin, kömürdän  dä taa kara, pelindän dä taa acı. İşidip bu yılın sayısını, ihtärların gözlerindä toluTAA DERINDÄN