Metehan[1], Merhaba;
O kara şapka ne gözäl yakıştı sana.
Yıllar öncä Deliormanda, Kurtderedä pazarda, üzlärcä insanın arasında O adama razgeldiim günü hatırladım. Deliormanın Karadeniz kıyılarındakı Gagauzlara “Deniz Gagauzları” deerlär. Bunnar uzun yıllar öncä İstanbul Klisesindän, sora da Urum Klisesindän etkilenmişlär. Taa içleridekilerinä sä “Kara Gagauzları” denmiş. Bunnar da Bulgar Klisesindän etkilenmişlär. Te bölä, Metehan!
Böleceksän kolay bölünür, ama böldüktän sora birleştirmäk zor.
Varna düüşündän sora Osmannı Devletin kuvedindä olan Uz Devleti vardı. O devlet Gagauz, Gökoğuz devletiydi. O zaman yıkıldı. Din ayırıntılıı olsa da, dil birlii vardı. Gagauzlar buradaydılar. Taa, ki İsmail Cengin sonuna kadar. Ondan sona, hadi bakalım, er diiştirmä, insan diiştirmäylän Gagauzlar Bucaka geçirdildi. Dili bir kandaşlar, dini ayrı deyni sürüldülär yukarı. Kırım Türkleri sä aşaa. Bu gün Kırım Türklerinin yaşadıı Deliormanda azıcık kazısan, Gagauz istoriyası izlerinä razgelirsin.
Aslıdan, Balkanda yaşayannarın diiştirilmesi üç kerä yapılmak istenmiş. İki kerä olmuştur. Bükureş annaşmasınnan Prut eldän çıktıktan sona, yaşayannarın ilk diiştirilmesidir. İkincisi Balkan Cengi sonunda Türk-Bulgar yaşayan insan diiştirilmesi plannanmış, ama gerçekleşmemiştir. Üçüncüsü sä 1923-dä gerçekleşän son Türk-Urum yaşayan insan diiştirilmesidir.
Metehan, Gagauzlar iki yaşayan insan diiştirilmesindä dä er diiştirmişlärdir. Bizim Karadeniz suyunnan yıkanan Gagauzlar Bucaka gitmemişlär. Onnar Manastıra, Zihniyä hem çevresinä gitmişlär. Ah, onnar acımasız zaman iyesinnän yok edilän Gagauzlar. Zihniyä son gittiimdä bir taanä hiç görämedim. Türkçä bilän grek vardı, da Gagauz yoktu! İnandın mı? Evelki primar Gagauzmuş, ama şindi yok. On yılda yok olmuşlar. Manastır sa soy adlarında yaşêêr.
Kara yolunnan Bucaka gidärkän, Bulgar-Romın hotarına yaklaşınca, Balçık Beyin kurduu kasabadan poyraza dooru gidärkän, Kavarnaya varırsın, oradan da Kaliakraya. Kavarna bizimdir. Bizim soyumuz orada yaşêêr. Kaliakra sa – kırk gözäl Gagauz kızın ölümsüzlüü açıldıı erdir. Tanı oraları, Metehan!
Şabla, Krapets, Vama Veke.
Hepsindä soydaşın yaşêêr. Çauş Küüdä taa onnar var. Git gör.
“Kurtderedä bir Gagauz varmıdır acaba?” – aaradım. Sona bizä bir tanınma yaptılar. Başında kalpak, bir ihtärcık. Pazarda görürsünüz. Gittik hem bulduk. O yurdumuzun üstündä bayrak gibiidi. Üzlercä insan arasında o. Yukarısı basık. Astragan bir kara kalpak. Oradaydı.
Te, giidiin kalpak odur.
Kolada kutluca olsun, Metehan. Bayrakları aara, bul. En son yaşayan insan diiştirilmesinnän Kumçiftliinä hem çevresinä gidän Gagauzları da bul.
Vatan – topraktır. Toprak bayraklan nışannanır. Gagauzların bayraa erkeklerin başlarına taktıkları kalpak, kızların kulakları üstünä sokuşturulan karanfildir.
Metehan, ateşiniz kor olsun, sünmesin. Bilerim, kimär kerä çok istediklerimiz olmadı.
Olmasın. Biz olduk ya. Varız biz, Metehan!
Girgin bakışımızlan varız. Aslı duruşumuzlan varız.
Varız biz, Metehan!
Hadi, kal saalıcaklan.
Abdullah ULUYURT,
07.01.2026
[1] Metehan (Osmannı istoriklerinä görä – Oguz Han) bizim eramızadan 234-174 yıllarda yaşadı hem bizim eramızadan 209-cu yılda Hun imperiyasını kurdu. 35 yıl sıravardı, taa bizim eramızadan 174 yıla kadar bu imperiyasının başında bulundu.
