Türkmen poetı hem aydını Mahtumkulu FİRAKİnin duuma yılının 290-cı yıl dönümünnän hem Kirgiz akının Toktogul SATILGANOVun duuma yılının 150-ci yıl dönümünnän ilgili olarak TÜRKSOY 2014-cü yılını türk dünnäsının bu kultura adamnarın yılı olarak açıkladı. Onuştan TÜRKSOYun kanadı altında bu adamnarın uurunda türlü kultura hem cümne meropriyatiyaları yapıldı hem taa yapılêr da. Onnarın arasında: kiyat çıkarılması, konferenţiyalar, konţertlär, türlü kultura sergileri h.t.b.
Mahtumkulu FİRAKİ
Mahtumkulu FİRAKİ türkmen literaturasının klasii, poet. Anılmış türkmen poetın Azadi DOVLETMAMEDin oolu. Kendi peetlerinin altında takma adını “Firaki” (firaki – ayırılma) yazardı. Pek çok peetleri sevda için yazılı. Var peetleri din için, türkmennerin politika hem cümne uurunda yazılı olannar da var (ozamannar türkmennär Persiyanın altında bulunardılar).
Mahtumkulu FİRAKİ duudu Gülüstan bölgesinin Günbed-i Kavus kasabasının Hacı Kauşan küüyündä 1724-cü yılda (kimi kaynaklarda 1727 yada 1733 yıllarında). Üürendi mektebe şkolasında (küü şkolası). Küçüklüündän pers hem arab dillerini, taa sora da çaataycayı üürendi. Hep küçüklüündä zanaatları da üürendi: yularçı, çelingir hem kuyumcu.
Mahtumkulu FİRAKİ birkaç medresedä (büünkü universitetlar gibi üüsek şkolalar) üürenmiş. Kendi vakıdının en üürenmiş adamnardan biri olmuş. Kendi dostunnan Nuri-Kazım-ibn-BAHARlan çok erleri gezmiş: Uzbekistan, Kazahstan, Tacikistan, Afganistan, İndiya.
Mahtumkulu FİRAKİ 1797 yılında raametli olmuş. Mezarı, İranın poyraz-batısındakı Aktokay küüyündä bulunêr hem İran pravitelstvosu tarafından anmak mezara dönüştürüldü.
Büünkü gündä Turkmenistanın en paalı halklararası ödülü hem Turkmen Devlet Universitetın dil hem literatura İnstitutu poetın adını taşıyêrlar.
Toktogul SATILGANOV
Toktogul SATILGANOV kirgiz halk akını. Duudu 1865-ci yılın Canavar ayın (oktäbri) 25-dä Kogon hanlıı devletin Kuşluk kışlasında. Taa küçüklüündän, kendi peetlerini annadarak, komuzda (“komuz” – tükmen halk muzıka tertipi, benzeer gagauzların “kauş” instrumentına) çalmaa başladı. Rusiya tarafından Kogon hanlıı yok edildiktän sora, bu olayları türkülerindä annatmaa başladı. O türküleri için Sibirä kaldırıladı. 1910-cu yıldan oradan kaçtı.
Toktogul SATILGANOV raametli oldu 1933-cü yılın Küçük ayın (fevral) 17-dä Kirgiz ASSRın Sasık-Çiidä küüyündä.
Sovet zamanında kendisinä “halk akını” şannı adı verildi. 1959-cu yılda Kirgizfilm “Toktogul” filmını çıkardı. 1965-ci yılda “Toktogul” adına Kirgiz devlet ödülü kuruldu.
Toktogul SATILGANOVun en anılmış yaratmaları hem peetleri: “Kabaat atan peetlär”, “Kapancının türküleri”, “Kazah topraanda”, “Toktogul dönüşü”, “Akınnarın yarışması”, “Ne gördüm”, “Nasaatlar”, “Al bayraklara karşı”, “Kedey-han”.
