Lafınız demirdän kaavi,
Dürter sert yufka canı.
Sözlerin ötmesi – o bir can baarması,
Keser, parlêêr, almaz gibi.
Galina Sirkeli
Canavar ayın edisindä Komrattakı Ay-Boba Mihail Çakirin adına pedagogika kolecinä geldi saygılı anılmış gagauz şairi Todur Zanet kendi eni “Rekviem” kiyadının prezentaţiyasına. Bu oldu kiyadın ilk prezentaţiyasıı. Todur Zanetin eni yaratmasını – poemayı “Rekviem” seftä sesledik, hem dä büük havezlän… Okudu onu kendisi. Başkası bölä becerikli, duygulu bu yaratmayı, düşüneriz, ani okuyamaceydı.
Derin bir iz braktı hepsimizin canımızda, kim sesledi bu büük bukvadan Poeti. Şair buldu lääzımnı literatura kolaylıklarını, ki o aman günneri gagauzlar için annatmaa.
Büük dikatlan üürenicilerimiz sesledilär avtorun okumasını. Zalda esti o lüzgerlär, angıları getirmiştilär gagauzları o çirkin, karannık günnerä. Ko Allaa korusun gençlerimizi o kötülüklerdän, angılarını geçirdilär Sibirä gidennär, aaçlıı hem cengi geçirennär.
Bu kiyat yazılı real faktlara görä, geçirän kişilerin annatmalarına görä. T.Zanet açıkladı istoriya oluşlarını, angıları pek önemni hem tragediyalı gagauzların yaşamasında.
Yaratmanın epigrafı: Yalannan olmaz yaşamaa / Evlat boyları prost etmäz…., nicä dä bütün poema, açık göstererlär avtorun patriotik duygularını, büük hem üüsek neetlerini.
Bu poema – gagauz literaturanın bir paasız şedevrası. “Rekviem” – o bir can baarması, angısınnan Födor İvanoviç sansın isteer, ki bütün dünnä işitsin, ani var ölä bir halk – gagauzlar, angıları çok zorluk geçirdilär hem çok zeet çektikär 1941-inci-1949-uncu yıllarda: Sibirä ilk kaldırılmasında, titsi aaçlık vakıdında, Sibirä ilkinci kaldırılmasında.
Avtorun sözü, tekstin okuması, sansın bir çivi, kakılmış enser silinmäz nışan kalibimizdä braktı. Büün dä hep üürenicilär büük duyguylan, yaşlarlan, acıylan gözlerindä getirderlär aklılarına sözleri bu buluşmaktan. Diil sade poema okundu, ama avtor hep nesä açıklardı ölä, ani herbirini koydu düşünmeyä, da o düşünmeklär büün dä dürter cannarı. Nasıl da dürtmesin, açan gagauzun – bizim ecelimiz konuda, açan sölener, ani 1940-ıncı yıllarda gagauzların sayısıydı 350 bin kişi, büünkü gündä sä 250 bin kişi! Ama olmaydı aaçlık hem türlü başka zulumnuklar gagauzların sayısı bir miliona yakın, bekim dä, taa zeedä olaceydı.
Bu kiyat yazılı sertçenä, var ne zaman titsinärdi, tikinnenärdi içimiz, açan işidärdik türlü cansız işleri. Ama üürenicilär nışannadılar, ani bu kiyat yardım edecek insannara tutmaa aklılarında o zorlukları, angılarını geçirdi gagauz halkı.
Pek hodullanêrız, ani kiyadın ilk prezentaţiyası geçti bizim kolecimizdä. Büün bizim studentlerimiz hem gagauz dilini hem literaturayı götürän üüredicilerimiz şükür ederlär Todur Zaneti, ani yazmış bölä üüsek uurda derin maanalı bir poema, angısınnan koyêr bir büük soruş herbir gagauzun önündä: “Nasıl koruyêrsın Gagauzluunu?” Unutmayın, ani “bilmeyän kendi istoriyasını – o yok nicä düzsün gelecää”.
Komrattakı Ay-Boba Mihail Çakirin adına pedagogika kolecin üüredicileri A.D. MARİNOVA, G.D. SİRKELİ, A.D. SUKMAN hem kolecin üürenicileri.
