(Maestro İlya FİLEVın duuma gününün 70-ci yıldönümünä)
Büün, Harman ayın 19-da, anılmış gagauz kompozitoru, “Gagauziyanın kıymetli kultura zaametçisi”, “İncäzanaatta Maestro” raametli İlya İlyiç FİLEV (19.08.1956 – 19.11.2024) duuma gününün 70-ci yıldönümünü kutlayaceydı.
Gagauzların büük kompozitoru, muzıka pedagogu hem muzıkantı, aranjirovkacısı İlya FİLEV duudu Gagauziyanın Komrat kasabasında. Burada büüdü. 1966-cı yılda henez açılan Komrat muzıka şoklasında başladı bayan klasında üürenmää hem başarıylan onu başradı. 1971-ci yılda yollandı Kişineva da burada Ştefan Neaga adına muzıka uçilişçesini (şindi – kolec) başarıp, tekrar evä döndü dä 1976-1986 yıllarında, halk muzıka tertipleri uurunda pedagog olarak, Komrat muzıka şoklasında kendisinin Allahtan vergisinnän gagauz halkına hem onun muzıka kulturasına izmet etmää başladı. Hep bu ara Canabisini iki yıllık armatasını yaptı.
Armatadan döndüktän sora, 1983-cü yılda İlya FİLEV girdi üürenmää Kişinevun Gavriil Muzıçesku adına incäzanaat institununa hem, 1988-ci yılda bu institutu başarıp, “Halk orkestrası dirijeru” hem “Halk muzıka tertipleri” zanaaları uurunda ustalıını kabletti.
1986-cı yılda İlya FİLEV başladı işlemää “Düz Ava” halk türküsü hem oyunu ansamblisindä, neredä tambur muzıka tertibindä çaldı.
1989-cu yılda, Moldova devlet filarmoniyasının kanadı altında, İlya FİLEV kurêr “Bucak” adlı gagauz estrada ansamblisini, angısınnan 1991-ci yılda yollanêr Alma-Ata kasabasına (Kazahstan) II-ci Halklararası «Азия Дауысы» (“Aziya Sesi”) muzıka Festivalinä, heredä “Şen oynêêr gagauzlar!” türküsünnän (laflar – Todur Zanet, muzıka – İlya Filev) Grand-Pri ödülünü alêr. Bundan kaarä hep bu türkü için İlya FİLEVa veriler festivalin “En islää aranjirovka” ödülü (Not. – bu festivaldä türkü “Konaklêêr gagauzlar” adınnan tanıdıldı).
Taa sora, 1993-cü yılda, “Bucak” gagauz estrada ansamblisinin adını “Seläm” adına diiştiriler. Eridir sölemää, ani bu ansambli 1993-cü yılda, Türkiyedä geçän “Ak deniz devletleri Halklararası festivali”ndä laureat oldu. 1994-cü yılda “Dnestrovskiye zori” konkursunda İlya FİLEVa verildi “En islää aranjirovka” ödülü. Hep o yılda ansambli “Hederlez – 1994” gagauz estradası konkursun laureatı oldu.
Nicä herkerä olêr, talantlı insannarın yolunu kesmäk için, devlettä “para kıtlıı” peydalanêr da bu üzerä 1995-ci yılda “Seläm” ansamblisinin ömürü sona vardı.
İşsiz kalınca, İlya FİLEV kendisinä Rusiyanın Sankt-Peterburg kasabasında iş bulup, bir parça ekmek kazanmaa başlêêr. Burada da bela onu brakmêêr. Burada işledii restorannarın birisindä yangın olêr da onun sintezatoru hem hepsi tertipleri yanêr. Bu olaydan sora, İlya FİLEV geeri döndü da, strestan kurtulmak için, kendisini kompozitorluk işinä hem üüredicilää urdu. Kolaylıı olduynan, genä Komrat muzıka şkolasında hem Komrat Devlet Universitetın kultura hem incäzanaat kafedrasında işlemää başladı, ama kompozitorluk içindän son gününädän atılmadı.
Büün bir şüpesiz var nicä sölemää, ani, kompozitor olarak, İlya FİLEV biliner diil salt Gagauziyada hem Moldovada, ama bütün türk dünnäsında da. O kendi Halkının patriotu hem muzıkanın can izmetçisi. Gagauz poetların çoyunun peetlerini muzıkaya koydu. Ama en bereketli hem en çok türkülär yaptı gagauz poetı Todur ZANETlän birliktä: “Yaşa, Halkım!”, “Bendä var bir Vatan”, “Canım, Vatanım, Gagauziyam”, “Gagauziya – sän bir Ana!”, “Birlik türküsü”, “Gagauz kadıncası”, “Gagauziyada Hederlez” (Hederlez yortusunun gimnası), Gagauziyada Marțişor” (Marțişor yortusunun gimnası), “Gagauziyaya Gimna”, “KDU Gimnası”, “Komrat muzıka şkolasının Gimnası”, “Kemençä”, “Can sancısı” hem çok-çok taa başka türkülär.
İlya FİLEVın dünneyä baaşladıı son türküsü oldu “Analar” türküsü (laflar – Todur Zanet), angısının premyerası oldu 2023-cü yılın Kırım ayın (dekabri) 22-dä I-ci “ENİ TÜRKÜ” yarışmasında. Burada “Analar” türküsü, angısını çaldı türkücüyka Yulia ARNAUT, Grand-Pri ödülünü kazandı hem halizdän öttü analara hem bütün karı kulluuna bir Gimna gibi da onu bütün zal aalayarak sesledi.
Söz gelişi İlya FİLEVın talantınnan yaradıldı Gagauziyanın kimi kasbalarının hem küülerinin Gimnaları da.
2024-cü yılın Kasım ayın 19-da Maestro İlya FİLEV vakıtsız sonsuzlaa vardı. Ama onun yarattıı büülü muzıka şedevraları hiç bir zaman dünnää üzündän kayıp olmayacek, çünkü onnar gagauz halkının derin kökündän hem cömert canından gelmä. O üzerä dä Maestro İlya FİLEV hem onun aydınnık dünneyi büüleyän muzıkası daymaların-daymalarında kalêrlar hem kalaceklar.
İlya FİLEV canını muzıka dünnesinä hem gagauz kulturasına baaşlayan bir geniy!
Paalı Maestro, Senin Adın unudulmaz hem Canabin bizä okadaradan doldurulmaz bir er braktın…
Todur ZANET
