Eskiycä Ciçek ayın 27-dä (eniycä Hederlez ayın 9-da) Büük aydınnadıcımızın, dünnää uurunda büük bilim hem klisä adamın, gagauzların apostolunun, Protoierey Ay-Boba Mihail ÇAKİRin (27.04.1861 – 08.09.1938) duuma günündän 155 yıl tamamnandı. Canabisi duudu 1961-ci yılın Çiçek ayın (aprel) 27-dä Çadır küüyündä, dinä izmet edän bir ayledä.
Eskiycä Ciçek ayın 27-dä (eniycä Hederlez ayın 9-da) Büük aydınnadıcımızın, dünnää uurunda büük bilim hem klisä adamın, gagauzların apostolunun, Protoierey Ay-Boba Mihail ÇAKİRin (27.04.1961 – 08.09.1938) duuma günündän 155 yıl tamamnandı. Canabisi duudu 1861-ci yılın Çiçek ayın (aprel) 27-dä Çadır küüyündä, dinä izmet edän bir ayledä.
Aydınnadıcı Ay-Boba Mihail ÇAKIR gagauzların dilindä hem kulturasında, istoriyasında hem bilimindä, dinindä, herbir gagauzun üreeendä hem canında ayırı bir er kaplêêr. Bir şüpesiz var nicä demää: herliim büünkü gagauzlar varsa, hem onnarın gagauzluu yaşarsa – bu Ay-Boba Mihail ÇAKİRin Allahtan yollanan vergisinnän hem zaametinnän korundu.
Ay-Boba Mihail ÇAKİR başardı Kişinev ruh seminariyasını. İşledi üüredici çocuklar için Kişinev ruh uçilişçesindä. Üüredicik ministerliin Kişinev uçilişçeleri sovetin başı oldu Duumasından taa son soluunadan Ay-Boba Mihail ÇAKİR klisä işlerinä hem kendi halkına izmetinä kendisini baaşladı. Bilim, aaraştırma hem çevirici uurunda büük işlär yaptı.
1896-cı yılda Mihail ÇAKİR danışêr Rus İmperiyasının üüredicilik Ministerliinä, moldovan dilindä kiyat çıkarılmasına izin verilsin deyni. Bu izin kablediler, ama bir işlän: ani kiyatlarda moldovanca hem rusça tekstlar yannaşık koyulaceklar. Mihail ÇAKİR hazırlêêr hem biri-biri ardı tipardan çıkarêr ilk moldovan sözlüünü, moldovancanın kısadan gramatikasını, rus dilini kendindän üürenmäk için kiyatları.
1904-cü yılda Mihail ÇAKİR danışêr klisä Sinoduna, gagauzça din kiyatlarını çıkarmaa deyni izin için. Ölä izin kablediler, da Mihail ÇAKİR, kiriliţaylan hazırlayıp, çıkarêr kiyatları:
Русско-молдавский словарь (Kişinev, 1907 y.); Klisä dua kitabı (Kişinev, 1908, 1935; Saloniki, 2001 y.); Evangeliya gagauzça-türkçä (Kişinev, 1909 y.); Allahlı liturgiya (Kişinev, 1911 y.); Eski Baalantının Ayozlu istoriyası (Kişinev, 1911 y.); Saatlar hem psaltirin psalomnarı (Kişinev, 1912 y.); Eni Baalantının Ayozlu istoriyası (Kişinev, 1912 y.); Klisä istoriyası kısadan (Kişinev, 1912 y.); Akafist hem moleben Cümledän ayoz Allah duudurana (Panaiya) (Kişinev, 1912 y.); Ay (Ayozlu) Evangeliya (Kişinev, 1933 y.).
Basarabiya Romıniyanın altına kaldıynan, Ay-Boba Mihail ÇAKİR başlêêr gagauz dilindä kiyatları latiniţada çıkarmaa. O yazêr hem 1933-1934 yıllarında tiparlêêr gagauzların istoriyasını iktän romınca başlık altında Originea Gãgãuzilor (jurnal Viaţa Basarabiei. – 1933. – N9. – p. 15-24; 1934, – N5. – p. 3-20.), sora da gagauzça Besarabiyalı gagauzların istoriyası (Kişinev, 1934 y., 2005 y.). Bu kiyadı kendi baaşlamak yazısınnan hem imzasınnan Ay-Boba Mihail ÇAKİR baaşlamış Türkiyenin Respublikasının kurucusuna büük Mustafa Kemal ATATÜRKä.
Ay-Boba Mihail ÇAKİR bakarmış diil sade gagauzların işlerinä, ama başka türk milletlerin, nicä tatarların, işlerinä dä. 1936-cı yılda o çıkardı Psaltir gagauzça (türkçä) gagauzlar için hem türklär için (Kişinev, 1936 y.), 1937-ci yılda Klisä Evangeliyası (Kişinev, 1937 y.) hem 1938-ci yılda Laflık gagauzça (türkçä) hem românca (moldovanca) Besarabiyalı gagauzlar için (Kişinev, 1938 y.) kiyatlarını.
Gagauzlardan kaarä Ay-Boba Mihail ÇAKİR komşu halkların, rus hem moldovan kulturalarına da izmet etti. O başladı çıkamaa ilk gagauzça yaprakları – “Hakikatın sesi”.
Aydınnadıcı protoiyerey Ay-Boba Mihail ÇAKİR raametli oldu 1938-ci yılın Ceviz ayın (sentäbri) 8-dä da gömüldü onun yanında herzaman bulunduu hem ona yardımcı olan karısının İrinanın yanında, angısı taa ileri, 1934-cü yılda raametli olduydu. Onnarın mezarı Kişinevun merkez mezarlıında bulunêr.
Mihail ÇAKIR bütün yaşamasında, klisedän kaarä, GAGAUZLAA izmet etti. Onun adı dünneyin büük enţiklopediyalarında yazılı. O var diil salt gagauzların aydınnadıcısı, ama molodvan hem rumın halkları da onu kendi aydınnadıcısı olarak sayêrlar. Te ne yazêr bu iş için moldovan yazıcısı Nikolay KOSTENKO: “Herliim moldovannar için Mihail ÇAKIR Basarabiyanın altın kiyadına yazılıdıysa, Moldovanın üülen tarafında yaşayan vatandaşlarımıza, gagauzlara deyni, o halidän bir apostol oldu”.
Akademik Todur ZANET, Gagauz Milli Gimnanın avtoru
