Canavar ayın 19-da, 1946-1947 yıllarda gagauzlara karşı yapılan Aaçlıın kurbannarını anmak Günündä, Kongaz Todur Zanet adına teoretik lițeyindä geçti ““Aya Mariya”: anıları koruyan istoriya” sırası, neredä oldu prezentațiya bir kap altında dört dildä (gagauzça, rusça, romınca hem angliyca) çıkan Todur ZANETin “Aya Mariya” kiyadına. Bu prezentațiya sırasını ortak hazırladılar Gagauziya üüredicilik Upravleniyası hem lițeyin üüredicileri, üürencileri hem administrațiyası.
Gagauziyanın, Gagauzların hem gagauz literaturasınnan hem kulturasınnan ilgili bu önemni sırada kiyadın prezentațiyasına katılmaa deyni, o günü Kongaz Todur Zanet adına teoretik lițeyinä buyur edildilär hem buyurdular Gagauziyanın üüredicilik Upravleniyasının başı Natalya KRİSTEVA hem bu upravleniyanın baş zaametçileri, Gagauziyadan gagauzçada, rusçada, romıncada, angliycada hem istoriyada üüredicilär, bibliotekacılar, üüredicilik kuruluşların direktorları, Gagauziya kultura Upravleniyasının başı Marina SEMENOVA hem başka kultura insannarı. Prezentațiyanın paalı hem şannı musaafiri oldu Türkiye Respublikasının Komrat Başkonsulu Eda GÜÇ.
““Aya Mariya”: anıları koruyan istoriya” sırası başladı bir minutluk ayakta durmaktan hem 1946-1947 yıllarda gagauzlara karşı yapılan Aaçlıın kurbannarını sessiz anmaktan.
Sora, “Aya Mariya” (“Святая Мария» / “Sfânta Maria” / “Saint Mary”) yaratmanın özünä hem gagauzluk ruhuna uyan donaklı sțenada başladı yaşamaa kiyadın kahramannarı. Lițeyin üüredicileri dört dildä okudular kiyattan parçaları: gagauzça (Matrona Nikolevna BARGAN), rusça (Olimpiada Grigoiyevna STATOVA), romınca (Anastasiya İlyiniçna TOMAYLI) hem angliyca (Svetlana Dimitriyevna DUŞKOVA). Bir parçayı da gagauzça okudu üürenciyka Viktoriya KURDOGLU.
Üürencilär Dimitriy YASIBAŞ (Todi) hem Kseniya PANAİTOVA (Mariya) gösterdilär yaratmada annadılan Mariya tarafından klisä kiyatlarının kurtarması için sțenkayı. Zalda bulunan insannarın gözleri heptän yaşlan doldu, açan üürencilär Födor DUŞKOV (avtorun adından) hem Zinayıda MADJAR (Mariyanın adından) okudular Aya Mariyanın Panayıyaya dua danışmasını.
Hepsi bu literatura okumaklarından hem teatrulu sțenalardan sora, bu sırayı götürän üürencilär Grigoriy GREKU hem Zinayıda MADJAR söz verdilär kiyadın avtoruna Todur ZENETä. Canabisi, şükür etti hepsinä, kim hazırladı bu gözäl sırayı hem hepsinä, kim katıldı bu, cannarı koparan, kiyadın tanıtımına.
Avtor annattı nicä hem neçin yazıldı “Aya Mariya” kiyadı hem söledi, ani onun temelindä yatêr bir avdarmalıyka Mariyanın yaşaması, ruh kaavilii, saburluu, gagauz halkına hem Kliseyä yapan izmetleri, dininä, insannaa saygısı, ani ana südünnän onun kanına girmiş. Bu kiyat diil salt aaçlık hem aaçlıı geçirän bir karı için, diil sade Kliseyä karşı yapılan zulumnuklar için, ama bu kiyat – gagauz halkının dinini hem inanını koruması, sessiz direnci hem ruh zenginniinnän can saalıını koruması için. Canabisi urguladı, ani kiyatta gösterilän vakıtların ruhunu, kiyadın baş kahramanın insannıını hem obrazını açıklamaa deyni, o kullandı kendi malisinin Ekaterina İvanovnanın harakterını hem anasının İvanna Dimitriyevnanın kliseciliini, onnarın zengin hem pak gagauz dilini. Bu üzerä dä kiyat adalı onun malisinä – Ekaterina İvanovna ZANETä.
Todur ZENET ayırı şükür etti Gagauziya üüredicilik Upravleniyasına hem onun başına Natalya KRİSTEVAya, ani kayıl oldular bu kiyadı tiparlamaa hem kolaylık verdilär Gagauziya üüredicileri hem üürencileri kulansınnar “Aya Mariya” yaratmasını eni peydalanan çok dilli üüredicilik sistemasında.
Kiyadın tanıtımında söz alan Türkiye Komrat Başkonsulu Eda GÜÇ, urgulayarak kiyadın prezentațiyasının aaçlık kurbannarını anmak günündä önemni olduunu, dedi: “Büün, gagauz halkının istoriyasında acı bir dönemi andıımız bu annamnı gündä, sizlärlän bir arada olmaktan kanaatlık duyêrım. Önceliklän, gagauz halkının akılında derin izlär brakan aaçlık kıyametindä ömürünü kaybedenneri saygı hem raametlän anêrım. Bu gün tanıtımı yapılan “Aya Mariya”, bizlerä yalnızça geçmiştä yaşanan acıları diil, en zor koşullarda bilä inancına, paalılıklarına hem insannık onuruna sayıp çıkan insannarın istoriyasını annadêr”.
Gagauziya üüredicilik Upravleniyasına başı Natalya KRİSTEVAnın esabına görä “tanıdılan kiyat diil salt literatura yaratması, ama üüredicilerin hem üürencilerin arasında insannık paalılıkları, istoriya akılı hem gelän evlatbouların önündä cuvapçılık için açık hem büük maanalı dialog kurmakta bir sebeptir. Bu kiyat – herbir okuycuya yakın olan kiyatlardan bir kiyattır. O verer kolayının aklına getirmää kendi aylenin istoriyasını, düşünmää o iş için, nesoy varlık bizä brakıldı hem angı paaya o korundu. Pek isteerim, ani kiyat üüredicilär hem üürencilär arasında açık candan bir lafetmeyä sebep olsun, ona, nicä en zor hem aar vakıtlarda insan kalmaa, yardım aarayannara arka olmaa, inanını korumaa hem onurunu kaybetmemää. Lafetmää o iş için, ne yaşamakta halizdän en önemni hem en paalı: insanın ömürü, cömertlik, acızgannık, dedeleri aklında tutmak hem gelän evlatboyları önündä sorumnuluk”.
Gagauziya kultura Upravleniyasının başı Marina SEMENOVA urguladı, ani ayllerin toplu akılı, arhiv dokumentleri hem literatura yaratmakları vererlär kolayını korumaa hem eniletmää boyların arasında baalantıları, taa derindän annamaa dedelerin ecelini, derindän meraklanmaa ana tarafın istoriyasınnan hem geçmişinnän. Canabisi kendi aaraştırmalarınnan da paylaştı: “Bir edi-sekiz yıl geeri, çekettim aaraştırmaa kendi aylemin istoriyasını. Biz 1812-ci yıladan hepsicii ayleleri bulduk. Biz bulduk klisenin arhivlarından, ani benim dädumun aylesindä varmış 13 kişi. 13 kişidän kalmış sade bir o yalnız. Da bän ne düşündüm, okuyarkana bu kiyadı: bezbelli, o arhivları da, kim biler, ozamannar zorluktan, bekim korudu Todur Zanetin kiyadından te ölä bir Aya Mariya da büün bizim var kolaylıımız bilmää kendi istoriyamızı, bilmää kendi köklerimizi”.
Prezentațiyada söz alan Kongaz Nikolay Çebanov adına gimnaziyanın üürediciykası Svetlana Dimitriyevna KIRBIYIK hem Kongaz Varvara Topal adına gimnaziyanın üürediciykası Anna Georgiyevna STOYANOVA urguladılar, ani “Aya Mariya” kiyadı açêr büük kolaylıklar hem sıradan üürediciliktä, hem da çok dilli üüredicilik uurunda. Canabileri çizgeledilär, ani bu kiyadı var nicä raat kullanmaa hem klaslar dışı hem disțiplinalar arası uroklarda, angıları birleştirerlär literatura, istoriya hem dil üürenmesi uroklarını. Onnar söledilär, ani bu kiyadın yardımınnan üürencilerä gösterilecek ne o insannık hem ne o can kaavilii.
Anna Georgiyevna STOYANOVA: “Benim bakışıma görä bu kiyat “Aya Mariya” diil salt bir insanın yaşaması için. O olmayacek sade bir literatura yaratması da. Bu kiyat verecek kolaylık ortak olalım başka dillerin üüredicilerinnän, verecek kolaylık çalışmaa taa geniştän. Üürencilär dä, okuyarak dört dildä, kendi bilgilerini taa derinnedeceklär”.
Svetlana Dimitriyevna KIRBIYIK: “Bizim borcumuz, nicä üüredicilerin, lääzım annatmaa uşaklara, ani lääzım becersinnär korumaa kendi kulturasını, büüklerä hatır gütmää, ana tarafın istoriyasını saymaa. Bu nicä bir teklif bizim uşaklara deyni, aaraştırmaa kendi küüyünü, kendi aylelerini, kendi Klisesini”.
“Aya Mariya” kiyadın romıncasını önä alarak, bu kiyat hem onun avtoru için pek pak hem gözäl bir romın dilindä tanıtım zamanında nasaat mesajın söledi Gagauziya üüredicilik Upravleniyasının baş zametçiykası Mariya Stepanovna UZUN.
Kongaz Todur Zanet adına teoretik lițeyin direktoru Marina İvanovna ÇEBANOVA, danışarak kiyadın avtoruna, dedi: “Pek önemni, ani büünkü sıra geçer bizdä, zerä bizim lițeyimiz taşıyêr Sizin adınızı. Biz hodullanêrız hem sevineriz herkerä, nezaman Siz bizä gelersiniz. Sevineriz sizin yaptıklarınıza. Büün tanıştık bölä bir derin yaratmaklan “Aya Mariya”. İsteerim sölemää, ani o büük örnek bizim uşaklara da, annasınnar, ani büünkü vakıtlarda onnar pek islää yaşêêrlar. Bän şükür ederim Sizä, saygılı Födor İvanoviç, Sizin işiniz için, ani Siz yapêrsınız korumaa deyni gagauz halkın istoriyasını, kulturasını hem ruh varlıını. Dileerim Sizä tükenmäz bir yaradıcılık ihlamı, fikir birlikli insannardan arka hem yardım, eni yaratmaklar yaratmasında eni kuvet”.
Prezentațiyanın sonunda, kongazlıyka Praskovya Konstantinovna ESİR, “Aya Mariya” kiyadına hem aaçlık kurbannarına bir anma simvolu olarak, baaşladı sıranın paalı musaafirlerinä kendi elinnän samandan yapılı hem kara şiritlän baalı “Altın başak” yaratmalarını, angıların ardında bu laflar yazılıydı: “(1946-1947) Gagauziyada aaçlıık kurbannarın anmasına: Bu başak – anmak onnarı, kim ekmää bir adım kaldıynan öldü. Kara şirit – bizim sonsuz acımız. Samanın altını sa – bir simvol ona, ani halkımız, bütün zorlukalara karşı, ayakta kaldı. Ko bu nışan hatırlatsın büünkü tok yaşamamızın paasını”.
““Aya Mariya”: anıları koruyan istoriya” sırası bittiktän hem toplu patretlerdän sora, lițeyin zalında taa uzun vakıt diskusiyalar gitti hem kiyadın avtoru, hepsinä isteyennerä, aftograflarını braktı.
“Aya Mariya” kiyadın avtorundan: Candan-ürektän şükür ederim Gagauziyanın üüredicilik Upravleniyasının başı Natalya KRİSTEVAya, ani yaptı hepsini, ki bu dört dildä hazırlanan önemni kiyat tiparlansın hem okuycusuna etişsin. Şükür ederim Kongaz Todur Zanet adına teoretik lițeyin direktoruna hem administrațiyasına, sıranın hazırlanmasında pay alan hepsi üüredicilerä hem üürencilerä, açık candan izmetleri için. Şükür ederim hepsi insannara, kim saymadı zaametini da hem küüdän hem dä aşırıdan geldi “Aya Mariya” kiyadın tanıtımına da can sıcaklıını verdi Gagauzların ruh zenginniinnän can saalıını korumasını annadan bu kiyadın prezentațiyasının gözäl geçirilmesinä. Saa olun! Aaçlık kurbannarın topracıkları ilin olsun, Alaa onnarı raamet etsin hem hep saa tarafında tutsun.
